Kaz de Jong aan het werk voor Artsen zonder Grenzen in Myanmar.Beeld Joost Butenop

trauma- en klinisch psycholoogkaz de jong

‘De strijd tegen Covid-19 is geen sprint, maar een marathon’

Hij werkte onder hoogspanning in internationale conflictgebieden, maar heeft zijn werkterrein nu noodgedwongen naar Nederland verlegd. Want de coronacrisis drukt zwaar op artsen en verpleegkundigen, en Kaz de Jong leert hen daarmee om te gaan. Juist nu de maatschappij weer opstart is hij extra alert. ‘Dit is pas het eind van het begin’, zegt de trauma- en klinisch psycholoog van Artsen zonder Grenzen.

Hij waande zich in een crisissituatie in Afrika. Artsen en verpleegkundigen liepen rond in beschermende pakken. Iedereen werkte zich een slag in de rondte. Maar Kaz de Jong stond niet in een ziekenhuis in Somalië of Rwanda, nee, hij liep rond in Amsterdam, in het AMC. ‘Toen ik daar binnenkwam, wist ik dat ik kon helpen’, zegt de 58-jarige traumaspecialist van Artsen zonder Grenzen. ‘Het was voor mij een op een. Ik heb zelf in crisissituaties gewerkt. Ik heb bij de ebola-epidemie ook in zo’n pak gelopen. Het is heel zwaar om in die omstandigheden te werken.’

Sinds een paar weken geeft Kaz de Jong trainingen aan zorgpersoneel in zieken- en verpleeghuizen. Om hen te leren hoe je omgaat met crisissituaties. De belangstelling is groot. ‘Mensen voelen zich begrepen. Ze denken ‘ja, die gozer weet waar hij over praat en daar heb ik wat aan’’, legt De Jong uit.

Meer dan vijfhonderd medisch specialisten woonden een van zijn laatste webinars bij. Daarin deelde hij zijn ervaring met werken onder extreme hoogspanning, opgedaan in conflictgebieden. ‘Ik ben in 1994 bij AzG begonnen. In Bosnië. Daarna heb ik gewerkt in onder meer Rwanda, Somalië, Myanmar, Tsjetsjenië en Syrië’, aldus de traumapsycholoog. Hij leerde er zelf te overleven, want een arts moet meer dan één crisis mee. Zeker bij Artsen zonder Grenzen.

- Hoe lang kun je op een verantwoorde manier in een crisisgebied werken?

DE JONG «In echte noodsituaties, als je alleen maar even slaapt en verder zonder veel privacy continu aan het werk bent, houd je het zes weken vol. In gebieden met iets minder druk, vier maanden. Steeds wordt gekeken hoe fris mensen zijn, of er signalen zijn dat de rek eruit is. Als de sfeer verslechtert, mensen sikkeneurig worden, een kort lontje krijgen en niet meer kunnen stoppen met werken. Dan krijgen ze de opdracht rust te nemen.»

Kaz de Jong in Amsterdam.Beeld Marco Okhuizen

Op basis van alle ‘buitenlandse’ ervaringen helpt De Jong zijn zorgcollega’s in Nederland met de verwerking van de crisis en de voorbereiding op mogelijk nieuwe coronagolven. 

DE JONG «Dit is pas het eind van het begin. De strijd tegen Covid-19 is geen sprint, maar een marathon. Artsen en verpleegkundigen moeten zuinig zijn op zichzelf. Ze moeten langer mee. We gaan een ongelooflijk onrustige fase in. We starten de maatschappij weer op. We gaan waarschijnlijk allerlei nieuwe besmettingshaarden krijgen. Grote en kleine.»»

Om te ‘overleven’ in crisistijd geeft De Jong zijn gehoor tips mee. 

DE JONG «In het begin vroeg ik me nog af wat ik al dat hoogopgeleide personeel te bieden had, maar ik weet nu wat het is: de eenvoud van de boodschap om zuinig op jezelf te zijn. En te blijven.»

- Wat houdt die boodschap in? 

DE JONG «Een van de belangrijkste tips is om stil te staan bij de belevenissen van de afgelopen crisisperiode. Wat heb ik geleerd? Wat werkte voor mij en wat niet? De opgedane ervaringen neem je als munitie mee in de volgende crisissituatie. In de tussentijd moet de noodknop uit. Probeer naar je lichaam te luisteren, om bij te komen. Luister naar anderen als je wordt aangemoedigd uit te rusten. Zet thuis de tv en radio uit, luister even niet naar al het coronanieuws. Praat met anderen over wat je dwarszit. Anderen schrijven hun ervaringen van zich af. Daarmee creëer je ook enige afstand van de crisiservaringen. Zie het als een debriefing. Het leven in de hectiek moet verwerkt worden, dan krijg je er controle over.

»Pak verder oude gewoonten op, train jezelf slapeloosheid te voorkomen. Ik zeg altijd: slapeloosheid is niet van ’s nachts, maar gebeurt overdag. Door overdag bewust een aantal pauzes te nemen train je je lichaam om in de aan- of uit-stand te staan.«

 Hij waarschuwt voor een gevoel van overmoed. 

DE JONG «Overmoed is gevaarlijk. De meeste bergbeklimmers overlijden niet tijdens de klim naar de top maar bij de afdaling. Doorbreek routinematig gedrag, laat de aandacht niet verslappen, houdt de protocollen voor hygiëne in acht.»

De traumapsycholoog krijgt mooie reacties. 

DE JONG «Het helpt mensen bij het houden van de controle. Bovendien beseffen ze dat alles wat ze doormaken normaal is. Iedereen heeft last van zo’n buitengewone situatie. Ik heb soms ook gedacht ‘ik kom hier niet uit, wat doe ik hier?’ Maar als ik vertel dat het mij is gelukt door te gaan dan denken ze ‘oh, dan zal ik dat ook wel kunnen’. Ik geef met mijn verhaal hoop.»

Kaz de Jong.Beeld Marco Okhuizen

- Moeten we op onze gezondheidszorg anders organiseren omdat het personeel in deze crisis een marathon loopt?
DE JONG «We richten onze zorg al anders in. Met bijvoorbeeld het aanleggen van extra capaciteit en voorraden als de nood weer aan de man is. We zijn daarom beter voorbereid op nieuwe uitbraken. Zorgpersoneel weet dan dat het weer keihard werken wordt, maar ook dat ze het aankunnen. Er is veel zelfvertrouwen opgebouwd. We hebben in deze crisis een hele hoop dingen goed gedaan. We hebben veel geleerd, zoals het enorme voordeel van korte lijnen. Laat op administratief gebied zaken weg, want daarmee verlicht je het bestaan van zorgpersoneel.

»Burgers kunnen het zorgpersoneel de allerbeste dienst bewijzen door afstand te blijven houden, te blijven luisteren naar alle adviezen en richtlijnen. Met minder besmettingen neemt de werkdruk af en krijgen andere gezondheidsproblemen weer alle aandacht.»

De Jong hoopt van harte dat niet alleen het zorgpersoneel zichzelf rust gunt en rust van anderen krijgt. 

DE JONG «Er zijn veel meer mensen die in deze crisis keihard hebben gewerkt. Als hulpverlener, als schoonmaker in een ziekenhuis, als mantelzorger, als crisismanager thuis met bijvoorbeeld een zieke of kinderen die niet school konden. Ook zij moesten wekenlang de bal constant in de lucht houden. Op soms niet meer dan 60 vierkante meter. Daar moeten we oog voor hebben. We verdienen allemaal rust en minder zorgen.»

(AD)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234