null Beeld

Die Fälscher

Heul je mee met de vijand, of ga je als een echte idealist dwarsliggen en bekoop je het met je leven? Met die vraag ranselt de Weense regisseur Stefan Ruzowitzky ons vanavond onbarmhartig om de oren in Oscarwinnaar 'Die Fälscher'.

Redactie

De plot plaatst operatie Bernhard onder de spots, een waargebeurde maar lange tijd onderbelichte schijf Holocaustgeschiedenis over Joodse valsemunters die in het grootste geheim door de nazi's werden gerekruteerd om in het concentratiekamp van Sachsenhausen miljoenen ponden en dollars na te maken.

Het snode einddoel: de biljetten massaal in omloop brengen, een gigantische inflatie veroorzaken en zo de geallieerde economieën ondermijnen. En hoe Ruzowitzky dat allemaal wist? Hij had 'Des Teufels Werkstatt' gelezen, tiens: de memoires van Adolf Burger (92), één van de meestervalsemunters uit operatie Bernhard.

Adolf Burger «Van bij het begin van de oorlog had ik papieren en doopcertificaten zitten vervalsen om Slowaakse Joden te behoeden voor deportatie. Een makkie als je typograaf bent zoals ik. Maar in '42 werd ik gearresteerd en samen met mijn vrouw onmiddellijk naar Auschwitz getransporteerd - ik heb haar nooit meer teruggezien.

»Op een ochtend werd ik bij de kampchef gesommeerd. 'Meneer Berger, u bent typograaf, niet? Morgen vertrekt u naar Berlijn, als een vrij man.' Daar geloofde ik natuurlijk niks van. Ik zat op dat moment in het vernietigingskamp van Birkenau. Al vond ik het wel vreemd dat hij me bij mijn naam aansprak, terwijl we doorgaans niet meer dan een nummer waren - 64401 in mijn geval.

»Ik heb die dag geen dwangarbeid hoeven te doen, en daarna werd ik naar Sachsenhausen gebracht, naar een ultrageheim atelier waar ik samen met de andere valsemunters aan het werk werd gezet. Zelfs de kampcommandant was niet op de hoogte van onze activiteiten.

»In vergelijking met de hel van Birkenau en met het lot van de andere gevangenen leidden wij een luxeleven: we werden goed behandeld en we kregen een bed, kledij, schoenen en genoeg te eten - na Birkenau woog ik nog amper 36 kilo. Ze gaven ons zelfs een pingpongtafel cadeau - soms speelden we een partijtje tegen onze SS-bewakers.

»Het was allemaal heel erg dubbel: we voelden ons als een stel ten dode opgeschreven mannen op vakantie. Geen seconde heb ik eraan getwijfeld dat ik nooit levend uit dat kamp zou komen. Onze valsemunterij was enkel uitstel van executie.»


- In tegenstelling tot Salomon Sorowitsch, het hoofdpersonage in 'Die Fälscher' dat geïnspireerd is op uw goeie vriend en collega Salomon Smolianoff, probeerde u operatie Bernhard actief te dwarsbomen.

Burger «Voor de 131 miljoen aan valse Britse ponden was dat onmogelijk. De nazi's hadden bankiers ingezet om onze valse biljetten te controleren: sabotage had ons zeker ons hachje gekost. Maar we zijn er wel in geslaagd de dollarproductie met enkele weken te vertragen door de gelatine te saboteren. Pas toen ze ermee dreigden vier van ons te liquideren, zijn we weer in het gelid gaan lopen.

»Maar we waren amper aan het eerste miljoen begonnen of de Russen waren plots in aantocht. Toen werden we halsoverkop overgeplaatst naar het kamp van Mauthausen, in Oostenrijk. Na vijf weken complete isolatie wilden de nazi's ons opnieuw laten starten in het dorpje Ebensee, maar de Amerikanen waren hen te snel af en hebben ons bevrijd. Een week lang heeft de Amerikaanse geheime dienst ons ondervraagd.

»Na de oorlog ben ik te weten gekomen dat mijn hele familie was omgekomen in Auschwitz. Ik ben teruggekeerd naar Praag, waar ik als drukker ben blijven werken. Ik had al twee boeken neergepend over wat ik had doorgemaakt, toen ik ergens in de jaren 70 een revisionistisch pamflet in handen kreeg. Van de weeromstuit ben ik lezingen gaan geven om jongeren met neonazi-ideeën op andere gedachten te brengen.»


- Zijn die 131 miljoen Britse ponden er ooit in geslaagd de Britse economie te doen wankelen?

Burger «Nee. Nochtans is er veel van dat geld in omloop geraakt. Van de Tsjechische centrale bank kreeg ik de opdracht hun buitenlandse valuta te controleren op valsemunterij: één derde van die biljetten bleek afkomstig uit ons atelier. Ik was de enige die ze kon herkennen.

»Daarvoor had ik een trucje: de Britten gebruikten in die tijd nog geen portefeuilles, maar vouwden hun biljetten op, pinden ze vast met veiligheidsspelden en staken ze zo in hun zak. Ik had de gewoonte de gaatjes dwars door de beeltenis van de godin Britannia te prikken - zoiets zou een Brit nooit doen.»


- Bent u ooit te weten gekomen wat er met uw opdrachtgevers is gebeurd?

Burger «Ik weet zeker dat Bernhard Krüger, de officier die de hele operatie leidde, een hoop van ons vals geld achterover had gedrukt voor persoonlijk gebruik. Ik ben hem later gaan opsporen: hij was gevlucht naar Bagdad en is daarna naar Duitsland teruggekeerd, waar hij voor de rechter is gekomen en doodleuk is vrijgesproken. Vele jaren later is hij een vredige dood gestorven in zijn eigen bed in Hamburg.»


- U was van begin tot eind nauw betrokken bij 'Die Fälscher'. Is het uiteindelijk een accurate weerspiegeling van de realiteit geworden?

Burger «Ik ben geweldig trots op die film, maar 't is niet helemaal accuraat, nee. Nooit hebben de SS'ers tegen ons staan schreeuwen zoals je hen dat in de film ziet doen. Nooit hebben ze iemand voor onze neus neergeknald. Zes van onze mannen zijn ziek geworden: die hebben ze geëlimineerd, maar niet in ons bijzijn. In werkelijkheid was ik ook helemaal niet zo'n moedige rebel als ik op het witte doek word afgeschilderd.

»Al was ik wel de enige van de gevangenen die het waagde de SS'ers te verslaan in een partijtje pingpong - de rest liet de nazi's liever winnen, uit angst voor represailles. Maar ik redeneerde: pff, willen ze winnen, dan moeten ze maar beter leren spelen.»

Bekijk de trailer:

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234