null Beeld

De spijbelmarsen voor het klimaat: 'Ik zie verontwaardiging, angst, een gekwetste generatie. Maar ook veel liefde'

‘Alarm! Het wordt warm!’ De jonge klimaatbetogers lijken nog lang niet uitgemarcheerd, getuige hun blijvend enthousiasme en de overrompelende intrede van de Zweedse activiste Greta Thunberg vorige week. Ik heb de laatste vijf klimaatmarsen van nabij gezien. Onthutst en soms ontroerd heb ik staan kijken naar die jonge generatie in de straten van Brussel en Leuven. Zij maken hét huiswerk van de 21ste eeuw. Zij schrijven geschiedenis. Met viltstift en bordkarton.

'Een politiemotard laat zijn motor moedwillig draaien voor niks. Ook aan dat gedrag is in de slogans gedacht: 'If you don't act like adults, we will!''

Op 24 januari zag ik bouwvakkers haastig van hun werf lopen om met hun smartphone de betoging te filmen. Het wás ook indrukwekkend: een lange en rumoerige stroom die door de bedding van de straat golfde. Nadien bleek dat 35.000 scholieren hadden betoogd. Eén van de eerste borden die voorbijtrokken, was: ‘J’ai mal à ma planète’. Je slecht voelen omdat het slecht gaat met de aarde, dat zou ik nog héél vaak zien terugkomen.

Soms is het alleen maar een brave woordspeling (‘Onze aarde gaat naar de maan’), maar evengoed lees je: ‘Alice is not in Wonderland, Alice is in hell’. Of ook: ‘Slaap kindje slaap. Daarbuiten loopt niks’. Dat een scholier zo’n streep trekt door een wiegeliedje, is lichtjes verbijsterend. Talrijke keren zag ik ook ‘S.O.S.’ en ‘Help!’ en ik kon er geen gemeenplaats in zien. Want in meerdere zwarte leuzen gaat het ook over doodgaan. ‘We change right now or we die.’ ‘Mamma, I don’t wanna die.’ En in driftige letters: ‘Wij gaan allemaal dood en jullie zijn schuldig’. Je kunt ze wegzetten als holle frasen, maar ik was getroffen door die wanhopige toon. Natúúrlijk wil je met je scherpste woorden de omstaanders en de camera’s raken, maar ik zag een gekwetste generatie. Gekwetst door het talmen van zij die hun toekomst bepalen.

In het Humo-interview met de tweelingzussen Anuna en Luka De Wever lees je dat evenzeer. Eind januari waren ze te gast bij de Vlaamse ministers Joke Schauvliege, Liesbeth Homans en Lydia Peeters, en toen Anuna hun vroeg of zij konden verzekeren dat ‘wij even oud kunnen worden als jullie’, waren ze hogelijk verbaasd om die vraag: natuurlijk mochten de meisjes gerust zijn, ze zouden nog lang leven.

null Beeld

Het was veelzeggend hoe hun ongerustheid werd genegeerd, terwijl ze op straat door zovelen wordt gedeeld. Daar klinkt het: ‘On veut un avenir’. Of ‘Ik ben tien en ik wil een mooie toekomst zien’. In dat laatste klinkt nog hoop, maar er zijn te veel borden met de boodschap: waarom nog studeren en een diploma halen als er toch geen toekomst is?

undefined

null Beeld


Water en vuur

Op straat overheerst het angstdenken. Op straat loopt de catastrofe. De blauwe planeet met de koortsig rooie thermometer. De gevarendriehoek met de bedreigde aardbol. En voorts borden waarop alles smelt. Zeeën zonder ijsbergen, de Noordpool als druipend roomijs, de sneeuwman die lekkend uitsterft. En smelt de aarde niet, dan staat ze in brand. Veel wereldbranden en mondmaskers heb ik gezien, en de waarschuwing: ‘Don’t burn our future!’

Dat beeld van de brand gebruikte de Zweedse Greta Thunberg eerder al tegenover de wereldleiders in Davos: ‘Ik wil niet dat jullie hoopvol zijn. Ik wil dat jullie panikeren. Dat jullie in crisis zijn, alsof jullie huis in brand staat.’

Je ziet ook heel veel verdrinken. Door het stijgende zeewater ligt Brussel aan de kust, erger nog, het water staat al tot boven het Atomium. En verder is de wereld één tranendal. De aarde weent, bloemharten wenen, zonnen hebben trieste mondhoeken. En zelfs ‘Jesus is crying cuz the earth is dying’.

En natuurlijk dringt de tijd. ‘Red het klimaat, want straks is het te laat’. Gevolgd door een veelvoud aan klokken, wekkers en uurwerken waar het vijf voor twaalf is en later. Time’s up, de aarde is een tikkende tijdbom, de lont heeft geen lengte meer, de zandloper suist onverdroten verder en er is zelfs de schaduw van een zeis. ‘Stop denying – the earth is dying’.

Het leest als te naïef, maar oog in oog met die grote letters zag ik diepe bewogenheid. Ik zag ook verlies. Ik zag een kinderkruistocht waarbij kinderen hun vertrouwen in De Volwassenen kwijt zijn.

Hun slogans neigen soms naar levensangst, in elk geval een heel ernstig onbehagen: wij willen niet in zo’n wereld leven. Verwarrend is wel hoe ze die weltschmerz met lachend gezicht ronddragen. Het is natuurlijk de euforie van met velen opstappen, maar zelfs met die opgewektheid blijft hun alarmerende boodschap knagen.

Alarmisme is nochtans lang een verwijt geweest. De journalisten en de klimaatwetenschappers verweet men dat ze té vijf-voor-twaalf waren, en dat zo’n houding contraproductief was, omdat ze het publiek eerder leek te verlammen dan te activeren. Maar nu dat alarm uit de mond van heel jonge mensen komt, lijkt het toch grote groepen in de samenleving aan te spreken.

‘Don’t break my earth’, staat er. Omdat de aarde kwetsbaar is. En zij zijn het evenzeer. ‘Moeder Natuur’ lijkt als woord en begrip uit de tijd, maar hier wordt ze volop meegedragen. Van ‘Respect your momma’ tot ‘A moeder!’ En de bekommernis is wereldomvattend. In Leuven werd van op een podium The Scene gedraaid, en er werd luid meegezongen met ‘Iedereen is van de wereld en de wereld is van iedereen!’ Daar sprak zoveel zorg en liefde uit, dat was ontroerend.

Anderzijds lees je grote afkeer van de politiek en politici. ‘Vier ministers. Nul beleid’. ‘Hak ministers in plaats van bomen’. ‘Blablabla. Stop met praten, wij willen daden’. Eentje ontdekte zelfs dat ‘debiel’ een anagram is van ‘beleid’.

En die politici moeten niet denken dat zij gaan opgeven. ‘Zolang jullie ons negeren, blijven wij marcheren’. En dat ze zoals de zeespiegel zijn: ‘we rise’. En dat ze er lage punten en buizen voor over hebben om de wereld te veranderen.

Slechts hier en daar worden politici persoonlijk geviseerd: een enkele keer Bart De Wever, een paar keren Joke Schauvliege, onder andere na haar ontslag: ‘Ciaovliege!’

Er zijn ook sneren naar de oudere generatie: ‘You fucked up, now we clean up’. Maar samen met die afkeer wordt ook veel liefde rondgedragen, toch een zeldzaam verschijnsel in betogingen. Er is uiteraard liefde voor de aarde, maar er wordt ook opgeroepen om te houden van je naasten: ‘Verwarm elkaar. Niet de aarde’ en ‘Mijn hart mag opwarmen, de aarde niet’. Met op twee plaatsen ook in de aanbieding: ‘Free hugs’ en ‘Gratis knuffel’. Het past in die betoging, het past bij die meisjes van 13 met hun beugels en wangen vol roodgestifte hartjes. Maar in een eerdere betoging zag ik ook: ‘Duizenden hebben geleefd zonder liefde. Niemand leeft zonder water’. Jong zijn en het leven al zo wrang moeten dissecteren, het is beroerd.

undefined

null Beeld


Run, forest, run!

Ik heb intussen decennia van betogingskilometers in de voeten, maar nooit eerder zag ik een manifestatie waar én Bob Dylan én Louis Neefs aanwezig zijn. Neefs is er meermaals met ‘Laat ons een bloem en wat gras dat nog groen is’. Dylan zag ik twee keer. Op één bord stond een industriezone die verzwolgen werd door hoge golven: ‘And admit that the waters around you have grown’. Elders in de betoging ging het: ‘And accept that you’ll be drenched to the bone’. In knokenletters en op een kille achtergrond. De zinsneden komen uit ‘The Times They Are A-Changin’’: dat die bezwerende lyrics uit 1964 nu nog meegedragen worden en ook letterlijk visionair dreigen te worden, is bijzonder.

Even opmerkelijk was het bord ‘There will be no next time – The Kids’. De kinderen van 2019 grijpen terug naar The Kids van 1981. En nu klinkt het nog luider: het is alles of niets.

Bij die generatie van 2019 is Engels in elk geval dé voertaal. Met volop woordspelingen en toespelingen: ‘Run, Forest, Run!’, ‘Make Belgium green again!’ en ‘Climate is changing, why aren’t we?’ Wel moet de vervoeging van het werkwoord to save dringend in de eindtermen van het middelbaar onderwijs worden opgenomen, want nu zie je kemels als ‘Safe trees, not assholes’.

De klimaatjongeren hebben ook nog zin in rijm, getuige ‘Liever zuurstof dan leerstof’ en het bedrieglijk eenvoudige ‘Alarm! Het wordt warm!’

Bij de Franstalige scholieren zijn er ook Franse woordspelingen, zoals ‘Nous n’en poumons plus’ (vrij vertaald : ‘Onze longen zeggen ‘stik’’). En volgens mij een echte voltreffer: ‘Aux arbres, citoyens!’

Ik zie bij die zelfontworpen borden wel weinig exemplaren met een sociale inslag. Eén van de zeldzame was ‘Vergroening zonder verarming’, en in januari liepen er ook nog gele hesjes met het spandoek: ‘De blauwe planeet heeft geel nodig om groen te blijven’.

En natuurlijk komen de drie woorden ‘Red de planeet’ en ‘Save the world’ heel vaak terug, maar evengoed zie ik karton lopen met ‘Red mij’ en ‘Save me’. Een kleine glimp van de me myself and I-cultuur. Op dezelfde persoonlijke lijn zit ook ‘Ik ben Lien (Fien, Katrien) en ik wil een ander klimaatbeleid zien’.

Enkele kartons hadden ook een interessante áchterkant. Ik zag zelfs slogans op een groot deksel van Lego City (6-12 jaar) en het was de bouwdoos van het boorplatform! Ik zeg u: die gasten hebben oog voor symboliek.

undefined

null Beeld

undefined

'De Zweedse ­Greta ­Thunberg waarschuwt wereldleiders:'Ik wil dat jullie panikeren alsof jullie huis in brand staat'


Fuck me

Van Lego is het een wijde stap naar het hele fuck-repertoire. ‘Fuck me, not the earth’. ‘Fuck my pussy, not the planet’. ‘Ride dicks not cars’. En in het Frans al evenzeer: ‘Nique ta mère, pas la mer’. Ik vind het shockerend dat het zo gratuit op straat wordt gegooid. Ik kom ook uit een andere tijd, maar dan nog: hoe goedkoop is het als je de aandacht wilt trekken met: ‘Meer poepen! Minder vuilnis op de stoepen!’ Alsof propere trottoirs de opwarming stoppen.

Gelukkig is er ook nog ‘Fuck the multinationals’, daarvoor is het natuurlijk áltijd paartijd. En voorts was er met Valentijnsdag veel meer liefde dan CO2 in the air. Maar de Balkanventer met zijn stukverkoop van rode en witte rozen staat niet-begrijpend op de stoep: waarom koopt niemand wat?

De jongeren wilden die dag ‘een date met de planeet’. En meisjes wilden alvast geen ‘jongens met een dikke BMW’. Uitstoot en cilinderinhoud horen nu bij de partnerkeuze. In Leuven zag ik zo’n ‘uitstoter’. Een politiemotard sloot een straat af en liet zijn zware motor twintig minuten draaien voor niks. Gevraagd om het ding stil te leggen, zei hij fors: ‘Nu ga ik hem zéker niet afzetten.’ Wijdbeens. Armen gekruist. Man der wet. Ook aan dat gedrag hebben ze al gedacht in hun slogans: ‘If you don’t act like adults, we will!’

En nog iets. Deze generatie betracht genderneutraliteit, maar ik zag toch een flink rollenpatroon. Mij viel op dat meisjes vaker een bord dragen, vaker ‘Save the planet’ op hun gezicht aanbrengen, en heftiger scanderen. Jongens zijn minder fel, en ook slordiger in de opmaak van hun borden. Het deksel van een schoendoos nemen, op de binnenkant ‘We’re out of slogans’ schrijven en met die gemakzucht nog triomfantelijk betogen ook, dat zijn jongens. Meisjes maken van de slogan ‘Be a voice not an echo’ een schilderachtig palet in zeven kleuren, en dat bord is zo groot dat ze het met z’n tweeën moeten heffen.

Het is zoals op school: meisjes doen meer hun best. Ze komen voorbereid. En ze denken zelfs na over het allerkleinste bord: ‘Schildpad & Vrienden’. Jongens komen vaker met lege handen en graaien onderweg van alles mee om te dragen: kerstbomen toen het nog januari was, een oranje wegwijzer voor een wegomlegging (change the system!), verkeerskegels voor op hun hoofd. En een parkeerbord-met-paaltje dat ze met politielint om de hals hangen: ik heb een luchtgitaar! De branie en bravoure van plots-geen-schooldag.

undefined

null Beeld


Eresaluut

Er wordt véél meegedragen in die marsen. Een ijsberenpak, klimop in opgestoken haar en reddingsvesten annex reddingsboeien (‘Het water staat aan onze lippen’). ’t Is aanschouwelijk onderwijs: het hoort bij deze vorm van verantwoord spijbelen. Ik zag zelfs een Jezus in wit lakengewaad en met blauwgroen planetenhoofd, hij liep gebukt onder een houten kruis. De lijdensweg van ons klimaat!

In krantencommentaren lees je dan dat de scholieren te veel willekeurige onzin in hun marsen meesleuren. En toen de universiteitsstudenten op 14 februari voor het eerst deelnamen, werd goedkeurend vastgesteld dat het protest ‘volwassener’ was, lees: minder onzinnig en clownesk dan bij de scholieren. Wel, ik was bij de grote klimaatmars op 2 december, met die 70.000 deelnemers. Daar liep het vol volwassenen, en daar ontbrak het aan bordjes én aan clownerie. Wat ik zag, was ernstig sjokken, stijl: wij zijn hier onze zondagmiddag aan het opofferen! Met amper gejoel of geestige borden. Als ik dan toch één keer moet polariseren: ik verkies de niet-volwassenen. En dus zo’n slordig plakkaat waarop geschreven staat: ‘Wij hebben hier meer werk in gestoken dan de politici in het klimaat’. Dankzij de scholieren bestaat er nog onzin.

Ik zie ook de bewondering die ze oogsten. Bij het Brusselse Centraal Station stonden ouders met een groot spandoek: ‘Je kamer: 0/10. Je engagement: 10/10’. Of ook: ‘Youth for Climate: 10/10’. In de Leuvense Bondgenotenlaan kon je een mens met witte harenkrans luid zien applaudisseren en nabij het Brusselse Rogierplein wuifden bouwvakkers van op hun hoge building: onverwachte medestanders, hun gebaar werd op gejuich onthaald.

Nabij de Zavel hief een vrouw van in de vijftig een gebalde en gehandschoende vuist. Minutenlang stond ze langszij. Een onbekende met een opstandige voorgeschiedenis. Van haar kwam het eresaluut.

The kids are alright.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234