null Beeld

Dimitri Verhulst - Het leven gezien van beneden

In zijn nieuwste roman richt Dimitri Verhulst zich expliciet tot ‘zij die gevochten hebben en nog zullen moeten vechten voor het vrije woord’. Wat volgt is een dun boekje, zij het enkel in de letterlijke betekenis, want ‘Het leven gezien van beneden’ blijkt wederom volgestouwd met een Verhulstiaanse rijkdom aan poëzie én politiek.

mke

Het verhaal speelt zich af in Sofia ten tijde van de Sovjet-Unie, waar dat vrije woord even welkom was als syfilis in een bordeel. Hoewel Bulgarije in een uithoek van de communistische invloedssfeer lag, reikte de greep van Moskou bijzonder ver. Ook in de buitenste cirkel van de hel was het, kortom, aardig branden: nog tot in 1969, toen de jeugd elders al protesterend de vrijheid opeiste, werden Bulgaarse burgers naar concentratiekampen gestuurd ‘alleen maar voor het dansen van de twist, het dragen van te strakke broeken, het lakken van de teennagels in verkeerde kleuren’. Niet dat het voor of na de opkomst van het communisme veel beter gesteld was met de menselijke soort. Van amateuristische oorlogvoering tot dementerende Grote Leiders: de geschiedschrijving blijkt op zijn best een moppenboek dat ook uitnodigt tot schreien.

De taal meandert naar goede gewoonte weer alle kanten uit: laag en hoog, cerebraal en visceraal, met zinnen waarin de poëzie als vanzelf lijkt ingebeiteld. Ook zijn fascinatie voor alles ten zuiden van de navel heeft de auteur nog niet verloren. Schijten is in ‘Het leven gezien van beneden’ een ‘revolutionaire daad’, door Verhulst gestoffeerd met ampele voorbeelden. Maar geen revolutionaire ontlasting zonder forse tegenwind: het vrije woord wordt genadeloos gemuilkorfd en voor de kar van de politieke ideologie gespannen. Bulgaarse schrijvers die de goelags wilden ontlopen, werden door hun leiders verzocht hun literaire fantasie bot te vieren in de staatsbladen. De journalistiek als enige vrijhaven voor de fictie – de ironie tiert welig in ‘Het leven gezien van beneden’. Maar Verhulst gaat pas echt aan het schuimbekken als hij Michail Sjolochov opvoert, de bekende Sovjetschrijver én winnaar van de Nobelprijs voor de Literatuur. Een letterheilige dus, maar in ‘Het leven gezien van beneden’ wordt hij ontmaskerd als schijnheilige, een marionet van de Sovjet-Unie en – het ergst van al – een belabberd auteur.

Hoe kan de literatuur zichzelf vrijwaren te midden van zoveel tegenwind? Verhulst zet alvast het wapen van de humor in, de vrolijkste aller vrije meningsuitingen: ‘Ze rookte als een verbrandingsoven en schepte er genoegen in haar hond uit te laten op het kerkhof, waar het inmiddels vol lag met dokters die haar ooit op de gevaren van de sigaret hadden gewezen. Niet-rokers sterven gezonder.’ Terzijde: zou Verhulst het roken ook als een ‘revolutionaire daad’ zien?

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234