null Beeld Humo / Getty
Beeld Humo / Getty

HITLERS VADERAlois

De vader van Adolf Hitler was een mislukkeling. Maar: ‘Vader en zoon zagen zichzelf als genieën’

De Führer had een aardje naar zijn vaartje: Alois Hitler was een driftkikker met een drankprobleem en een groot superioriteitsgevoel. ‘Hij vond zichzelf – net als zijn zoon – een genie,’ zegt historicus Roman Sandgruber, die 31 brieven van Hitler senior in handen kreeg. Hij gebruikte ze als basis voor zijn boek ‘Hitler’s Father: How the Son Became a Dictator’, waarin hij een uniek beeld schetst van een nog onbekende familiegeschiedenis.

In het Oostenrijkse dorpje Wallern werden enkele jaren geleden 31 brieven van Alois Hitler ontdekt: die lagen stof te vergaren op het zolderkamertje van de achter-achterkleindochter van Joseph Radlegger, een ambtenaar die in 1895 zijn boerderij verkocht aan Alois Hitler. Adolf was op dat moment 6 jaar oud. De brieven – die in handen kwamen van de Oostenrijkse historicus Roman Sandgruber – leren hoe Alois Hitler zijn grote droom realiseerde: een huis met een lap grond erbij kopen.

ROMAN SANDGRUBER «Ik was eerst sceptisch over de authenticiteit van de brieven. Er is bijna geen origineel bronmateriaal te vinden over de vader van Adolf Hitler en ik kreeg nu zomaar 31 brieven in handen. Maar ze bleken echt. Ze hielpen me niet alleen om een beeld te krijgen van Alois Hitler, maar ze zeggen ook iets over de jeugd van zijn zoon. Daarover bestaan veel verzinsels. Deels omdat Hitler er alles aan deed om de bronnen over zijn verleden te vernietigen en een mythe rond zichzelf te creëren.»

HUMO Welke indruk kreeg u van Alois Hitler?

SANDGRUBER «We wisten al dat hij een opvliegend man was die vaak dronk. Het verhaal doet de ronde dat hij ooit zijn hond zo hard mishandelde dat die van schrik begon te plassen. Maar in de brieven krijg je een andere Alois te zien. Hij schrijft op een verzorgde en beleefde manier, en gaat familiair om met Joseph Radlegger. Ze wisselen roddels met elkaar uit, ze kletsen over van alles.

»De brieven geven een goed beeld van de financiële situatie van de familie en van het leven op de boerderij. Alois groeide op een boerderij op, maar verhuisde als tiener naar Wenen. In de brieven maakt hij duidelijk hoezeer hij verlangde naar het leven op het platteland. Hij volgde cursussen om zich in het landleven te bekwamen. Hij wilde een erudiete landeigenaar zijn. Hij hield zich niet bezig met het harde werk op de boerderij: dat besteedde hij uit.»

HUMO Hij lijkt in de brieven niet op de bullebak voor wie hij werd versleten?

SANDGRUBER «Hij komt verstandig over, al neigt hij af en toe over naar betweterigheid. Hij vond zichzelf altijd de slimste, of hij nu te maken kreeg met een notaris, een rechter of een legerofficier. Hij vond zichzelf geniaal en kon dat moeilijk verstoppen. Je merkt dat Alois Hitler zich hoffelijk opstelt, maar in de kern heeft hij weinig respect voor anderen. Hij was bijvoorbeeld een fervent imker, en in de brieven maakt hij zich boos over het feit dat niemand een bijenkorf kon maken volgens zijn instructies. Hij had over het algemeen weinig nodig om boos te worden, maar het voorval bevestigde hem in de overtuiging dat anderen incompetent waren. Ik hoed me ervoor om te snel parallellen te trekken, maar dat is wel degelijk een gelijkenis met zijn zoon Adolf: ook hij was een autodidact, die zichzelf als een universeel genie zag. Niet alleen als schilder, maar ook als militair, architect, schrijver… Ze leden beiden aan zelfoverschatting. Net als zijn zoon vond Alois dat naar school gaan tijdverlies was. Er was niets dat mensen als zij daar konden leren. Maar Adolf Hitler háátte zijn vader, die autoritair was en zijn zoon sloeg.»

HUMO Leert de schrijfstijl van Alois Hitler ons iets?

SANDGRUBER «Hij gebruikt in de brieven een heel formele taal, Beamtendeutsch noemen wij het. Hij gebruikt graag dure woorden. Hij ondertekent met een plechtstatige beleefdheidsformule, inclusief zijn functie: ‘Mit der vorzüglichsten Hochachtung Euer Wohlgeboren sehr ergebener Alois Hitler, Zolloberamtsofficial am Hauptzoll Linz’. Hij was douanebeambte. Geen al te hoge positie, maar dat belette hem niet om daar de aandacht op te vestigen. Hij hoopte dat zijn zoon Adolf in zijn voetsporen zou treden, maar dat gebeurde niet. Alois stierf toen Adolf 18 jaar was, waarna die zijn geluk als schilder ging beproeven.

»Er is overigens nog een gelijkenis aan het licht gekomen dankzij deze brieven: hun handtekeningen leken goed op elkaar.»

HUMO Klara, de moeder van Adolf, was volgens de overlevering een stille, onderdanige vrouw. Dat strookt niet met hoe haar man haar beschrijft in de brieven.

SANDGRUBER «Alois Hitler spreekt lovend over haar. ‘Mijn vrouw is graag actief en heeft een goed begrip van zaken doen,’ schrijft hij. Ze was een geëmancipeerde vrouw. Het geld voor de aankoop van de boerderij was voor een belangrijk deel afkomstig van haar erfenis. Ze hielp in de boerderij en leidde het personeel.

»Adolf Hitler beschreef zijn moeder, van wie hij erg veel hield, in zijn boek ‘Mein Kampf’ als een kleine, stille vrouw. Op basis van dit materiaal moeten we dat beeld bijsturen. Toen ze ziek werd, werd ze behandeld door een Joodse arts die later op de vlucht sloeg voor de nazi’s en naar de Verenigde Staten trok.»

HUMO Was Alois Hitler een nationalist?

SANDGRUBER «Ja. Hij gaf in gesprekken met vrienden duidelijk blijk van nationalistische gevoelens. Hij ging vaak op café om over politiek te redetwisten, wat ook vaak gepaard ging met stevig drinken. Het nationalisme sloot aan bij zijn superioriteitsgevoel. Hij was ook anti-klerikaal en deelde de antisemitische gevoelens die toen sterk leefden. Al is het niet duidelijk of Adolf zijn antisemitisme van zijn vader heeft, dan wel van het algemene klimaat dat in de regio heerste. We weten wel dat hij zijn antisemitische denkbeelden al had toen hij nog tiener was, voor hij naar Wenen trok. Tot dusver dachten mensen dat hij pas daarna antisemiet werd.»

HUMO Ondanks zijn superioriteitsgevoel kende Alois weinig succes.

SANDGRUBER «Zijn leven was grotendeels een mislukking. Enkele jaren nadat hij de boerderij had gekocht, bleek dat de familie er financieel slecht voorstond. Ze waren verplicht om te verhuizen. Alois Hitler had weinig of geen vrienden. Ook dat is een gelijkenis met zijn zoon. Adolf Hitler was in zijn jeugd heel eenzaam. Hij liep alleen lagere school en had geen vrienden.»

HUMO U bent de eerste die – voor zover bekend – een biografie schrijft over de vader van Adolf Hitler. Dat is vreemd, als je de ontzaglijke hoeveelheid werken over de Führer ziet.

SANDGRUBER «Dat heeft vooral te maken met het feit dat er zo weinig bronmateriaal beschikbaar was. Ik kreeg totaal onverwacht de 31 brieven in handen – een godsgeschenk – en bovendien kon ik nu eindelijk ook de kranten uit die tijd bestuderen. Die zijn gedigitaliseerd, waardoor ze voor iedere onderzoeker toegankelijk zijn geworden. Ze geven een goed beeld van de tijd waarin Alois Hitler leefde en hoe hij beïnvloed werd door denkbeelden van toen. Voor een historicus is dat van goudwaarde.»

null Beeld Molden
Beeld Molden

Roman Sandgruber, ‘Hitler’s Father: How the Son Became a Dictator’, Molden

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234