De Tand Des Tijds: 'The Abyss' (James Cameron, 1989)

Humo presenteert: De Tand Des Tijds! In deze reeks waagt filmjournalist Erik Stockman zich één keer per week aan een rewatch van een grote klassieker, een geliefde cultfilm of een beroemde blockbuster. Waarbij onze man zich afvraagt: hoe heeft deze film de blikkerende hoektanden des tijds doorstaan? Vandaag: ‘The Abyss’ van James Cameron!

Wij herinneren ons nog haarscherp de stekende ontgoocheling die we voelden toen we als kleine uk voor de allereerste keer afdaalden in de onderwaterwereld van ‘The Abyss’. En we hadden er nochtans zoveel van verwacht: dit was immers een film van de maker van ‘The Terminator’ en ‘Aliens’, twee meesterwerken die – we hebben het schriftje nog waarin we de titels noteerden - in onze toenmalige Top 10 van beste films aller tijden prijkten!

Maar ‘The Abyss’? Hm, nee, er was iets aan die film dat schuurde en wrong met ons naar pretentieloze fun verlangende kinderzieltje. Maar goed, wat kenden we er in die tijd eigenlijk van? We droegen nog kniebroeken, vertoonden nog geen enkelhaar en wisten niet eens hoe de naam Michel Bien precies werd gespeld. Misschien hadden we het wel vierkant mis?

Gisteren hebben we ‘The Abyss’ na al die jaren eens aan een rewatch onderworpen, en wéér waren ze daar: de gemengde gevoelens. Met de eerste tien minuten zit het nochtans snor. Eerst horen we het dreigende ping! ping! ping! van een sonar, waarna we aan boord klimmen van een nucleaire onderzeeboot, waar militairen in een rode gloed naar bliepende radarschermen zitten te turen en waar een bemanningslid iets staat te noteren op zo’n doorzichtig bord van plexiglas.

Iemand roept ‘What the hell is this?! Not one of ours!’, de duikboot raakt op drift, er breekt brand uit (‘Oh my God!’), het aanvaringsalarm begint te loeien, vonken spatten uit de consoles, de kapitein klampt zich vast aan een ladder (‘Gooi alle tanks overboord! Gooi álles overboord!’), water spuit naar binnen, iemand draait als een bezetene aan een ventiel, we horen de stalen romp van het schip zuchten en kraken. En ineens zegt de kapitein met berustende stem: ‘We raken ‘m kwijt.’ En daarna, nog berustender: ‘Lanceer de boei.’

Een schitterende, adembenemende, geweldig goed gefilmde proloog, die passend wordt afgesloten met een droef beeld van de eenzaam pinkelende boei op het oppervlak van de onmetelijke oceaan. Nooit zullen we hiervoor te oud worden! Zelfs wanneer de ouderenhelpster astronautenvoedsel in onze kwijlende bek zal moeten spuiten, zullen we nog steeds genieten van dit soort heerlijke actiecinema, jawel meneer!

Met de volgende scènes zit het ook nog wel goed: het workingclass-atmosfeertje aan boord van het onderwaterboorschip doet denken aan het vrolijke gekibbel in de refter van de Nostromo in ‘Alien’; er passeert een magnifiek shot van enkele miniduikbootjes die met hun zoeklichten de romp van de gezonken onderzeeboot (nu een onderwatertombe) aftasten; en wanneer die gigantische kraan afbreekt en het boorschip dreigt mee te sleuren in de peilloze diepte van de Kaaimantrog, mag iemand het in dit soort cinema noodzakelijke zinnetje ‘BREACH FOR IMPACT!!!’ uitroepen: zalig! Maar dan! Zodra de krankzinnig geworden luitenant Coffey (vandaag weten we wél hoe je Michael Biehn spelt) aan zijn einde komt (droge spoiler: hij implodeert in de Kaaimantrog), is het toch wat uit met de fun.

Die kleffe, veel te lang uitgerokken reanimatiescène waarbij Brigman (Ed Harris) op een bepaald moment zelfs het hemdje van Mary Elizabeth Mastrantonio openscheurt! Die close encounter tussen Brigman en die alien, waarna we Brigman in een welhaast hilarische scène aan ‘t pootje van die lichtgevende buitenaardse rog door het water zien peddelen! Dat oneindig melige einde met Harris en Mastrantonio die staan te kussen op de romp van de zonet naar boven gerezen vliegende schotel! Overigens: wie ooit het zwaar moraliserende ‘liefde zal de wereld redden!’-einde van de in 1993 uitgekomen, 25 minuten langere ‘Special Edition’ heeft gezien, weet dat het nog erger kan.

Conclusie? De uk had het bij het rechte eind. Achteraf gezien neemt ‘The Abyss’ in de filmografie van James Cameron een speciale plek in. Grof gesteld: de langspelers die hij tot hiertoe had gemaakt, waren tot stand gekomen op wat we de ‘oldschool’ manier zouden kunnen noemen, met acteurs die hun ding deden op gigantische sets, tegen de achtergronden van beschilderde decors, aangevuld met enkele primitieve computereffecten. ‘The Abyss’ daarentegen markeert het begin van Camerons obsessie met high tech-apparatuur, gesofistikeerde camera’s en met CGI.

In de digitale watertentakel die op een gegeven moment uit het water oprijst en het gezicht van Mastrontonio aanneemt, zie je al het prototype van de kwikzilveren T-1000 uit ‘Terminator 2: Judgment Day’, en in de fraai gefilmde onderwaterwereld kun je zelfs al een voorafspiegeling zien van de blauwe planeet Pandora uit ‘Avatar’. Maar ook al leidde zijn obsessie met spitstechnologie in ‘Terminator 2: Judgment Day’, ‘True Lies’ en ‘Titanic’ tot fantastische resultaten, ergens zijn de films van Cameron ook iets kwijtgeraakt. Bekijk het zo: werd de eerste helft van ‘The Abyss’ nog geregisseerd door de superieure B-film-regisseur van ‘The Terminator’ en ‘Aliens’, dan werd de tweede, door koorgezangen gedomineerde helft gerealiseerd door de techneut van ‘Avatar’.

Nu hij met ‘Avatar’ en ‘Titanic’ de twee grootste hits ooit op zijn naam heeft staan, mag Cameron zich de meest succesvolle cineast ooit noemen. Maar die heerlijke B-film-actieregisseur in hem? De man die ons ‘Come with me if you want to live!’ en ‘Get away from her, you bitch!’ schonk? Die rust ergens in de diepten van ‘The Abyss’.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234