null Beeld

De zenuwenoorlog tussen Catalonië en Spanje: 'Er zijn signalen dat het gewapend verzet zich aan het organiseren is'

Drie weken na het referendum gaat het spelletje blufpoker van de Catalaanse minister-president Carles Puigdemont en de Spaanse premier Mariano Rajoy onverminderd door. Giles Tremlett, die als Spanje-correspondent voor The Guardian al ruim dertig jaar in Barcelona én Madrid woont, schetst hoe het nu verder moet. ‘Het gaat niet gebeuren: Catalonië wordt niet onafhankelijk.’

Wie wil begrijpen wat Spanjaarden en Catalanen bezielt, kan beginnen bij Tremletts’ boek ‘Ghosts of Spain’, een doorleefde en inzichtelijke journalistieke reis door Spanje en zijn recente geschiedenis. In één van de laatste hoofdstukken gaat Tremlett op zoek naar wat de Catalanen anders maakt.

GILES TREMLETT «Het is een gevoel dat met geschiedenis, architectuur en symboliek te maken heeft. Eén verschil springt er natuurlijk uit: de taal. Het Catalaans is geen onderdrukte taal. Het staat de burgers vrij om Catalaans te leren, spreken en schrijven. Het is intussen ook een officiële taal en de output van de Catalaanse literatuur is groter dan ooit.»

HUMO In brochures omschrijft de Catalaanse overheid de Catalanen als volgt: ‘Hardwerkend, bescheiden en ondernemend.’ Klinkt bekend.

TREMLETT «Dat is de identiteit die ze zichzelf aanmeten. Alle Spaanse volkeren cultiveren bepaalde ideeën over zichzelf. Andalusiërs noemen zichzelf vrolijk en feestelijk, de Aragonezen vinden zichzelf taai en Basken vinden dat zij eigenlijk de hardste werkers zijn. Alle Spanjaarden vinden zichzelf anders, maar de Catalanen vinden zichzelf ánders anders: dat zit in de kern van hun identiteit.»

HUMO In ’78, na de dood van Franco, werd een grondwet gestemd die de regio’s verregaande autonomie gaf.

TREMLETT «Die grondwet moest vooral de eigenheid van Catalonië, Baskenland en Galicië uitdrukken, de drie regio’s die vóór het tijdperk-Franco een eigen koers voeren. Maar veertig jaar later hebben alle zeventien regio’s min of meer dezelfde bevoegdheden. De Catalanen iets meer, de Basken nog meer: die mogen zelfs hun eigen belastingen innen.»

HUMO Daar zijn de Catalanen vast jaloers op.

TREMLETT «Onderhandelingen met de socialistische regering-Zapatero hebben in 2006 geleid tot een specifiek Catalaans statuut. Dat is in 2010 voor een deel teruggeschroefd door het Spaans grondwettelijk hof, wat het begin vormde van de huidige opflakkering van separatisme.

»Artur Mas (de voorganger van Puigdemont, red.) heeft met electoraal oogmerk olie op het vuur gegooid: eind 2010 werd hij verkozen als Catalaans minister-president en kondigde hij – in overleg met de Partido Popular – zware besparingen aan om de financiële crisis te bestrijden. Het volk was woedend. Iedereen haatte hem, hij moest per helikopter naar het parlement komen omdat de menigte hem anders zou afranselen. Mas was altijd tegenstander van onafhankelijkheid maar keerde zijn kar: van de ene dag op de andere stond hij op de barricaden voor een onafhankelijk Catalonië en moest hij niet meer over besparingen spreken. Na hem kwam Carles Puigdemont, die wel altijd pro-onafhankelijkheid was.»

HUMO De Spaanse premier Mariano Rajoy, was degene die indertijd – hij was toen nog oppositieleider – naar de rechter stapte om het statuut van Catalonië terug te schroeven.

TREMLETT «Mariano Rajoy heeft van een kleine minderheid voor onafhankelijkheid een bijna-meerderheid gemaakt. En op 1 oktober, de dag van het referendum, heeft hij er misschien zelfs een meerderheid van gemaakt.»

HUMO Toen stuurde hij een zwaarbewapende politiemacht naar Catalonië. Waar zat hij met zijn gedachten?

TREMLETT «Bij de wet. Rajoy heeft rechten gestudeerd en werkte daarna bij het kadaster. Als een soort notaris dus, een klerk. Veel politci uit zijn Partido Popular zijn topambtenaren die klaargestoomd zijn voor de bureaucratie: ze hebben duizenden pagina’s regeltjes uit het hoofd moeten leren. Daarom denken ze zo strikt. De wet is de wet.»

HUMO De beelden van het politiegeweld gingen de wereld rond.

TREMLETT «Een cadeau van Rajoy aan de separatisten, met een grote strik rond. Om een media-oorlog te winnen heb je maar één foto nodig van een elegante oudere vrouw met bebloed voorhoofd. Versta me niet verkeerd: het geweld was zeer reëel en erg genoeg, maar de dag nadien bleek uit de officiële cijfers dat maar vier mensen in het hospitaal waren opgenomen. De vrouw die volgens Pep Guardiola (Catalaanse ex-coach FC Barcelona, nu Manchester City, red.) al haar vingers had gebroken, had een ontsteking aan één vinger en had het verhaal verzonnen. Maar dat maakte niet uit: de perceptie was al in het nadeel van de Spaanse regering gekanteld. Dat is de grote fout die ze hebben gemaakt: ze hadden geen media-strategie. »

HUMO U leeft nu al jaren in Madrid, maar vroeger woonde u in Barcelona.

TREMLETT «Vandaag is Barcelona vergeven van de toeristen, een pretpark voor dronken Britten. De Barcelonezen zijn dat beu. Ik vermoed dat dat ongenoegen de vijandigheid tegenover buitenstaanders erger maakt: iedereen die een andere taal spreekt lijkt in hun ogen een idioot. Midden jaren 80 was Barcelona anders. Een morsige, zondige stad. Een beetje gevaarlijk, tegelijk gesofisticeerd en rauw. Een boeiende periode.»

HUMO Wat was de voertaal?

TREMLETT «Mijn flatgenoten spraken onderling Catalaans, maar als ik in de buurt was, schakelden ze over op Castiliaans. Taal was geen breekpunt. Ik denk dat toen de helft Catalaans sprak en bijna niemand kon het schrijven. ‘Het gevolg van eeuwenlange onderdrukking,’ zei de politieke kaste, en ze is een kruistocht begonnen die nog altijd voortduurt. Op school moest iedereen verplicht Catalaans leren, ook de kinderen van Catalanen die Spaans wilden spreken.»

HUMO We hadden het over Barcelona, maar het zwaartepunt van de onafhankelijkheidsgedachte ligt in de rijkere regio’s, zoals Girona.

TREMLETT «Catalaans nationalisme is een project van de middenklasse, van de bourgeoisie. In de negentiende eeuw liep Catalonië qua industrialisatie ver vooruit op de rest van Spanje – op Bilbao na. Het stak de Catalaanse industriëlen en grondbezitters tegen dat die provinciale boerenkinkels uit Madrid de kaarten uitdeelden.»

HUMO Het gaat om geld.

TREMLETT «Ja. De Spaanse staat int belastingen in Catalonië, stopt dat in de schatkist en keert minder uit aan de regio. Omdat er in Catalonië simpelweg veel rijke mensen wonen. Maar de regio Madrid en de Balearen dragen minstens evenveel bij aan de solidariteit. Voor de Catalanen hoeft die solidariteit niet per se, ze willen hún geld terug.»

HUMO Toch heeft de Catalaanse strijd een linkse aanschijn.

TREMLETT «Dat heeft te maken met de partijen die Puigdemont flankeren, de linkse ERC en de CUP, een alliantie van anti-kapitalisten en anarchisten die niks liever willen dan chaos. Maar het onafhankelijkheidsstreven vond pas ingang nadat de conservatieven hun bocht hadden gemaakt.»

HUMO Hout vasthouden, maar de onafhankelijkheidsstrijd is voorlopig geweldloos verlopen.

TREMLETT «Vroeger had je Terra Lliure, de Catalaanse versie van ETA. Die hebben een reeks aanslagen gepleegd waarbij een aantal mensen zijn omgekomen. Vooral eigen mensen: hun zelfgemaakte bommen gingen vaak vroegtijdig af. In 1995 zijn ze er dan maar mee gestopt. Sindsdien is het verzet vreedzaam verlopen, maar ik heb de Baskische periode van dichtbij meegemaakt: wat we de laatste weken zien, geeft me de kriebels. De Catalaanse regisseuse Isabel Coixet – een tegenstander – is op straat uitgescholden voor fasciste. Catalaanse journalisten worden in Madrid lastiggevallen en verschillende collega’s van El Pais hebben doodsbedreigingen ontvangen uit Catalonië. Er zijn signalen dat het gewelddadig verzet zich opnieuw organiseert. Er is zo veel frustratie dat ik niet uitsluit dat het uiteindelijk toch uitmondt in geweld. En de frustratie zal alleen maar groter worden, want het gaat niet gebeuren: Catalonië wordt niet onafhankelijk.»

HUMO Er gaan nu stemmen op om de grondwet te herschrijven. Is dat de oplossing?

TREMLETT «Zeker. Misschien moet Spanje zelfs een confederale staat worden: dat betekent volledige gelijkwaardigheid. Het probleem is dat je een tweederdemeerderheid nodig hebt om de grondwet te hervormen en dan bots je op de Partido Popular, die altijd meer dan een derde van de stemmen heeft. Eigenlijk is Podemos de enige partij die totnogtoe een valabele oplossing heeft gesuggereerd. Podemos wil dat Catalonië binnen Spanje blijft, maar ze stellen voor om een nieuw, legaal en bindend referendum te organiseren.

»Trouwens, wie zegt dat Barcelona zich niet afscheurt van een onafhankelijk Catalonië? Nationalisme heeft geen eindpunt. Er is altijd iets om je van af te scheuren, want er zijn altijd mensen die anders zijn en anders denken dan jij.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234