De Tand Des Tijds: 'Le Samouraï' (Jean-Pierre Melville, 1967)

Humo presenteert: De Tand Des Tijds! In deze reeks waagt filmjournalist Erik Stockman zich één keer per week aan een rewatch van een grote klassieker, een geliefde cultfilm of een beroemde blockbuster. Waarbij onze man zich afvraagt: hoe heeft deze film de blikkerende hoektanden des tijds doorstaan? Vandaag: 'Le Samourai' uit 1967!

Hoe definieer je ‘cool’? Een foto van jezelf op Instagram terwijl je Call of Duty zit te spelen met een Ray-Ban op je neus en een Oreokoekje tussen je tanden, is zoiets cool? Get a life. Rondrijden in een Tesla met Nikes aan je voeten? Oh please. Een mooi meisje in een blauw jurkje dat op een feestje met een bierflesje in de hand staat te dansen op ‘Shotgun’ van George Ezra? Nu komen we al dichter. Uw dienaar die indertijd in z’n vintage leren jasje quasi-achteloos tegen de muur stond geleund van het intussen terziele gegane café De Video in Gent? Tja: als dát een coole pose was geweest, dan zouden we in De Video misschien wat minder blauwtjes hebben gelopen.

Neen, wij zullen u zeggen wat de essentie van cool is: Alain Delon die in ‘Le Samouraï’ van Jean-Pierre Melville zijn regenjas aantrekt (hoewel: zeg nooit zomaar regenjas tegen de prachtige impermeabel die Delon hier draagt), een deukhoed op zijn kruin plaatst, met een van ultieme zelfbeheersing getuigend veeggebaartje langs de rand van de hoed strijkt, en vervolgens achter het stuur van een Citroën DS - de goddelijkste van alle automobielen - een sigaret opsteekt. Echt, cooler dan Delon in die scène kan een mens niet worden. Delon speelt Jef Costello, een huurmoordenaar die niets aan het toeval overlaat. In de lange openingsscène zien we hoe Costello in die Citroën DS, die hij zonet in het centrum van Parijs heeft gestolen, de afgelegen garage van een trawant binnenrijdt. De trawant verwisselt stilzwijgend de nummerplaten, waarna Costello hem al even stilzwijgend een bundeltje bankbiljetten in de hand propt en opnieuw een sigaret opsteekt.

Tot nu toe is er in ‘Le Samouraï’ nog geen half woord gesproken, maar je hoeft geen genie te zijn om te begrijpen dat hier de voorbereidingen worden getroffen van een misdaad. Costello zoeft terug naar het centrum van Parijs, stapt een flat binnen, en praat met een blonde vrouw terwijl hij af en toe naar zijn polshorloge tuurt: ‘Ik was bij je van 19u15 tot 1u45’. Hier wordt een alibi geregeld, zoveel is duidelijk. Meticuleus als hij is, zorgt hij er enkele uren later voor dat hij precies om 1u45 in de hal van het flatgebouw wordt gezien door een binnenwandelende bewoner, kwestie van het alibi te doen sluiten als een bus. Ziehier een man die weet hoe hij zijn sporen moet uitwissen en daarbij geen enkel detail uit het oog verliest.

Alleen al die eerste vijftien minuten van ‘Le Samouraï’ vormen een prachtig staaltje van de filmstijl van Melville: hij beperkt de dialogen tot het absolute minimum, gebruikt nauwelijks muziek, en filmt de handelingen van zijn personages met dezelfde fascinerende grondigheid waarmee Costello de moord op de nachtclubeigenaar voorbereidt. Op een bepaald moment zien we hoe Costello een flatgebouw binnenwandelt, de lift neemt, en van het ene eind van de gang naar het andere eind stapt. De in 1973 overleden Melville was de enige cineast ter wereld die zo’n simpele scène kon doen uitgroeien tot een tafereel waar een mens met open mond naar zit te kijken. Oké: in sommige films van Jim Jarmush,Michael Mann en Quentin Tarantino zult u ook zulke scènes terugvinden, maar zij zitten in essentie gewoon Melville na te bootsen.

Dat ‘Le Samouraï’ zo’n magnetische aantrekkingskracht heeft komt niet alleen door de briljante regie van Melville, maar natuurlijk ook door het welhaast mystieke aura van Delon. Delon in ‘Le Samouraï’: zo ondoordringbaar als een impermeabel, zo ondoorgrondelijk als een homme fatale, zo onvatbaar als een geest. Mocht u de film straks eens bekijken, hetzij op dvd, hetzij op één of andere betaalzender, dan moet u vooral eens letten op de lange, schitterend gefotografeerde en geniaal gemonteerde achtervolging in de metro. Met die scène bent u immers in het epicentrum van de cinema van Jean-Pierre Melville belandt.

Opnieuw doet de cineast het zonder muziek, we horen alleen het dichtklappen van de deuren van de metro en de snelle voetstappen van Costello die in de metrogangen de schaduwende agenten tracht af te schudden. Opnieuw horen we geen dialogen, behalve dan de instructies die de inspecteur (François Périer) nu en dan vanuit het controlecentrum naar de agenten uitstuurt. Wat we hier zien, zijn twee mannen die doen wat ze moeten doen. Aan de ene kant de huurmoordenaar die uit de klauwen van de flikken tracht te blijven en zich naar het huis van zijn nieuwe doelwit probeert te begeven, en aan de andere kant de inspecteur die de moordenaar probeert te stoppen. In het universum van Melville is het niet zo dat de ene het slechte doet, en de andere het goede.

Neen, zowel de moordenaar als de inspecteur volgen alleen maar de paden die het lot voor hen heeft uitgestippeld, rustig en onbewogen, terwijl de camera van Melville hen al even onbewogen observeert. Tot op het moment – de aangrijpende climax van de film – dat hun paden onvermijdelijk kruisen... Grappig detail: wanneer Costello na die lang uitgesponnen achtervolging in de metro opnieuw achter het stuur van zijn Citroën DS kruipt, is hij zowaar een beetje buiten adem. De voor de rest onverstoorbare Costello kan het dus tóch benauwd krijgen!

En als u ons nu wilt excuseren: wij gaan een wandeling maken door de stad. In een impermeabel en met een deukhoed op, of wat dacht u.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234