Deze 'gevangenis light' moet gedetineerden voorbereiden op het leven buiten de gevangenis

In Mechelen is het eerste transitiehuis geopend, een huis waar gedetineerden klaargestoomd worden op het leven buiten de cel. ‘De overheid beseft eindelijk dat die grote gevangenissen niet werken.’

Het moet ooit een statige herenwoning zijn geweest in het centrum van Mechelen. Nu herinneren enkel de marmeren schouwen en hoge plafonds nog aan de grandeur van weleer. Het is er netjes en verzorgd maar verouderd en kaal. De woonkamer en keuken zijn bezaaid met Ikea en de gemiddelde kotstudent zou wellicht zeer blij zijn met een kamer in deze woning. Maar warm of gezellig is het allerminst. Daar verandert ook de roze poster met de tekst ‘Good vibes only’ niks aan.

In dit zogenaamde transitiehuis zullen vijftien gedetineerden onderdak vinden. Het zal gaan om gedetineerden die bijna einde straf zijn. Hier worden ze voorbereid op het leven buiten de gevangenis. Ze moeten zelf instaan voor klusjes of koken en worden bijgestaan door sociaal werkers, psychologen en criminologen. Al betekent dat niet dat de ze kunnen gaan en staan waar ze willen. De klok rond is er bewaking en het gebouw is uitgerust met een toegangscontrole- en camerasysteem. 'Een gevangenis light', noemde Mechels burgemeester Bart Somers (Open Vld) het tijdens de inhuldiging. 'Een experiment', vulde minister van Justitie Koen Geens (CD&V) aan.

Voor België klopt dat zeker. Het transitiehuis in in Mechelen is het eerste in zijn soort en een opvolger komt er pas volgend jaar, in het Waalse Edingen. Maar internationaal bestaat het concept al veel langer. In Nederland bijvoorbeeld doen ze het al tientallen jaren op deze manier, net omdat onderzoek heeft uitgewezen dat het werkt. 'Deze aanpak dringt de recidive met 5 tot 10 procent terug', zegt Marianne Luyer van Exodus Nederland, een organisatie die al 38 jaar gelijkaardige initiatieven in Nederland runt en hier mee instaat voor de uitbating van het Mechelse exemplaar.


Detentieschade

De vraag is dus veeleer hoe het komt dat België dit nu pas heeft. 'De overheid beseft nu ook dat een grote gevangenis op het vlak van reïntegratie voor een deel van de gedetineerden tekortschiet', zegt Hans Claus, directeur van de gevangenis van Oudenaarde. 'Laten we het voortschrijdend inzicht noemen. Maar het klopt dat ze er laat mee zijn.'

Claus is bezieler van vzw De Huizen, een organisatie die streeft naar kleinschalige detentievormen , op maat van de gedetineerden en verankerd in de samenleving. Het transitiehuis in Mechelen is mee gestoeld op die ideeën.

Hans Claus «Want laat me duidelijk zijn: ik ben blij dat het er eindelijk is. Op dit moment laten we mensen vrij met een hoop problemen en een plan om tijdens die vrijheid aan die problemen te werken. Het is natuurlijk veel veiliger om tijdens de detentie er iets aan te doen. Dat zal in dat transitiehuis kunnen.»

Al blijft het met 15 plaatsen voor ruim 4.700 Vlaamse gedetineerden natuurlijk een druppel op een hete plaat.

Criminoloog An-Sofie Vanhouche (VUB) «Bovendien kun je de vraag stellen of we niet beter meteen met zo’n kleinschalige detentie starten, in plaats van ermee te eindigen. Nu moet je de schade die gedetineerden oplopen in de gevangenis hier proberen weg te werken.»

Experts zoals Vanhouche en Claus zijn ervan overtuigd dat het traditionele gevangeniswezen zoals we dat vandaag nog steeds kennen – met veel gevangenen achter hoge muren en tralies – niet werkt. In die zin vinden ze het jammer dat er nog steeds zoveel geld vloeit naar dat oude model. Denk maar aan het gevangenisdorp in Haren, waar 1.200 gedetineerden opgesloten zullen worden. Of de bouw van de gevangenissen in Dendermonde en Leopoldsburg, die nog op de planning staat.


Overbevolking

Claus «Dat industriële model werkt niet. Dat bewijzen de overbevolkte gevangenissen. Er is veel recidive, waardoor de strafmaat almaar verlengd wordt en je dus een overbevolking krijgt. Dus heeft de overheid besloten om grote gevangenissen bij te bouwen om die overbevolking weg te werken. Dat is geen oplossing. Een betere kwaliteit, dat hebben we nodig.»

Vanhouche «Het is dubbel. De Brusselse gevangenissen zijn erg oud en daar kun je dus niet veel langer nog mensen in onder brengen. Vanuit die optiek begrijp ik dus wel dat er alternatieven moeten komen. En dat je vanuit een efficiëntie zegt: we gaan ze naar Haren overplaatsen. Het is praktisch niet haalbaar om al die gedetineerden in kleinschalige detentiehuizen te steken. Anderzijds is het ook een gemiste kans. Waren ze er op tijd mee begonnen, dan waren die detentiehuizen een beter alternatief geweest.»

Ook bevoegd minister Geens had wellicht liever nog meer kleinschalige initiatieven gelanceerd.

Koen Geens «Waarom het zo lang heeft geduurd eer België een transitiehuis had? Dat moet u eigenlijk mijn voorgangers vragen. Van zodra ik aan zet was, heb ik er werk van gemaakt.»

Al beseft hij dat deze vijftien plaatsen verbleken tegenover de vele cellen die er komen in Haren, Dendermonde of Leopoldsburg.

Koen Geens «Anderzijds was het mijn taak om in de steigers te zetten wat al was uitgetekend. Anders was er op vijf jaar helemaal niks gebeurd.»

© De Morgen

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234