null Beeld

De vluchtelingen van Lampedusa

Even erg als een tsunami is het niet, maar het Italiaanse toeristeneiland Lampedusa wordt inmiddels toch al maanden overspoeld door vluchtelingen uit Tunesië, Libië en Syrië.

Dit jaar alleen al zouden er meer dan 20.000 gestrand zijn, drie keer zoveel als in heel 2008. 'Mensensmokkelaars verdienen grof geld met het verschepen van die sukkelaars,' zegt Patsy Sörensen van de vzw Payoke. 'Die verdwijnen in Europa vervolgens spoorloos in de illegaliteit.'

Het westerse optimisme over de Arabische lente is al een tijdje weggeëbd: dictators als Moebarak en Ben Ali mogen dan verdreven zijn, daarom is de levensstandaard in Egypte en Tunesië nog niet omhooggeschoten. En in Libië en Syrië willen kolonel Kadhafi en president Assad niet van wijken weten. Dus kiezen veel wanhopige Noord-Afrikanen de kortste weg richting een beter leven: over de Middellandse Zee naar het continent van melk en honing. In verroeste schuiten en gammele wrakken dobberen ze met honderden tegelijk naar Lampedusa, een Italiaans eiland dat dichter bij Tunesië dan bij Sicilië ligt en dus de volle laag krijgt. Wat ook niet helpt: de Italiaanse overheid stuurt zelden iemand terug naar het land van herkomst. Patsy Sörensen gaf onlangs een lezing op een congres in het Siciliaanse Catania, over hoe je slachtoffers van mensensmokkel herkent en opvangt.


Patsy Sörensen «Een tijdje geleden spoelden hele ladingen bootvluchtelingen aan op de Canarische Eilanden. Maar Spanje heeft overeenkomsten gesloten met de landen van herkomst zoals Senegal, en dus worden alle vluchtelingen nu zonder meer terug naar Afrika gebracht. Op de Canarische Eilanden is de stroom vluchtelingen zo goed als opgedroogd, maar Italië heeft geen overeenkomsten. En daar is de dijk nu gebarsten.»


HUMO Hadden we niet zo'n agentschap dat de grenzen van Fort Europa moet bewaken?

Sörensen «Frontex, ja. Dat helpt de lidstaten bij de controles van de buitengrenzen. In de wateren rond Lampedusa is sinds 20 februari Operatie Hermes aan de gang: daarbij zet Frontex helikopters en snelle boten in om vluchtelingen te onderscheppen. Daarnaast staan dertig specialisten de Italianen bij in het ondervragen van de asielzoekers en het bepalen wie recht op asiel heeft en wie niet. Het is de bedoeling dat iedereen die niet het recht heeft om Europa binnen te komen, zo snel mogelijk wordt teruggestuurd. Maar in Italië lukt dat dus niet.»


HUMO Meer heeft de mensensmokkelmaffia eigenlijk niet nodig.

Sörensen «Het is altijd hetzelfde: criminelen maken misbruik van burgeroorlogen en miserie om veel geld te verdienen aan illegale migratie. Bovendien lopen ze nauwelijks risico's: de politie en het leger in Tunesië strijken zelf een deel van de winst op.

»De meeste boten vertrekken vanuit Tunesië en de migranten betalen gemiddeld 750 euro voor hun overtocht, maar soms loopt die prijs op tot 2.000 of 3.000 euro. Dat is vreselijk veel geld voor die mensen. In ruil krijgen ze de belofte dat ze van hun dorp tot op Lampedusa worden gebracht. Ze worden met tientallen in vrachtwagens gestouwd, soms zijn dat zelfs koelwagens om niet te veel de aandacht te trekken. Ze worden ondergebracht in de vele hotels en vakantiehuizen die nu leegstaan aan de Tunesische kust. 's Nachts moeten ze inschepen op al wat maar enigszins kan drijven: sloepen, oude houten vissersboten, versleten vrachtschepen, zelfs jetski's van de toeristenhotels. Volgens de agenten van Frontex kan je die inschepingen volgen op Google Earth. De boten worden gevuld tot ze zo goed als onder de waterlijn zakken: de vluchtelingen zijn met zoveel dat ze overeind moeten blijven staan, als sardines op elkaar gepakt.

»Er zijn geen toiletten op die boten, er is geen eten of drinken. De overtocht is een lijdensweg: niet zelden vallen er dodelijke slachtoffers. Veel vluchtelingen zijn compleet in shock wanneer ze op Lampedusa aankomen. Wit van het zeezout zijn ze allemaal, met kleren die stijf staan van het zeewater.»

De vluchtelingen van Lampedusa (vervolg)

HUMO En dan is zich netjes aanmelden niet het eerste waar ze aan denken?

Sörensen «Het is gewoon onmogelijk om die mensen meteen te identificeren. Vroeger zag je er vooral jonge mannen, nu zijn dat hele families, met zwangere vrouwen en oudere mensen. Maar hoe erg ze er ook aan toe zijn: wie maar enigszins kan, verdwijnt nog dezelfde dag. 's Nachts kruipen ze massaal over de omheining of ze lopen gewoon door de toegangspoort naar buiten. Niemand houdt hen tegen. Ze verdwijnen in de illegaliteit, zonder documenten. Italië is op dit moment een openstaande deur waardoor tienduizenden illegalen Europa binnenstromen.

»Ze zijn al weg voor men de kans heeft gehad om hen te interviewen of te registreren - wat die registratie ook waard moge zijn, want de meeste bootvluchtelingen geven valse namen op. Men heeft zelfs de kans niet om hen medisch te onderzoeken. Je weet dus niet wat die mensen onder de leden hebben. Er hoeft er maar eentje tussen te lopen met bijvoorbeeld tuberculose of een andere besmettelijke ziekte...

»Sommige vluchtelingen die uit de kampen weglopen, worden opgehaald met auto's, soms zelfs met taxi's. Dat zijn migranten die al familie hebben in Italië of elders in Europa, en die bij wijze van spreken 'op uitnodiging' zijn gekomen.»


HUMO Waarom laten de Italianen die mensen ervandoor gaan?

Sörensen «De Italiaanse overheid is laks geworden, maar het probleem is dan ook immens. De Italianen hebben de Noord-Europese landen al meermaals om hulp gevraagd, maar ze vinden amper gehoor. Het is anders ook óns probleem. De illegalen die spoorloos verdwijnen, blijven zeker niet allemaal in Italië. Ze trekken in groten getale naar Nederland, Duitsland en ook België.»


HUMO Waar komen de vluchtelingen terecht die niet op de loop gaan?

Sörensen «Van Lampedusa brengt de overheid iedereen over naar kampen op Sicilië en in Zuid-Italië. Op Sicilië krijgen de migranten bijvoorbeeld logies in een leegstaand vakantieresort van de NAVO in de chique badplaats Taormina. In de andere Italiaanse kampen is het een stuk minder comfortabel, maar dat is nog altijd beter dan in Malta, waar de vluchtelingen in oude hangars moeten verblijven, of in Griekenland, waar ze in gevangenissen worden opgesloten.

»De mensen in de kampen hebben vaak last van stress en depressies. Je zou voor minder: hun dromen liggen aan diggelen, want dit is helemaal niet wat ze hadden verwacht in Europa. In Tunesië hebben de mensensmokkelaars hen iets heel anders wijsgemaakt.»


HUMO De carrousel draait maar door, want de mensensmokkelaars blijven blijkbaar buiten schot.

Sörensen «De Italiaanse politie laat de grotere, zeewaardige boten vaak opnieuw vertrekken. De kapiteins worden nooit gearresteerd. 'We doen alleen maar onze job,' zeggen die. Ze staan zelfs met reçu's van betalingen te zwaaien. De mensensmokkelaars zelf varen doorgaans niet mee, die blijven in Tunesië. Soms worden handlangers meegestuurd op de boten, maar hoe haal je die eruit? De slachtoffers zelf zeggen niets. Die zijn bang, en vreemd genoeg hebben ze ook een soort loyaliteit tegenover die gangsters, want die hebben hen tenslotte tot in Europa gekregen.»


HUMO Maar het gaat over georganiseerde misdaad?

Sörensen «Die overtochten zijn allemaal gearrangeerd. De handlangers filmen de aankomst van de boten, en die beelden gebruiken hun bazen in Tunesië als reclamemateriaal, als bewijs dat de overtochten echt lukken.


»Bovendien verdienen die twee keer aan hun slachtoffers: ze verkopen hen bijvoorbeeld bijzonder goed vervalste Europese paspoorten en valse euro's. En in de meest zeewaardige boten worden ook sigaretten, wapens en drugs naar Europa gesmokkeld. Frontex stelde vast dat er in sommige boten blikken met drugs lagen opgeslagen, die in zee werden geworpen vóór de boten in Lampedusa arriveerden. Sommige boten betekenen ook een gevaar voor het milieu. De vliegtuigen van Frontex detecteren geregeld grote olievlekken en sporen van diesel en benzine die is weggelekt. Maar op die boten zitten ook jonge meisjes die in Europa in de prostitutie aan het werk worden gezet, en zelfs mensen die moeten dienen als orgaandonor. Echt: die vluchtelingen zijn wandelende geldautomaten voor de maffia.»

U kunt dit artikel ook lezen in Humo 3690 van dinsdag 24 mei 2011.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234