null Beeld

De shitlist: welke diploma's leiden recht naar een werkloosheidsuitkering?

Heb je je net ingeschreven voor een bachelor boekhouden of marketing? Dan ben je samen met 104.000 andere Vlaamse studenten goed op weg richting werkloosheid en armoede, met dank aan de toenemende digitalisering. ‘Wie nu iets begint te studeren wat computers ook kunnen, is eraan voor de moeite. 2020 wordt het jaar van de waarheid.’

'We zullen allemaal om de vijf of tien jaar volledig opnieuw moeten beginnen, in een nieuwe baan, in een nieuw bedrijf'

Het adviesbureau Deloitte heeft berekend dat 300.000 Nederlandse studenten een opleiding volgen die garant staat voor een enkeltje richting werkloosheid. 49 procent van de leerlingen uit het technisch en beroepsonderwijs, 19 procent van de hogeschoolstudenten en 10 procent van de universitairen worden opgeleid voor jobs die binnenkort niet meer zullen bestaan door de oprukkende digitalisering en de automatisering. Volgens Deloitte liggen de percentages in Vlaanderen even hoog: het diploma van 70.000 scholieren, 22.000 hogeschoolstudenten en 12.000 universitairen leidt recht naar de RVA of het OCMW – een legertje van 104.000 nieuwe werklozen.

‘De digitalisering bedreigt zowat alle administratieve en dienstverlenende jobs,’ zegt Katleen De Rick, onderzoekster aan het HIVA, het Onderzoeksinstituut voor Arbeid en Samenleving van de KU Leuven.

Katleen De Rick «Het is niet eenvoudig om te bepalen welke studierichtingen het meest kans maken op werkloosheid. In ieder geval zullen de komende vijf jaar veel jobs sneuvelen of inhoudelijk veranderen. Niet alleen door de automatisering, maar ook door veranderingen in de samenstelling van de bevolking, door wijzigingen in het beleid en zelfs door de klimaatverandering. Ook wat er in de rest van de wereld gebeurt, speelt een rol: hoe evolueert de wereldhandel onder invloed van politieke maatregelen? De schattingen over hoeveel jobs bedreigd zijn, liggen mijlenver uiteen. Wat wel vaststaat, is dat de veranderingen veel sneller plaatsvinden dan we denken. Internationale studies hebben het over de komende vijf jaar, maar vandaag voelen we al de impact van fenomenen zoals big data en werken in de cloud. Binnenkort komt daar de invoering van artificiële intelligentie in het bedrijfsleven bij.»

Ook Willem Vansina, arbeidsmarktexpert bij de VDAB, ziet de grote digitaliseringsgolf recht op ons afkomen.

Willem Vansina «We zullen er allemaal op de één of andere manier door getroffen worden. Maar ik vind het te kort door de bocht om opleidingen af te schrijven omdat er binnenkort geen jobs meer voor zouden zijn. Jonge mensen vinden vaak een andere baan dan waar ze voor gestudeerd hebben. Er zijn vandaag ook heel wat opleidingen die niet rechtstreeks naar een beroep leiden. Zo wordt er voor zo goed als geen enkele job gevraagd naar het diploma wijsbegeerte. Is de studie filosofie daarom waardeloos? Natuurlijk niet: opvallend veel filosofen vinden zelfs een job in de IT-sector. Zij hebben logisch leren denken en dat is een groot pluspunt voor een informaticus.»

Adviesbureau Deloitte vertrok voor zijn onderzoek van de studie ‘The Future of Employment’ uit 2013 van Oxford-wetenschappers Michael Osborne en Carl Frey. ‘Hun toekomstbeeld oogt gitzwart,’ zegt Koen De Leus, hoofdeconoom van BNP Paribas Fortis en auteur van ‘De winnaarseconomie. Uitdagingen en kansen van de digitale revolutie’.

Koen De Leus «Osborne en Frey concluderen dat door de digitalisering 47 procent van alle Amerikaanse jobs zal verdwijnen. Ze hebben zevenhonderd jobs opgelijst en ingeschat hoe groot de dreiging is.»

HUMO Hun top van meest bedreigde jobs is dus een overzicht van de opleidingen met de kleinste kans op een interessante carrière?

De Leus «Ja, maar ik vind Osborne en Frey toch iets te pessimistisch. Een deel van de jobs zal zeker geautomatiseerd worden, maar nooit helemaal. Stofzuigende en dweilende robotjes winnen vandaag aan populariteit, maar een robot kan geen dweilen uitwringen of ramen lappen.

»Het World Economic Forum voorspelt wel dat de inhoud van 40 procent van alle jobs over vier jaar ingrijpend veranderd zal zijn. Vergis je niet: het gaat razendsnel. Wie nu iets begint te studeren wat computers ook kunnen, is eraan voor de moeite. Het is veel slimmer om een richting te kiezen die complementair is, want de jobs van de toekomst zullen vaak samen met computers uitgevoerd moeten worden. Een computer kan niet probleemoplossend denken en heeft geen emotionele intelligentie. En in vergaderen is hij ook niet al te sterk.»

undefined

null Beeld

'Opleidingen waarin je wiskundig en logisch leert redeneren, hebben de voorkeur. Jongeren moeten problemen herkennen en kritisch leren denken'


Verouderde kennis

In de lijst van meest bedreigde beroepen van Osborne en Frey prijkt dat van telemarketeer met stip op één. De kans dat die job over vijftien jaar nog bestaat, wordt op welgeteld 1 procent geschat. In de nabije toekomst zullen we niet langer gebeld en gemaild worden door telemarketeers van vlees en bloed, maar door robots. Al is daar volgens Vivian Roks, senior business manager bij uitzendbureau Randstad, voorlopig niet veel van te merken.

Vivian Roks «Integendeel, telemarketing zit zelfs in de lift. Nu steeds meer mensen online shoppen en ze de fysieke winkels links laten liggen, zoeken handelaars andere manieren om hun klanten te benaderen. Daarom nemen ze volop digital en telemarketeers aan. Ze zijn ondertussen wel hard over automatisering aan het nadenken, maar die is nog niet voor morgen. Sommige ondernemers schuiven 2020 als magische jaartal naar voren.»

Ook wie droomt van een job als verzekeringsagent of logistiek manager en zich voor een bachelor bedrijfsmanagement inschrijft, heeft volgens Osborne en Frey 99 procent kans om binnen afzienbare tijd zijn job te verliezen aan een computer. Voor een boekhouder is dat 96 procent. Andere jobs die volledig geautomatiseerd zouden worden, zijn die van kredietanalist, vastgoedmakelaar en tandtechnicus (97 procent kans dat de job verdwijnt), kok (96 procent), bus- en taxichauffeur en bakker (89 procent), handelsvertegenwoordiger (85 procent), grafisch vormgever (82 procent), tandartsassistent (51 procent), computerprogrammeur (48 procent), economist (43 procent), laborant (40 procent) en vertaler-tolk (38 procent).

‘Het is inderdaad niet zo’n goed idee om boekhouden te gaan studeren,’ zegt Ans De Vos, loopbaanspecialist en professor aan de Antwerp Management School.

Ans De Vos «Misschien is het ook niet verstandig om met rechten te beginnen: in die sector kan een deel van het werk evengoed geautomatiseerd worden. En in ziekenhuizen kunnen robots verpleegkundigen gedeeltelijk vervangen. Het is onmogelijk te voorspellen, maar één ding is zeker: als je vader boekhouder is en jij wilt in zijn voetsporen treden, dan mag je niet denken dat jij later hetzelfde werk zult doen als hij.»

HUMO Wil dat zeggen dat zowat alles wat jongeren nu beginnen te studeren, over drie of vier jaar hopeloos achterhaald is?

De Vos «Als docenten je vakken aanleren zonder rekening te houden met de evoluties in de samenleving, zul je met verouderde kennis naar een job moeten zoeken. Veel instellingen zijn nu gelukkig wel hun opleidingen aan het updaten, maar het gaat traag. Volgens Michael Osborne en Carl Frey zullen vooral de jobs uit het middenkader, die van de boekhouders en de secretaresses, geautomatiseerd worden. Laaggeschoolden en hooggeschoolden zullen wel overleven. Voorlopig kunnen we alleen maar vaststellen dat het niet zo’n vaart loopt, maar het kan best dat Osborne en Frey over vijf of tien jaar alsnog gelijk krijgen.»

De Leus «Het klopt dat de gevolgen van de digitalisering lijken mee te vallen. Maar in sectoren zoals de muziekindustrie en de gedrukte pers hebben ze de omslag wel al stevig gevoeld. De impact wordt nu wel afgeremd door de aantrekkende economie, maar een economische hoogconjunctuur wordt altijd gevolgd door een terugval, en dan zullen we de gevolgen van de digitalisering en de automatisering wél hard voelen. Misschien is dat over vijf jaar, misschien later. Tegen dan zullen nog meer bedrijven geleerd hebben hoe ze al die nieuwe technieken van artificiële intelligentie en big data kunnen integreren. De bank waar ik voor werk, beschikt over gigantische databanken, maar ze kan daar niet met één vingerknip bruikbare gegevens uit te voorschijn toveren. Het vergt veel inspanningen en tijd om al die big data op een fatsoenlijke manier te integreren. Rond 2020 zal dat bij veel ondernemingen gelukt zijn. Het zou goed kunnen dat er na de volgende crisis geen extra jobs gecreëerd worden omdat ze geautomatiseerd zijn.»

HUMO Voor de jongens en meisjes die nu aan hun hogere studie beginnen, ziet de toekomst er dus somber uit?

De Leus «Ik weet niet of we dan in een economische crisis zullen zitten, maar die kans zit er wel in.»

undefined

null Beeld


Eeuwig leren

Wie zich inschrijft in een handelsschool of de richting kantoor op BSO-niveau verkiest, heeft volgens Osborne en Frey 92 procent kans op een carrière als stempelaar.

VANSINA «Bij de VDAB pleiten we al meer dan een decennium om zeker niet voor de BSO-richting kantoor, de TSO-richting administratie en de opleiding handel te kiezen. Je gaat beter voor een technisch gerichte opleiding. Nu al wordt van management assistants verwacht dat ze een bachelordiploma hebben. Ze moeten zelfredzaam zijn en meerdere talen spreken. Voor een diploma kantoor of handel is in een modern bureau geen plaats.»

De Rick «Ook in de verkoopsector zullen veel banen sneuvelen, want die jobs kun je makkelijk automatiseren. En jobs die verdwijnen, zullen vervangen worden door compleet nieuwe banen, waarvoor mensen over kennis en vaardigheden van een hoger niveau moeten beschikken. Het opleidingsniveau moet dus omhoog, en mensen zullen zich telkens weer moeten leren aanpassen, maar velen houden niet van verandering. In de toekomst zal van ons verwacht worden dat we om de vijf of tien jaar volledig opnieuw beginnen, in een nieuwe baan, in een nieuw bedrijf. Dat wordt niet vanzelfsprekend.»

Roks «Onze arbeidsmarkt wordt complexer en de vraag naar hoogopgeleiden neemt toe. Verder studeren is daarom altijd nuttig. Richtingen die minder goed in de markt liggen en waarvan het niet zeker is dat ze in de toekomst ook een job zullen opleveren, zijn vooral audiovisuele technieken en studierichtingen waar een minder technische kant aanzit. Grote uitzonderingen zijn de medische en paramedische richtingen.

»Door de digitalisering boeten diploma’s aan belang in. Het onderwijs zou zich nu vooral moeten toeleggen op het ontwikkelen van vaardigheden bij studenten en op het leren leren. Doordat de technologie zo snel evolueert, zullen mensen sowieso levenslang moeten leren.»

De Rick «Bij het kiezen van een studierichting moet je goed nagaan welke vaardigheden je zult verwerven. Alle richtingen waarin je veel sociale vaardigheden kunt ontwikkelen en waarin je inlevingsvermogen wordt aangescherpt, zijn interessant. Ook opleidingen waarin je wiskundig en logisch leert redeneren, hebben de voorkeur. Meer dan ooit is het belangrijk dat jongeren informatie kunnen verwerken, problemen herkennen en kritisch leren denken. Dat begint al in het middelbaar.»

HUMO Maar met alleen een diploma middelbaar onderwijs kun je beter meteen gaan stempelen?

Vansina «Toch niet. De VDAB is een groot pleitbezorger van technische opleidingen op secundair niveau. Wie voor loodgieter, elektricien of monteur centrale verwarming studeert, raakt snel aan werk. Ook de job van schoonmaker zal niet snel geautomatiseerd worden. In de horeca wordt wel geëxperimenteerd met automatisering en worden kelners vervangen door robotsystemen. De vraag is of klanten daarop zitten te wachten en of kleine horecazaken die investeringen wel aankunnen.

»Weet je wie er écht in de problemen zit? Al die jongeren die geen diploma secundair onderwijs behalen. 8 procent van alle schoolverlaters heeft geen enkele kwalificatie, en één op de drie staat een jaar later nog steeds als werkzoekende ingeschreven bij de VDAB. Eind juni had 56 procent van alle werkzoekende jongeren tot 25 jaar geen diploma secundair onderwijs. Daartegenover heb je de groep van de hooggeschoolde jongeren, de helft van alle afgestudeerden: in onze werkloosheidsstatistieken vertegenwoordigen ze amper 7,6 procent. De meeste hooggeschoolden vinden dus snel de weg naar de arbeidsmarkt, terwijl de laaggeschoolden langer werkloos blijven.»

De Leus «Van laaggeschoolde jobs zoals die van kappers of poetshulpen wordt gezegd dat robots ze niet snel kunnen inpikken. Toch oogt de toekomst niet al te fraai voor laaggeschoolden die nu aan het werk zijn. Veel mensen uit het middenkader zullen onder druk van de automatisering een trapje lager gaan staan en de laaggeschoolden beconcurreren.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234