null Beeld

BOEK★★★★★

De verhalen van Tsjechov maken invoelbaar waarom een mens zich zo kan laten meeslepen

‘De tijd gaat snel en toch verveelt men zich hier dood.’ Het zinnetje komt uit ‘De dertig beste verhalen’, een nieuwe bloemlezing van verhalen van Anton Tsjechov (1860-1904) in een bijzonder heldere nieuwe vertaling van Hans Boland. De vrouw met het hondje zegt het in het gelijknamige beroemde (en prachtige) verhaal, maar al Tsjechovs personages hadden het kunnen uitspreken. Ze zijn maar al te vertrouwd met het lockdowngevoel: zonder uitzondering voelen ze zich ingeperkt, opgesloten, ontevreden, teleurgesteld in het leven. Zij staan stil en de tijd raast voort. Allemaal vervelen ze zich ondertussen te pletter. Elders in ‘De vrouw met het hondje’ staat nog zo’n zinnetje dat zich prima als metafoor voor Tsjechovs werk laat lenen. Een man legt zijn dochtertje uit hoe het mogelijk is dat het sneeuwt, terwijl het 3 graden boven nul is: ‘Dat komt omdat dat de temperatuur aan de grond is, terwijl het in de hogere lagen van de atmosfeer veel en veel kouder is.’ Twee temperaturen tegelijk. Welke is de echte? Wat is waar, wat is schijn? Precies dat is wat Tsjechov lezen zo leuk en zo uitdagend maakt: soms is het contrast tussen twee werkelijkheden – binnenkant en buitenkant, verbeelding en realiteit, waarheid en voorwendsel – zo groot dat het ervan begint te onweren. Je moet de personages niet zomaar geloven, want om de sleur te doorbreken houden ze net zo goed zichzelf voor de gek. Alle geestdrift en hoop die ze kunnen opbrengen, wordt op één of ander verlangen gericht, niet omdat de vervulling hen ook maar een snipper gelukkiger zou maken, maar om het verlangen zelf. Het houdt hen op de been. Hoe uitzichtlozer de realiteit, des te hartstochtelijker wordt er bij Tsjechov gehunkerd.

‘Waar de vrouw regeert’ (1894) draait om de ongelukkige Anna. Ze is door een erfenis rijk geworden en ze denkt onterecht dat ze zich door dat geld zo beroerd voelt. Ze verveelt zich kapot. Weet je wat, denkt ze, ik moet met een arbeider trouwen, dat zou helpen. Prompt is ze tot over haar oren verliefd op de eerste de beste arbeider die ze tegenkomt, een zekere Pimenov. Ze vindt hem erg aantrekkelijk. Zijn kledingstijl is ook smaakvol: ‘De mouwen van zijn jasje waren weliswaar iets te kort en de taille zat te hoog, en ook zijn broek met die smalle pijpen was nogal ouderwets, maar zijn stropdas was stijlvol en zwierig gestrikt.’ Twee temperaturen. Zo doet Tsjechov dat. Hij toont het allebei: wat er echt te zien is, en wat Anna ziet. Dat laatste heeft weinig met de persoon Pimenov te maken. Anna is verliefd op een verzinsel, een idee.

null Beeld Arbeiderspers
Beeld Arbeiderspers

In ‘De vrouw met het hondje’ (1899) klaagt Goerov, een getrouwde rokkenjager, dat zijn minnaressen ‘altijd een beeld van hem [hadden] gehad dat niet strookte met de werkelijkheid’. Het was met hen nooit echte liefde geweest, want ‘ze hielden niet van de man die hij was, maar van de persoon die ze zelf hadden gefantaseerd en naar wie ze wanhopig op zoek waren’. De ironie wil dat Goerov ten prooi valt aan een extatische verliefdheid op een projectie. Tsjechov vertelt het subtiel, de lezer staat nauwelijks boven het personage. Mede daardoor wordt indringend voelbaar waaróm een mens zich zo kan laten meeslepen door een obsessie. Is Goerov samen met Anna, dan verliest hij alle besef van tijd. Het is niet zijn slechte huwelijk, zijn saaie baan bij de bank of zijn oppervlakkige vriendenkring die hij met de affaire ontvlucht, maar de vergankelijkheid zelf.

Dat is wat in al Tsjechovs teksten op het spel staat, en wat maakt dat er altijd een onderstroom van melancholie in te voelen is, hoe lichtvoetig en komisch ze soms ook zijn. Dát is waar de personages zich met zoveel hartstocht tegen teweerstellen: tegen het absurde gegeven dat het leven eindig is.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234