null Beeld

'Derek': de Moeder Teresa in Ricky Gervais

Ricky Gervais die over een zachte kant beschikt? Dat is een beetje als bij grootmoeder thuis je kop koffie optillen en ontdekken dat ze al die tijd ‘De rechtvaardige rechters’ gebruikt heeft als onderlegger. En toch: wie Gervais ziet rondschuifelen in de Netflix-serie ‘Derek’ moet beamen dat er van Groot-Brittannië’s grofstbesnaarde bek dit keer geen greintje gevaar uitgaat.

‘Never go full retard.’ Tijdens onze eerste aanraking met ‘Derek’ gingen onze gedachten onverwijld uit naar Robert Downey Jr., die in de komedie ‘Tropic Thunder’ waarschuwde voor het risico dat vasthangt aan het vertolken van personages met een verstandelijke beperking. Dé truc volgens hem: je mentaal minderbedeelde personage minstens één uitzonderlijke kwaliteit meegeven. ‘Dustin Hoffman in ‘Rain Man’: autistisch, maar goed met kaarten. Tom Hanks in ‘Forrest Gump’: simpel, maar wél een uitstekende tafeltennisser.’ Allemaal samen: ‘Never go full retard.’

Zou Ricky Gervais ooit ‘Tropic Thunder’ gezien hebben? Wie net als wij de bijtende satire gewend was van David Brent in ‘The Office’ – of gewoon van Gervais zelf als napalmmoppen droppende presentator van de Golden Globes – is namelijk even op de dool wanneer hij ‘Derek’ voor de kiezen krijgt. Net als ‘The Office’ is ‘Derek’ een als documentaire vermomde sitcom, maar de Derek uit de titel is een in alle opzichten simpele en kinderlijk naïeve bejaardenverzorger met meer zenuwtrekjes dan tanden, en voorzien van een chronisch uitstekende kinnebak die dreigt vol te lopen zodra het begint te regenen.

Gervais koorddanst als Derek voortdurend op de dunne lijn tussen oprechtheid en parodie, en helt soms wel érg vervaarlijk over naar dat tweede. Toen het eerste seizoen twee jaar geleden in Groot-Brittannië in première ging – bij ons vindt u de beide seizoenen integraal terug op Netflix, op 3 april komt daar nog eens een special van een uur bij – was het protest dan ook niet van de lucht. Gervais zou schaamteloos lachen met mensen met een handicap – Derek kan immers kaarten noch tafeltennissen. Niemand die het zei, maar de onderliggende gedachte bij de kritiek was wel telkens dezelfde: ‘Never go full retard.’

Ricky Gervais «Mensen vroegen me: ‘Is Derek autistisch? Of heeft hij misschien het syndroom van Down?’ En dat terwijl hij niet eens gehandicapt is! Zo zie ik hem helemaal niet, en zo heb ik ’m ook niet op papier gezet. Het was wel mijn bedoeling om Derek ánders te maken, maar dan op het vlak van zijn naïviteit en zijn doorgedreven vriendelijkheid. Derek is zoals iedereen geweest is als kind, voor de wereld op je schouders begint te wegen.»

undefined

'Ik heb deze keer geschreven over wat ik ken: mensen die anderen helpen'

HUMO Je moet toch toegeven dat Derek niet bepaald kans maakt op het voorzitterschap van Mensa.

Gervais «Derek speelt zich af in een bejaardentehuis, veel mensen waren dan ook bezorgd dat ik de hele tijd zou lachen met ouderen. Wat ik dus níét gedaan heb. Bij comedy verwarren mensen het doel maar al te vaak met het onderwerp. Terwijl: bejaarden zijn hier het onderwerp van de grappen, niet het doel.

»De boodschap achter ‘Derek’ is deze: we hebben allemaal onze gebreken en het leven is hard. Maar geniet ervan en ga geen oordeel vellen over mensen. Kindness is everything en emotionele intelligentie is belangrijker dan je gram halen. Ja, we gaan allemaal dood. Maar is het in de eerste plaats ook niet wonderbaarlijk dat we hier zijn?»

HUMO In dat opzicht is Derek een ongewoon personage voor jou.

undefined

Gervais «Alle personages die ik heb gespeeld, hadden hun tekortkomingen, maar die hadden ze wél altijd aan zichzelf te danken. Bij Derek ligt dat anders. Neem David Brent in ‘The Office’ (foto links): hij was stikjaloers en egoïstisch. Andy Millman in ‘Extras’ ook. Dereks gebreken zijn van een andere orde: een fout kapsel en een verkeerde lichaamshouding. Hij sleept met z’n voeten en zegt soms domme dingen, maar dat doet er allemaal niet toe, want hij heeft een hart van goud.

null Beeld

»(Plots) Wacht eens even, was je vraag misschien hoe iemand als ík in godsnaam iemand zo goedaardig als Derek kan spelen?»

HUMO Je stelt de vraag nu zelf, beantwoord ze ook maar.

Gervais (lacht) «Het is verrassend makkelijk. Het is meer intuïtief dan iets anders: je zegt gewoon het eerste wat in je opkomt, want dat zou Derek ook doen. Net zoals een kind dat doet. Derek is mijn tegengif voor cynisme. Iedereen heeft altijd de mond vol van wat ze haten. Wat ben ik daar in godsnaam mee? Vertel me liever waar je van houdt. Derek is zo iemand: hij zegt je alleen maar waar hij van houdt. Haat kent hij niet.»

HUMO Waar houdt Ricky Gervais eigenlijk zelf van uit het gigantische aanbod aan comedy dat tegenwoordig via alle kanalen de huiskamer komt binnengestroomd?

Gervais «Ik kijk eigenlijk amper nog naar comedy, om eerlijk te zijn. Het is een beetje als naar goochelkunstjes kijken als je zelf goochelaar bent: je hebt de meeste trucs ondertussen wel gezien, en je weet maar al te goed hoe het in z’n werk gaat. Bovendien is het met comedy zoals met elke andere kunstvorm tegenwoordig: de meeste dingen die je ziet voorbijkomen, zijn rubbish. Ik bekijk ook erg vaak dezelfde films en series opnieuw: ‘Game of Thrones’, ‘The Wire, The Sopranos’… Het leven is al zo kort, als iets nieuws me niet meteen weet te raken, geef ik het ook geen kans meer. Als het me niet opslorpt, zit ik toch gewoon weer in m’n achterhoofd sketches te schrijven en notities te nemen. Ik ben erg snel afgeleid.

»Maar goed, als je dan toch toevallig iets tegenkomt dat écht goed is, beneemt het je wel de adem. Die reeks van Louis C.K., bijvoorbeeld (‘Louie’, red.). Of ‘Curb Your Enthusiasm’, nog altijd.»

HUMO Je hebt ook gastrollen gespeeld in beide reeksen.

Gervais «Het is dan ook humor die ik erg dicht bij de mijne vind liggen. Het voelt allemaal heel echt aan, maar kent toch geen grenzen: de kleine kantjes van mensen opvoeren, spelen met hun misstappen, taboes aanpakken... Je zou het gênecomedy kunnen noemen: ik kijk naar ‘Curb Your Enthusiasm’ op de manier waarop veel mensen wellicht naar ‘The Office’ kijken: ‘O nee, dit kan ik niet aanzien, dit is gewoonweg té gênant.’ Vind ik gewéldig.»

HUMO Maar ontspannende televisie is het allerminst. Je loopt met ‘The Office’ evenveel kans op hartkloppingen en een hoge bloeddruk als op een natte broek van het lachen.

Gervais «En dat is toch goed? Er móét een zekere uitdaging zijn, vind ik. Als je mensen dingen blijft aanreiken die ze al kennen en waarbij ze zich alleen maar op hun gemak voelen, gaan ze niets anders meer willen. Vergelijk het met een kind dat je elke dag volpropt met suiker: dat zal ook nooit meer een wortel willen eten. Als ik naar ‘Curb’ kijk, vind ik dat ook vaak aartsmoeilijk, maar ik voel me na afloop wél elke keer beter. Alsof ik er sterker uitgekomen ben (lacht).»

undefined

null Beeld

HUMO Derek is gedraaid in dezelfde mockumentarystijl als ‘The Office’, hoewel het volgens ons ook makkelijk als klassieke sitcom had gewerkt. Waarom dan toch weer het beproefde recept gebruiken?

Gervais «Ik ben een slave to realism. Hoe meer je je publiek kan doen beléven, in plaats van ze gewoon te laten toekijken, hoe beter. Het maakt iets ook makkelijker om aan te nemen: je rekt de suspension of disbelief bij de kijkers wat verder op, omdat je het verpakt als documentaire – je hebt niet dat tweedimensionale gevoel dat een personage ophoudt te bestaan zodra de acteur weer uit beeld loopt. En het leent zich ook gewoon veel beter tot sociale satire: in ‘The Office’ was die documentairestijl bijvoorbeeld erg belangrijk, want het verklaarde waarom David Brent zich heel de tijd als een oen gedroeg – want hij was op tv en hij wou beroemd worden.»

HUMO Waar zit voor jou dan de sociale satire in ‘Derek’?

Gervais «Als er al een vijand is in ‘Derek’, dan is het de koude buitenwereld, die niets geeft om zijn ouderen. De helft van mijn familie is actief in de zorgsector, ik heb deze keer geschreven over wat ik ken: mensen die anderen helpen. Ken je shows als ‘Secret Millionaire’, waarbij miljonairs undercover gaan om aan liefdadigheid te doen? Ik heb ‘Derek’ gemaakt voor de mensen die dat dag in, dag uit doen, zonder dat er ooit een camera aan te pas komt. Dat is échte onbaatzuchtigheid.

»(Denkt na) Eigenlijk kan je Derek zien als een held. De eerste held die ik ooit gespeeld heb.»

undefined

'Op het einde van de dag wil je toch een goeie god zijn voor de personages die je geschapen hebt?'

HUMO Een erg onwaarschijnlijke held, wel: personages als Derek zie je zelden de boel redden.

Gervais «Alleen omdat je mensen als hij ook amper te zien krijgt op televisie. De mensen achter de schermen zijn daar bang voor, want ‘wat zouden de mensen thuis wel niet denken?’ Daarom ook dat je als kijker Derek en zijn collega’s ziet en denkt: ‘Wow, wat een zootje ongeregeld.’ Terwijl de reeks net dichter bij de werkelijkheid ligt dan het doorsnee ziekenhuisdrama, waar de dokters stuk voor stuk modellen blijken te zijn. Iedereen zou beter eens uit het raam kijken om te zien wat voor mensen er zoal op straat rondschuifelen: ze zien er over het algemeen meer uit als Derek dan als een model.

»De wereld zou beter af zijn, mocht iedereen een beetje meer op Derek lijken, dat verzeker ik je. Hij houdt van dieren en oude mensen, hij veroordeelt niemand, hij ziet altijd het goeie in iedereen, en hij aanvaardt verschillen tussen mensen in plaats van ze te willen wegwerken. En belangrijk: hij houdt van cardigans.»

HUMO Ik noteer: Derek is een rolmodel voor iedereen.

undefined

Gervais «Nee, dat nu ook niet. Want Derek is wel door en door goed, hij is daarom niet altijd voor de volle 100 procent juist. Wij weten bijvoorbeeld dat het verkeerd is om een ambulance te bellen voor een vogel die uit z’n nest is gevallen, Derek weet dat niet. Maar je kan niet boos op ’m zijn, want z’n bedoelingen zijn altijd goed.»

null Beeld

HUMO Hoe bitter en pijnlijk het soms ook wordt, de reeksen die uit jouw pen komen, hebben in het verleden wel altijd een happy ending gekregen. Is dat om het publiek te plezieren, of eerder voor jezelf?

Gervais (denkt na) «Ook voor mezelf, denk ik. De verlossing die zo’n einde brengt, is iets wonderbaarlijks. Het is fascinerend om iemand te hebben die écht slecht is, en ’m op het einde gemeend ‘sorry’ te laten zeggen. Of een verandering te laten doormaken waardoor hij er als een ander mens uitkomt. Het stelt ook gerust, hè: goeie mensen worden beloond en slechte worden afgestraft – of veranderen uiteindelijk toch in goeie mensen. In fictie maak je je eigen helden en slechteriken. Als je zoals ik geen boodschap hebt aan geloof, is het wel fijn om toch ergens dat beeld van hemel en hel te kunnen bovenhalen. Je speelt tenslotte wel voor God als je fictie schrijft. En op het eind van de dag wil je toch gewoon een goeie god zijn voor de mensen die je geschapen hebt?»

HUMO Is Derek gelovig? Is dat misschien waarom hij zo ontroerend naïef en goed is voor iedereen rondom hem: ouderwetse christelijke naastenliefde?

Gervais (wuift weg) «Doet er niet toe. We wéten wat goed en slecht is, daar heb je geen godsdienst voor nodig. Voor de godsdiensten uitgevonden werden, wisten we het ook al, en we zullen het nog altijd weten als ze weer verdwenen zijn. Nee, de ménsen, daar draait het om.»


Bekijk hier in primeur de trailer van de 'Derek'-special.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234