SocioloogEva Illouz

Deze wetenschapper legt uit waarom het zo moeilijk is een langdurige relatie in stand te houden

Niet eerder was het zo moeilijk om een langdurige relatie in stand te houden, stelt wetenschapper Eva Illouz. Zij onderzocht hoe dat komt.

'De liefde is tegenwoordig één en al chaos'

Eva Illouz (59) is doctor in communicatiewetenschappen, en van 's werelds bekendste sociologen en verbonden aan de Universiteit van Jeruzalem. Al meer dan twintig jaar doet ze onderzoek naar de liefde. Ze schreef eerder de bestseller 'Waarom liefde pijn' doet. Deze maand komt haar nieuwe boek uit: Waarom liefde eindigt. Daarin maakt ze de balans op van relaties anno nu, en legt ze onder meer uit waarom het steeds moeilijker wordt om een langdurige relatie in stand te houden. Het boek is gebaseerd op haar wetenschappelijke studie. Het is geen zelfhulpboek, maar heeft als doel om meer inzicht te verschaffen in allerlei maatschappelijke veranderingen waaraan ons liefdesleven onderhevig lijkt.

- Geen vrolijk stemmende titel. Waarom wilde u dit boek schrijven?

Illouz «Ik ben al jarenlang geïntrigeerd door de liefde en ik heb er veel onderzoek naar gedaan. Onze liefdesrelaties zijn erg veranderd sinds de jaren 60. Door sociale media, online dating, maar ook door de rol die het kapitalisme speelt in ons emotionele leven. Zo worden we beïnvloed door de reclame-industrie en social media die ons constant onrealistische ideaalbeelden voorhouden. Door onze toegenomen mobiliteit en de opkomst van online dating hebben we bovendien te veel keuze. Een langdurige relatie onderhouden wordt daardoor steeds moeilijker, want hoe weet je of je de juiste hebt? Wat de meeste mensen zich niet realiseren, is dat er allerlei externe factoren zijn die onze relaties bemoeilijken.»

- Zoals?

Illouz «Een aantal generaties terug zag de wereld er heel anders uit. We hadden een levenspartner nodig om een bestaan op te bouwen, er was sprake van wederzijdse afhankelijkheid. We trouwden bovendien binnen de vertrouwde sociale omgeving, wat veel zekerheid gaf omdat families elkaar kenden. Het was overzichtelijk, duidelijk, veilig. Het feit dat we tegenwoordig vrij zijn om te kiezen wie we maar willen en economisch gezien geen partner meer nodig hebben om een leven op te bouwen, zorgt ervoor dat we gemakkelijker uit een relatie stappen. Op die manier kan onze vrijheid zich dus tegen ons keren, want het veroorzaakt ambivalentie.»

- Waarom is het tegenwoordig zo moeilijk om een betekenisvolle, langdurige relatie te hebben?

Illouz «Dat heeft meerdere oorzaken. Sinds de explosieve groei van datingapps zoals Tinder leven we in een arena van seksuele relaties, en onze liefdesrelaties zijn daardoor onvoorspelbaar geworden. Op liefdesgebied is het sinds de afgelopen decennia één en al chaos. Wanneer we iemand ontmoeten, weten we niet of het alleen om seks gaat, of dat er iets langdurigs in zit. Ook is er de vraag of we ons überhaupt wel willen binden voor het leven, omdat we misschien liever alleen blijven. De combinatie van geborgenheid én autonomie binnen een liefdesrelatie blijkt heel moeilijk te zijn. We willen eigenlijk alles. En juist dat zorgt voor problemen.»

- Je zou verwachten dat vrijheid gelukkig maakt. Maar dat is dus niet zo?

Illouz «Vrijheid betekent niet automatisch dat we ook gelukkiger zijn. Want vrijheid brengt ook onzekerheid, omdat er zo veel opties zijn. Hoe weet je of je de juiste weg kiest, de juiste partner? Al die keuzes kunnen verlammend werken. Anderzijds is het nutteloos om ons steeds af te vragen of we vroeger beter af waren. We kunnen onmogelijk terug naar de situatie van voor de jaren 60, toen vrouwen nog niet eens zelfstandig een bankrekening konden openen. Dat moeten we ook helemaal niet willen. We zullen met de verworven vrijheid moeten leren omgaan, zodat er meer balans komt.

»Jarenlang werd verkondigd dat mannen 'van Mars' komen en vrouwen 'van Venus'. Maar uit steeds meer onderzoek blijkt dat er niet zoiets bestaat als een specifiek vrouwen- of mannenbrein. We zijn allemaal een mix.»

- Hoe komt het dat mannen en vrouwen op relationeel gebied dan toch zo verschillen?

Illouz «De verschillen tussen ons lijken meer cultureel dan biologisch. Mannen en vrouwen zijn anders opgevoed en hebben traditioneel gezien een andere taak in de samenleving. Zo zijn vrouwen over het algemeen meer verzorgend, en daardoor sterk emotioneel betrokken. Mannen daarentegen, leren vaak van jongs af aan om stoer te zijn en vooral hun gevoelens niet te uiten. Hoewel er in het algemeen meer gelijkwaardigheid komt, mede dankzij de LHBTIQ+ gemeenschap, zijn de meeste relaties toch nog traditioneel. En dat kan wrijving geven, omdat mannen en vrouwen elkaar niet altijd geven wat ze nodig hebben, terwijl ze het toch goed bedoelen.»

- Hoe kun je erachter komen of een relatie goed voor je is of niet?

Illouz «Daar heb ik geen direct antwoord op, behalve dat we ons heil niet moeten zoeken in zelfhulpboeken, workshops of therapieën. Ik denk dat alle liefdesgoeroes en psychologen ons nog gekker hebben gemaakt dan we al waren. Hoewel de psychologie door de jaren veeltechnieken heeft ontwikkeld die ons helpen om een beter leven te leiden, zijn er maar weinig inzichten voortgebracht over hoe we ons romantische leven kunnen verbeteren.»

- Hoe komt dat?

Illouz «Ik denk dat er vele vormen van liefde zijn waarbij de ene vorm niet per se beter is dan de andere. Maar therapeuten, goeroes en zelfhulpboeken leren ons slechts één manier van liefhebben. Ook daardoor sneuvelen er veel meer relaties dan vroeger. Neem bijvoorbeeld een stel waarbij de vrouw tegen haar man opkijkt. Ze heeft een prima huwelijk, maar vraagt aan een psycholoog of haar relatie wel gezond is. Die psycholoog leert haar vervolgens om assertiever te worden. Wat misschien goed is voor de gelijkwaardigheid van de relatie, maar ook leidt tot meer conflicten. Het huwelijk komt onder druk te staan en wordt misschien zelfs verbroken.

»Het is dus mogelijk dat je door therapie of een zelfhulpboek leert te stoppen met houden van. En worden we daar echt beter van? Niet altijd. We gaan aan onszelf twijfelen door de manier waarop de perfecte liefde tegenwoordig wordt gepromoot. Die onzekerheid die ons tegenwoordig zo teistert is een modern, sociologisch fenomeen - een direct resultaat van de consumentenmarkt, de therapeutische industrie en internetdating. Die industrie cultiveert de onzekerheid, want dat is hun verdienmodel.''

»Als de liefde, zoals u schrijft, eindigt, waarom zouden we er dan überhaupt nog aan beginnen? ,,Ondanks alle onvolkomenheden en de grote kans op teleurstellingen, kunnen mensen niet zonder diepgaande emotionele verbindingen. Daarnaast stranden natuurlijk niet alle liefdesrelaties, dus er is altijd hoop.

»Wat ik belangrijk vind, is dat mensen zich realiseren dat ze zich niet tot de romantische liefde hoeven te beperken, om een diepgaande band met iemand op te bouwen. We moeten onze blik verbreden en meer waarde toekennen aan platonische vriendschappen. Ook de liefde voor je familie, kinderen en andere mensen die je na staan, zijn van grote waarde om je goed te voelen. Gezien het toenemende aantal singles is het belangrijk om te onthouden dat je ook zonder een romantische liefde heel geliefd en gelukkig kunt zijn.»

© AD

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle verhalen van de Humo rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234