null Beeld

De terugkeer van Jan Leyers: 'De weg naar het Avondland'

Voor me zit een complex biologisch en neurofysiologisch organisme dat in de jaren zeventig op dinsdagmiddagen aan de universiteit nog de Summa Theologiae van Thomas de Aquino heeft gelezen, in het Latijn welteverstaan

Rudy Vandendaele

Enkele quotes uit het interview

Leyers «Ik weet dat de islam als discussieonderwerp op dit ogenblik erg sexy is, maar ik ben geïnteresseerd in godsdienst in het algemeen. Volgens mij wordt de impact van godsdienst altijd onderschat - op iedereen, gelovig of niet. 't Is onze culturele en ideologische software. Elke Europeaan, hoe ongelovig ook, is een christen, of hem dat nu zint of niet.
»Neem nu het christelijke principe schuld: 't is hier in Europa nog even sterk aanwezig als ooit. Als er ergens ter wereld iets ergs gebeurt, zullen wij ons éérst heel erg schuldig voelen: 'Wij hebben te veel CO2 uitgestoten en daarom maken ze daar nu een overstroming mee!' En als dat causale verband niet te vinden is, dan zullen we ons toch onmiddellijk verplicht voelen om in het rampgebied hulp te gaan bieden.
»Dat zit er bij de Europeaan al vijf eeuwen in: zowel de drang om te overheersen en de lakens uit te delen, als de drang om te bekeren, te verheffen en de nood te lenigen. 'Die missionarissen waren alleen maar op hun voordeel uit,' hoor je vaak, maar daar doe ik niet aan mee. Ik ben ervan overtuigd dat velen van hen de beste bedoelingen hadden.
»Maar de medaille heeft altijd een keerzijde: eind negentiende eeuw werd nagenoeg de hele wereld door West-Europese naties bestuurd.»

Leyers «Sinds de dekolonisatie na de Tweede Wereldoorlog is Europa veel van z'n politieke invloed kwijt, maar ondertussen zijn we ook ons gevoel van morele superioriteit aan het verliezen. We waren er heel lang van overtuigd dat we een voorbeeld voor de hele wereld waren, maar nu lijkt dat niet meer het geval.
»Het iconische beeld van de veranderende tijden is die stoel die leeg bleef tijdens de plechtige uitreiking laatst van de Nobelprijs voor de Vrede in Oslo. De Chinese mensenrechtenactivist Liu Xiaobo was nergens te bekennen: hij was het land niet uitgemogen.
»Op zich is het al heel vreemd dat zo'n Nobelprijscomité in Noorwegen als een soort God-de-Vader beslist wie in de wereld goed bezig is en wie niet. Stel je voor dat één of ander comité in Peking morgen beslist dat Bart De Wever of Barack Obama goed of slecht is, dan zouden wij ons toch afvragen: 'Waar bemoeien die Chinezen zich eigenlijk mee?'
»We mogen niet verwachten dat China blindelings meegaat in de beslissing van het Nobelprijscomité, maar tegelijk kunnen we moeilijk onze principes verloochenen: vrijheid van meningsuiting verdedigen is beter dan mensenrechtenactivisten opsluiten.»
HUMO Kun je nog ongedwongen pro-westers zijn?
Leyers «Westers of Europees zijn impliceert een groot gevoel voor zelfkritiek. Als we op een politiek correcte manier onze eigen geschiedenis proberen te overzien, dan moeten we toegeven dat ze één opeenstapeling van wandaden en misstanden is. Inquisitie! Imperialisme! Kolonialisme!
»We móéten ons wel afvragen: 'Wat voor verschrikkelijke mensensoort is er uitgerekend in Europa neergepoot?' Onze zelfkritiek is ongetwijfeld groter dan de kritiek die we van buitenaf krijgen.
»In Israël heb ik de socioloog Oz Almog ontmoet. Hij zei dat de westerse cultuur vervrouwelijkt is, dat het testosterongehalte er aldoor in afneemt. De schuld bij jezelf zoeken als er iets misloopt, zou volgens hem een vrouwelijke trek zijn: een man geeft liever iemand anders de schuld. Die tendens ziet Oz Almog als iets positiefs: het remt de primitieve instincten af, het schakelt geweld uit.
»Wel, die vervrouwelijking van de cultuur ziet hij niet in de moslimwereld. Volgens hem is de Israëlisch-Palestijnse kwestie geen territoriaal of politiek conflict, maar altijd al een cultureel conflict. Ik denk dat hij gelijk heeft. Mochten de Palestijnen bijvoorbeeld een conflict hebben met de Syriërs, dan zou dat nooit zo hevig zijn als met de Joden: het is die Joodse cultuur die haat opwekt - wat ik nu zeg, hoor je tegenwoordig niet meer te zeggen.
»Ik heb foto's van het leven in kibboetsen in de jaren dertig gezien, jaren vóór de stichting van de staat Israël - de Joden kochten toen gewoon land van de Arabieren. Op één van die foto's zaten zes naakte mannen schrijlings op een boomstam. Ik stel me voor dat die moslims in hun Arabische dorp ineens die blote mannen zagen: dat moet een geweldige cultuurschok geweest zijn, iets dat nog dieper hakt dan de ruzie om een boomgaard.
»Er is een denkrichting die zegt dat we veel te veel vanuit cultuur proberen te verklaren, terwijl de problemen vooral sociaaleconomisch zouden zijn. Mensen die dát denken, neomarxisten, hebben culturele verschillen kennelijk nooit aan den lijve ervaren. Men veronderstelt nogal snel dat fanatieke moslims meestal arm en achtergesteld zijn, maar het zijn heel vaak gecultiveerde gasten die in Londen of New York hebben gestudeerd, en in geen geval tot de onderklasse behoren.
»Osama bin Laden is een telg uit een steenrijke aannemersfamilie. Hij wil het Westen niet om sociaaleconomische redenen naar de verdoemenis helpen, neen, hij haat het Westen omdat westerlingen menselijke waarden boven die van God stellen. Hij heeft dus om culturele redenen de pest aan het Westen.»

U leest het volledige interview op dinsdag 3 januari in Humo 3670/01.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234