null Beeld

Deze Nederlander bedacht bluetooth: 'Ik ben niet zo van de gadgets'

Een kwart eeuw geleden bedacht Nederlander Jaap Haartsen bluetooth. Dit jaar alleen worden er vier miljard apparaten en gadgets met de draadloze technologie verkocht. De 56-jarige uitvinder is nog altijd verbluft over het succes. 'Ik had er destijds geen 10.000 euro eigen spaargeld ingestopt.'

Hij heeft ruim tweehonderd patenten op zijn naam en is opgenomen in de Amerikaanse National Inventors Hall of Fame, samen met onder andere Thomas Edison, Henry Ford, de broers Wright en Steve Jobs. Toch woont Jaap Haartsen gewoon in het Drentse Rolde en komt hij op de fiets naar de interviewafspraak. In het Nederlandse Assen herkent niemand hem, ook niet als we later over de bluetoothafdeling van de lokale MediaMarkt wandelen.

Haartsen vindt het wel prima. 'Ik hoef niet zo nodig bekend te zijn, ik voel me ook niet van het niveau Edison.’ Tegelijk is hij niet schuw en vindt hij een interview op zijn tijd niet vervelend. 'Bluetooth is een belangrijk onderdeel van mijn leven en dit jaar is het 25 jaar geleden dat ik ermee begon. Twintig jaar geleden kwamen de eerste spullen op de markt. Dat is best een mijlpaal.’


Ander logo

En dus is Haartsen netjes gekleed en heeft hij het speldje van de Inventors Hall of Fame op zijn jasje gepind. Om zijn verhaal kleur te geven haalt hij een aantal apparaten uit z'n rugzak. De eerste bluetooth-headset uit 1999, twee mobieltjes van Ericsson en een slim horloge uit 2006. 'In de eerste telefoon zat bluetooth nog niet standaard ingebouwd, je moest er deze adapter op klikken.' Wat opvalt is dat het bluetoothlogo op de apparaten verschilt. Niet de huidige runen, maar wifi-achtige streepjes. 'Dat logo leek echter te veel op dat van uitgever VNU', lacht Haartsen.

Terug naar de jaren 90, wanneer Haartsen zijn eerste baan bij Ericsson krijgt. De Zweden zijn op dat moment, net als Finse concurrent Nokia, een van de toonaangevende mobieltjesmakers. Na enkele jaren VS haalt Ericsson zijn Nederlandse ingenieur naar Lund, Zweden. Daar wordt hem in 1994 verzocht technologie te bedenken, waardoor koptelefoons zonder draad kunnen . 'Ericsson hoopte zo de verkopen van hun telefoons op te krikken.'

Haartsen spreekt van een ‘grote uitdaging’ en ‘terra incognita’. 'De gevraagde technologie bestond helemaal niet.' De eisen: de verbinding moest tot circa tien meter werken en wereldwijd op een vrije radioband bruikbaar zijn. Een laag energieverbruik was eveneens een voorwaarde, mobiele telefoons waren stroomslurpers. Verder mochten meerdere apparaten niet met elkaar storen.


Bluetooth als snelweg

De geboren Hagenaar voelde zich niet geïntimideerd: hij bezit een soepel brein en leerde in de VS vindingen te octrooieren. Hij kiest de vrije 2,4 gigahertz radioband en besluit het al bekende principe van ‘frequentiehoppen’ te benutten. 'Een radiogolf kan als een snelweg met verschillende rijbanen worden gezien', legt Haartsen uit. 'Waar wiFi steeds dezelfde drie banen gebruikt, verspringt bluetooth bij elk hectometerpaaltje van baan.' Het unieke is echter dat dat niet random plaatsvindt, de aangesloten apparaten weten exact wanneer en hoe.'

Door liefst 79 radiokanalen te gebruiken en 1.600 keer per seconde naar een ander kanaal te hoppen, voorkomt Haartsen dat bluetoothapparaten elkaar verstoren. Het zorgt ervoor dat anno 2019 massa's jongeren op Nederlandse stations ongestoord naar Spotify kunnen luisteren met hun airpods. 'Uiteraard is er soms storing, maar slechts zelden. Zeker nu de technologie slechts tot tien meter werkt.'

Haartsen houdt de technologie bewust zo simpel mogelijk. Maximaal acht apparaten kunnen aangesloten: een basisstation - telefoon of computer - en zeven 'slaven’: koptelefoons, toetsenborden, printers, speakers, etc. 'Ericsson vroeg om meer, maar dat maakte het té complex.'

Al snel vraagt de Nederlander versterking. 'Er moesten protocollen worden opgesteld, software geschreven en hardware ontwikkeld.' Binnen enkele jaren leidt hij een team van dertig mensen. In 1996 realiseert Ericsson zich dat het met MC Link, zoals het project heet, een potentiële wereldstandaard bezit. De Zweden nodigen concurrenten Nokia, IBM, Toshiba en Intel uit. 'IBM was weinig enthousiast, maar chipmaker Intel wél.’

'Nee, rijk ben ik niet, maar destijds had ik er ook geen 10.000 euro spaargeld in durven te stoppen.' Jaap Haartsen, uitvinder Bluetooth

Intels steun blijkt doorslaggevend. In 1998 starten de fabrikanten de bluetooth Special Interest Group (SIG), die de standaard sindsdien bewaakt. Een jaar later komen de eerste apparaten op de markt. Haartsen is aanwezig als bluetooth in 1999 in Londen wereldwijd wordt gelanceerd.

Mede dankzij Intel heeft ‘project MC Link’ dan een naam. Een van Haartsens Zweedse collega's vertelt Intel-ingenieur Jim Kardach over de Deense koning Harald Blauwtand, die Denemarken en Noorwegen in de tiende eeuw verenigde. 'Jim opperde daarop bluetooth, nu de technologie de mobiele en de computerwereld verenigde.' Die naam bleef hangen.


30 miljard bluetooth-apparaten

Spoel vooruit naar 2019 en de rest is geschiedenis: in twintig jaar tijd zijn er dertig miljard bluetoothapparaten verkocht. Dit jaar alleen komen daar ruim vier miljard nieuwe bij: smartphones, koptelefoons, printers, muizen, speakers, horloges, sensoren, toetsenborden, en ga zo maar door. En met 5G en the internet of things worden dat er alleen maar meer. Bij de bluetooth Special Interest Group zijn inmiddels 35.000 bedrijven aangesloten.

Haartsen staat te kijken van het gigasucces. 'Na het knallen van de internetzeepbel in 2000 kwam de verkoop van spullen moeizaam op gang. Pas toen rond 2006 het miljardste bluetoothapparaat werd verscheept, dacht ik: dit verdwijnt niet meer.' Belangrijk moment is de acceptatie door Apple en Samsung. De komst van smartphones doet de rest. Sindsdien gaat het maar door: als Apple drie jaar terug de hoofdtelefoonaansluiting uit de iPhone schrapt, denkt Haartsen: ‘Yes, weer een boost voor bluetooth!’

Als moeilijkste moment noemt hij achteraf het verkrijgen van fiat voor bluetooth van de Amerikaanse toezichthouder FCC. 'Ze kwamen vlak voor de wereldwijde lancering ineens met allerlei nieuwe eisen. Mijn specificaties voldeden niet. Daar heb ik slapeloze nachten van gehad. Ik verzon toen een list, gelukkig kwam het goed.'

De Nederlander mag technologie hebben bedacht die op dertig miljard apparaten draait, miljonair is hij niet. 'Ik ontwikkelde Bluetooth in loondienst bij Ericsson en liep nooit financieel risico. Zelf had ik in de jaren 90 nooit 10.000 euro van mijn eigen spaargeld in bluetooth gestopt.'

Het verhaal dat hij slechts duizend euro bonus van Ericsson ontving voor zijn vinding, klopt maar deels. 'Ik kreeg dat bedrag per patent.' Inmiddels heeft hij ruim tweehonderd patenten, hoewel lang niet allemaal afgesloten voor Ericsson.

'In de basis werkt bluetooth nog precies volgens mijn concept van toen' Jaap Haartsen

Haartsen mag niet rijk zijn, hij krijgt wél wereldwijd erkenning. In 2015 wordt ‘de vader van bluetooth’ toegelaten tot de prestigieuze National Inventors Hall of Fame in Washington. Een jaar later krijgt hij een plek in de Consumer Technology Association Hall of Fame. Eerder werd de uitvinder al genomineerd voor de European Inventor Award 2012. Gek genoeg won hij niet.


Luxe positie

Haartsen is nu 56 jaar en bevindt zich in de luxepositie te kunnen doen wat hij leuk vindt. Hij is adviseur voor Dopple BV, een bedrijfje in Emmen dat draadloze producten voor de consumentenmarkt maakt. Vanuit huis, een oude omgebouwde boerderij, werkt hij twee dagen per week voor het Amerikaanse Poly, dat wereldwijd draadloze technologie voor kantoren aanbiedt. Hij is verder adviseur van het eveneens Amerikaanse zonnebedrijf Koolbridge Solar. Daar werkt hij met zijn oude mentor Paul Dent, die nóg meer patenten (350) bezit dan Haartsen.

Hij houdt alle ontwikkelingen rond bluetooth minutieus bij. Soms loopt hij door de MediaMarkt en kijkt welke apparatuur er allemaal is. Inmiddels zitten we bij bluetooth 5.0. De technologie is verbeterd en verbruikt nog minder energie dan toen. 'Maar in de basis werkt alles nog exact volgens mijn concept.'

Hoe vinden zijn drie kinderen dat hun pa ook als de vader van bluetooth door het leven gaat? 'Geen idee, dat heb ik ze eigenlijk nooit gevraagd’, zegt Haartsen. Zelf heeft hij helemaal niet zoveel bluetoothspullen. 'Een draadloze koptelefoon, waarmee ik muziek met Spotify stream en een carkit.’ Het idee dat de bluetoothuitvinder een slim huis dient te hebben, vol met communicerende apparaten, klopt niet. 'Ik ben helemaal niet van de gadgets. Ik ben veel meer geïnteresseerd in het denkwerk, de concepten, er achter.’

Ⓒ AD

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234