De Tand Des Tijds: 'Schindler's List' (Steven Spielberg, 1993)

Humo presenteert: De Tand Des Tijds! In deze reeks waagt filmjournalist Erik Stockman zich één keer per week aan een rewatch van een grote klassieker, een geliefde cultfilm of een beroemde blockbuster. Waarbij onze man zich afvraagt: hoe heeft deze film de blikkerende hoektanden des tijds doorstaan? Vandaag: 'Schindler's List' uit 1993.

Gelukkige verjaardag, ‘Schindler’s List’! Het met zes Oscars bekroonde oorlogsdrama van Steven Spielberg is 25 jaar oud en wordt op zondag 27 januari – Internationale Herdenkingsdag voor de Holocaust - opnieuw uitgebracht in meerdere Vlaamse bioscoopzalen. Wij gaan deze unieke kans om deze muisstilmakende film opnieuw op een groot scherm te ontdekken zeker niet laten liggen, ook al kennen wij persoonlijk niet veel langspelers die ons zúlke gemengde gevoelens bezorgen als ‘Schindler’s List’. Aan de ene kant beroert het verhaal van Oskar Schindler (Liam Neeson), de Duitse industrieel die (eerst uit plat opportunisme, daarna uit mededogen) meer dan achthonderd joden van een gewisse dood in het concentratiekamp redde, ons altijd weer opnieuw tot op het bot. Aan de andere kant voelen wij ons altijd weer ietsjepietsje ongemakkelijk bij sommige keuzes die Spielberg indertijd maakte.

Neem nu die beruchte scène in het vernietigingskamp van Auschwitz, waar enkele tientallen joodse vrouwen vanuit een net aangekomen trein naar een groot douchehok worden gedreven. De stalen deuren klappen toe, de naakte vrouwen barsten los in doodgegil, de lens richt zich naar de dreigende douchekoppen... waar vervolgens gewoon water uit begint te stromen. Maar de golf van opluchting die Spielberg hier door het publiek laat trekken, voelt ergens ook misplaatst. In Auschwitz werden ongeveer één miljoen mannen, vrouwen, kinderen en zuigelingen onmiddellijk na aankomst doodgeschoten of vergast. En wat zien we hier? Uitgerekend in de film die Spielberg over de Holocaust heeft gemaakt, spettert er lekker warm water uit de douche! Het is natuurlijk ook de aard van het beestje. Spielberg, de brave man, kán het eenvoudigweg niet over zijn hart krijgen om de toeschouwer met een slecht gevoel op te zadelen. Reeds in de jaren 70, toen zijn collega’s van het Nieuwe Hollywood dramatische films maakten over de oorlog in Vietnam, trakteerde Spielberg het publiek liever op entertainende verhalen over witte haaien en buitenaardse wezentjes (waarvoor dank trouwens). En ook aan ‘Schindler’s List’ is te zien dat Spielberg in de eerste plaats een entertainer is.

Liever dan de gruwel van de Holocaust erin te mokeren, wil Spielberg het publiek doen herademen: ‘Oef! Water!’ Maar goed, laten we wel wezen: als Spielberg wél voor de bikkelharde aanpak zou zijn gegaan en de massaslachtingen in de gaskamers zou hebben getoond, dan zou ‘Schindler’s List’ het grote publiek wellicht hebben afgeschrikt. In ‘Son of Saul’ nam regisseur Lászl óNemes ons wél mee naar de binnenkant van de gaskamers, maar hoeveel mensen zijn naar die film gaan kijken? Drie, vier? Dankzij ‘Schindler’s List’ zijn miljoenen jongeren er zich van bewust geworden dat er tijdens de Tweede Wereldoorlog zoiets bestond als de vernietiging van de joden: dat kan tellen. Dat Spielberg af en toe zijn toevlucht neemt tot ietwat overdreven melodrama, zoals in die scène waarin Neeson op z’n knieën zinkt en losbarst in ‘I could have saved more!’, valt dan ook makkelijk te vergeven. Trouwens: op cinematografisch vlak is de film wel degelijk een onovertroffen meesterwerk. De zwartwitfotografie, de regie, de muziek van John Williams: magnifiek, indrukwekkend, zielroerend. Spielberg himself heeft intussen laten weten dat zijn film vandaag relevanter is dan ooit. En dat klopt: de droeve ironie is dat ‘Schindler’s List’ vandaag belangrijker is dan 25 jaar geleden.

Toen de film uitkwam, ging het relatief goed met Moeder Aarde: de Berlijnse Muur was gevallen, de nucleaire wapenwedloop tussen de VS en de Sovjetunie kwam ten einde, de ijsberen konden nog op het ijs dansen en Germinal Ekeren speelde nog in eerste klasse. En nu? Smeltende ijskappen, fijn stof in de neusgaten, de persvrijheid die in diverse Europese landen wordt teruggeschroefd, de democratische rechtsstaat onder vuur, en waar is Germinal? In 1993 kon een mens nog met een brok in de keel naar ‘Schindler’s List’ kijken en achteraf met de tranen in de ogen, maar ook op zelfgeruststellende toon, zeggen: ‘Ach, wat ging het er vroeger vreselijk aan toe.’ Vandaag de dag, nu het met al die tirannen en die foute ventjes die weer van onder de plavuizen opduiken niet langer valt uit te sluiten dat we binnen afzienbare tijd opnieuw een lange, donkere nacht gaan induiken, heeft ‘Schindler’s List’ meer dan ooit de hallucinante urgentie gekregen van een prangende waarschuwing: ‘Mensheid, opgelet! Niet opnieuw naar deze tijden!’ Als ‘Schindler’s List’ ons íets leert, dan wel dit: nooit op beide oren slapen en altijd uw hart blijven vasthouden.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234