null Beeld

De Tand Des Tijds: 'De Aardwolf' (Rob Van Eyck, 1985)

Een snapshot uit het verleden. Hasselt, de winter van 1985 (maar het kan ook de herfst van 1984 zijn geweest). Vanuit ons kakstoeltje in het ouderlijke huis op de Botermarkt zijn wij door het raam getuige van een hoogst merkwaardig tafereel. Buiten, op de hoek van de Botermarkt en de Zuivelmarkt, staan twee mannen met elkaar een woordje te wisselen. Ineens stoot één van hen een lach uit die het glas doet trillen: 'OHOHAHAHIHIHAHA!!! 'Kijk!' legt ons poatjen uit, 'zie je die camera? Daar wordt een filmscène opgenomen.'

Opnieuw galmt de demonische lach in de avondschemering: 'HAHAHOHIHIHAHA!' 'Tiens,' horen we poatjen zeggen, 'ik ken die vent. Dat is Kurt Van Eeghem, van de televisie. Allee, is die nu filmacteur geworden?' Die waanzinnige lach zijn we nooit meer vergeten, maar de film die daar vlak voor onze neus voor een klein stukje in onze straat werd opgenomen, 'De Aardwolf', hadden we nog nooit gezien. Tot nu.

Rob Van Eyck is de beroemdste Vlaamse cineast die u niet kent. Zijn ‘The Afterman’ geldt wereldwijd als één van de meest notoire cultklassiekers in het genre van de post-apocalyptische sciencefictionfilm. In ‘De Aardwolf’ – muziek: The Scabs! - etst hij het portret van Tony (Van Eeghem), een aannemer wiens zelfvertrouwen geen grenzen lijkt te kennen. Zijn bouwbedrijf zit in slechte papieren, maar Tony is er absoluut zeker van dat de gemeente hem binnenkort een lucratieve opdracht zal toekennen ('Een zwembadje voor de schepen, en het komt in orde'). Zijn zelfverzekerdheid ('Ik ben de grootste') is zo immens dat het zelfs een beetje griezelig wordt.

Al in de vijfde scène zien we waar zijn giganteske zelfvertrouwen vandaan komt: Tony behoort tot een legertje bedrijfsleiders en managers die in een sectair sfeertje motivatiecursussen volgen die hen inhameren dat ze fantastisch zijn en dat de wereld aan hun voeten ligt. Die cursussen zijn overigens geen wild scenarioverzinsel, maar gebaseerd op de beruchte Leading Success People-trainingen die in de jaren 70 en 80 in Vlaanderen enorm populair waren. De deelnemers, meestal CEO’s en ondernemers maar ook figuren als Emile Ratelband, lieten zich tijdens intensieve drilsessies een vlammend shot positivisme toedienen, maar nadat in de media berichten waren verschenen over enkele cursisten die zelfmoord hadden gepleegd, raakte de LSP-beweging in diskrediet (al leeft de LSP-filosofie natuurlijk wel voort in de geest van de doorsnee-CEO).

In een reeks beklemmende scènes brengt Van Eyck die trainingen in beeld als sinistere bijeenkomsten van een groep totaal ontmenselijkte zombies die zichzelf als in een mantra staan wijs te maken dat ze de beste zijn ('Ik ben fantástisch. Ik ben fantástisch. Ik ben fantástisch.'). Dat we intussen reusachtige, op nazivlaggen lijkende banieren in de achtergrond zien hangen met daarop de letters SSP, kwam Van Eyck indertijd duur te staan: een Brusselse rechter sloeg 'De Aardwolf' prompt in de ban. Het was inderdaad enorm gedurfd van Van Eyck om een rechtstreekse link te leggen tussen de LSP-beweging en het nazisme, maar in het psychopathische taaltje dat Tony aldoor uitkraamt ('Ik ga mijn zaak redden, al moet ik iemand kapotmaken! Ik ga gewoon een paar van die ouwe lullen ontslaan!') hoor je effectief de donkere echo’s van het nazisme: de ontmenselijking van de medemens, de demonisering van de tegenstander, het zichzelf uitroepen tot übermensch. Zeg dat het geen waar is!

De grote attractie van ‘De Aardwolf’ is natuurlijk Kurt van Eeghem. Om Van Eeghem, de charmante Klara-presentator, de fijnbesnaarde intellectueel, de voortreffelijke interviewer, Vlaanderens meest verfijnde uitdrager van de schone kunsten, te horen losbarsten in dialogen als: 'Sylvia?! Die Hollandse retailtrut, die feministe, dat bazige wijf, die geile kut die aan geen vent kan geraken?!' is een verbijsterende sensatie. Uit de dialogen tussen Tony en zijn echtgenote Nora (Nellie Rosiers) onthouden we ook twee oneliners die vanaf nu officieel mogen plaatsnemen in het canon van de Vlaamse cinema, met name het geniale 'Je kunt beter geld opmaken dan bedden!' en het door Van Eeghem op een werkelijk onnavolgbaar toontje uitgesproken 'Prima wildschoteltje, schat. De schepen heeft gevréten.'

Toegegeven: het scenario kon scherper, sommige scènes leunen aan bij de pure trash en de prestaties van sommige nevenacteurs laten vermoeden dat ze waren gerecruteerd uit het lokale amateurgezelschap. Maar in tegenstelling tot al die romcoms en komedietjes waarin de Vlaamse cinema zich vandaag soms lijkt te specialiseren, vertelt ‘De Aardwolf’ tenminste een boeiend verhaal over de ondergang van een mens. Tony heeft zich laten aanpraten dat hij fantastisch is, maar gaandeweg – ijskoude spoiler op komst! - brokkelt de façade af en zien we zo helder als kristal wie hij werkelijk is: een eersteklas mislukkeling. Dat Tony in de uitzinnige eindscène uitgerekend een afgebroken ijspegel gebruikt om zich van het leven te beroven, is maar één van Van Eycks vele groteske, maar perfect bij de plot passende vondsten.

De scène der scènes begint in de 59ste minuut. Tony, op dat moment al volop flippend, slaat de deur van verzekeringskantoor Noelmans achter zich dicht. Op de hoek botst hij tegen een man die hem om twintig frank vraagt, waarna Tony in een demonische lach uitbarst en met een theatraal gebaar enkele muntstukken voor de voeten van de man op de kasseien smijt: 'OHOHAHAHIHAHA!!!' Fier dat we erbij waren toen Rob Van Eyck één van de beste scènes stond te draaien uit één van de meest bevreemdende Vlaamse cultfilms aller tijden. AHAHOHOHIHAHAHAHA!!!

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234