Deze man onthulde de vervuiling van Suez en ArcelorMittal. Zijn leven is nu een puinhoop

De Franse vrachtwagenchauffeur Karim Ben Ali kreeg de opdracht van Suez om illegaal chemische stoffen te lozen nabij een natuurgebied in Marspich, in het noordoosten van Frankrijk, op amper 50 kilometer van de Belgische grens.

Hij filmde het met zijn smartphone, zette het op Facebook en bracht zo ArcelorMittal en Suez zwaar in verlegenheid. Hoewel ArcelorMittal afgelopen jaar werd veroordeeld, werd de klokkenluider zelf het grootste slachtoffer van zijn actie.

Karim Ben Ali (37) werkte met een tijdelijk contract als vrachtwagenchauffeur voor Suez, een bedrijf dat afval verwerkt. Hij vervoerde gevaarlijke chemische stoffen van de naburige fabriek van ArcelorMittal.

Karim Ben Ali «Ik had geen opleiding gekregen voor het transport en de behandeling van gevaarlijke stoffen. Voor hen was het wellicht goedkoper en zoals zovelen wilde ik werken. Eind 2016 kreeg ik de vraag om chemische stoffen te dumpen op een stortplaats bij een natuurgebied in Marspich. Dan konden ze kosten van de behandeling in een gespecialiseerd centrum uitsparen.»

Ben Ali filmde de lozing van de chemische stoffen in de natuur. Op de beelden is te zien hoe een dampend, fluorescerend geel goedje uit zijn tank wegstroomt.

Ben Ali «Ik heb het met mijn smartphone gefilmd om het aan andere vrachtwagenchauffeurs te laten zien en hen te waarschuwen. Als chauffeur ben je verantwoordelijk voor je vracht, dus moet je uitkijken. Ik wilde vastleggen wat ik vervoerde en wat ermee gebeurde. Maar ik kon het niet met mijn geweten in overeenstemming brengen om te zwijgen en de officiële versie van Suez te steunen, hoe ze het milieu beschermen en zo. Ik heb drie kinderen, en ik kan niet aanvaarden dat dat bedrijf de toekomst en de gezondheid van toekomstige generaties op het spel zet. Het was niet de eerste keer dat ik chemische stoffen moest lozen. Ik had er genoeg van, ik wilde niet meer zwijgen en moest mijn verantwoordelijkheid nemen. Enkele dagen later heb ik het filmpje op mijn Facebookpagina geplaatst.»

'Het was niet de eerste keer dat ik chemische stoffen moest lozen, maar ik had er genoeg van.'

HUMO Het miste zijn effect niet.

Ben Ali «Toen een Franse journaliste van radiozender France Bleu er de aandacht op vestigde, werd het in korte tijd meer dan vijf miljoen keer bekeken. Toen de media over de zaak bleven berichten, opende het Franse gerecht in juni 2017 een onderzoek.»

HUMO U kreeg niet van iedereen waardering voor wat u had gedaan.

Ben Ali «Veel mensen waren kwaad op mij. Ik ben op straat uitgescholden waar mijn kinderen bij stonden. Dat ik een verrader ben, en of ik wel besefte wat ik in godsnaam aan het doen was. ArcelorMittal en Suez zijn de grootste werkgevers in de regio en velen waren bang dat ze hun werk zouden verliezen. Ik werkte toen zelf bij Suez met een tijdelijk contract, dat natuurlijk nooit is verlengd. Voor de vaste werknemers was ik een buitenstaander, en dat lieten ze me ook voelen. Ik was en ben nog altijd een paria in mijn omgeving.»

HUMO Hebt u het filmpje ook aan de overheid bezorgd?

Ben Ali «Meteen na de feiten heb ik de oversten bij Suez en ArcelorMittal ingelicht, omdat ik dacht dat ze niet op de hoogte waren. Maar zij hielden de zaak stil. Ik ben daarna naar de politie gegaan, maar daar zeiden ze me dat ze niets konden doen. In januari 2017 heb ik de video ook opgestuurd naar de toenmalige president François Hollande en naar de minister van Milieu. Opnieuw kreeg ik geen gehoor. Toen heb ik het filmpje aan een lokale brandweerman bezorgd en in plaats van zijn bazen op de hoogte te brengen, is hij naar de milieudienst van Arcelor gegaan. Daarna bleef het stil, tot de video maanden later viraal ging.»

HUMO Hoe reageerde ArcelorMittal?

Ben Ali «Ze zeiden dat ik loog. Het bedrijf verklaarde dat de geloosde producten geen gevaarlijke zuren waren, zoals ik beweerde, maar wel ijzerhydroxide. Dat klopt niet: ijzerhydroxide is lang niet zo vloeibaar als het goedje dat je in mijn filmpje ziet. Het is evenmin fluorescerend geel. Vervolgens hebben ze een klacht wegens laster ingediend.»

HUMO U bent er zeker van dat het om gevaarlijke stoffen gaat?

Ben Ali «Ja, natuurlijk. Op het bord op mijn vrachtwagen stond dat ik gevaarlijke producten vervoerde. Je ziet het ook aan de vloeistof op de beelden.»

Journalisten van het programma ‘Sous le radar’ van de Franse televisiezender Planète+ lieten de grond waar Ben Ali de producten geloosd had, onderzoeken door een laboratorium. Dat stelde vast dat het chloorgehalte in de bodem dertig keer hoger was dan normaal, en het sulfaatgehalte tachtig keer hoger. Volgens het lab is dat zeer waarschijnlijk het gevolg van de reactie tussen stoffen in de grond met chloorwaterstofzuur en zwavel. Het bevestigt het verhaal van Karim Ben Ali, maar omdat het onderzoek één jaar na de feiten is gebeurd, gelden de resultaten niet als onomstotelijk wetenschappelijk bewijs en zijn ze daarom niet bruikbaar in een rechtszaak.

HUMO De Franse rechtbank veroordeelde ArcelorMittal in september wel voor onregelmatig afvalbeheer, maar zei tegelijk dat het om afvalwater gaat met een minieme hoeveelheid chloorzuur erin.

Ben Ali «Dat is onvoorstelbaar. Dat is het resultaat van lobbywerk van ArcelorMittal. Die grote bedrijven zijn oppermachtig. Ze kunnen mensen onder druk zetten als ze dat willen.»

HUMO Het lozen van gevaarlijke producten in de natuur gebeurt wel meer, zegt u.

Ben Ali «Ja. Het is een courante praktijk. Mijn ploegbaas zei me dat het al altijd zo is gegaan bij ArcelorMittal. Journalist Pedro Brito da Fonseca heeft met ex-werknemers gesproken en die bevestigden dat. Hij heeft een documentaire over de affaire gemaakt, en die is in april van dit jaar uitgezonden.»

HUMO Hoe kunnen bedrijven zoiets zo lang doen zonder dat het uitlekt?

Ben Ali «ArcelorMittal en Suez maken gebruik van onmondige chauffeurs die het moeilijk hebben om rond te komen. Die zijn er makkelijker toe te bewegen om gevaarlijke stoffen in de natuur te lozen en te zwijgen. Het is cynisch.»

HUMO De overheid blijft in gebreke?

Ben Ali «De overheid is nergens te bespeuren, of het nu over justitie of milieudiensten gaat. De procureur heeft slachtofferhulp benaderd om me psychologische bijstand te geven, dat is alles.»

HUMO Frankrijk heeft nochtans een wet die klokkenluiders beschermt.

Ben Ali «Ach, die wet. Ik ben het levende bewijs dat die dode letter blijft. Ik krijg geen financiële hulp en word ook niet gerehabiliteerd: niemand wil me nog in dienst nemen. Bovendien heb ik ook privéproblemen. Er wordt niets gedaan om mensen te beschermen die bedrog aan het licht brengen. Ik krijg steun van andere klokkenluiders, journalisten en sympathisanten die me financieel helpen. Ik ben daar dankbaar voor, maar ik wil niet leven van de goedheid van anderen. Ik wil werken en mijn leven terug op de rails krijgen.»

HUMO U bent al evenmin te spreken over Greenpeace en de vakbonden bij ArcelorMittal.

Ben Ali «Je zou denken dat die meteen in actie schieten als ze dat filmpje hebben gezien. Ik heb het naar het hoofdkwartier van Greenpeace in Parijs gestuurd, maar ze antwoordden me dat ze zich daar niet mee bezighouden. Onvoorstelbaar. De vakbonden keerden zich zelfs tégen mij. Ze beschermen de jobs van de vaste werknemers, een andere verklaring zie ik niet. Ik bracht die in hun ogen in gevaar. Tijdelijke krachten zijn voor hen lucht.»

HUMO Hebt u spijt van wat u hebt gedaan?

Ben Ali «Ja, natuurlijk. Ik heb geen leven meer. Ik vind geen werk meer als chauffeur, terwijl dat vroeger nooit een probleem was. Welke werkgever wil een klokkenluider tewerkstellen? Ik heb het begeven onder de druk en de stress en ik ben in het ziekenhuis beland. Vandaag heb ik geen smaak en geen reuk meer, en ook mijn ogen zijn niet goed meer.

'Ik heb geen werk meer en ik zit psychisch en financieel aan de grond'

»Ik sta onder constante stress, net als mijn familie. Ik ben werkloos en moet overleven met 600 euro per maand, terwijl ik drie kinderen heb. Hoe moet ik dat voor elkaar krijgen? Tegelijk moet ik een juridisch gevecht voeren tegen een multinational: dat is een ongelijke strijd.

»Ik zal u een anekdote vertellen. Niet zo lang geleden werd ik voor de zoveelste keer op straat uitgescholden. Ik blijf kalm, zeker als mijn kinderen erbij zijn. Maar mijn zoon vroeg me waarom ik niet naar de politie stapte. Ik zei hem dat ze niets zouden doen. Hij antwoordde me dat Frankrijk wel het land van de vrijheid wordt genoemd, maar dat er niets wordt gedaan om die vrijheid te beschermen. Mijn zoon is 12 jaar. Voilà, dat zegt alles.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234