Dirk De Wachter Beeld RV
Dirk De WachterBeeld RV

strijdbaar 2022

Dirk De Wachter strijdt tegen kanker: ‘Er waren momenten waarop ik op de knop naar de dood had willen duwen’

Psychiater Dirk De Wachter (62) was in Parijs toen hij ontdekte dat er iets ernstig mis was met zijn gezondheid. Het bleek uitgezaaide darmkanker te zijn. 2022 werd voor hem een jaar van operaties en chemokuren, maar ook van hoop. ‘Je moet je verdriet omzwachtelen met schoonheid en nabijheid. Zo kun je het met je meedragen.’

Evelien Roels

Er moet professor Dirk De Wachter eerst iets van het hart, over de noemer van deze reeks: ‘strijdbaar’. ‘Je kunt niet strijden tegen een ziekte. De metafoor wordt vaak gebruikt, en ik begrijp waar ze vandaan komt, maar ze is onrechtvaardig tegenover degenen met wie het niet goed afloopt. Het lijkt dan alsof zij niet goed gestreden hebben. Ze is bovendien medisch onjuist. Dat moet ik zeggen, als doktoor. Je kunt niet genezen door te vechten. Als je ziek bent, kun je alleen maar bang afwachten, braaf je behandeling volgen en hopen dat je chance hebt.’

HUMO Genoteerd, vanaf volgende week weren we die metafoor uit Humo. U hebt een boek geschreven over uw ziekte, ‘Vertroostingen’.

DIRK DE WACHTER «Na mijn diagnose vertelde ik in interviews, onder meer in Humo, dat ik ziek ben. Daar kwam enorm veel reactie op. Mensen schreven me dat ze zich in mijn verhaal herkenden, dat ze zich getroost voelden. Ik besefte: ik lig hier te liggen – want zo was dat in het begin – en toch kan ik nog psychiater zijn. Ik kan nog iets betekenen voor mensen. Ik kan nog nuttig zijn, ondanks de lastigheid. Schrijven over mijn miserie geeft me een goed gevoel, omdat het, hoe paradoxaal dat ook klinkt, voor mij de grootste troost is om anderen te kunnen troosten.»

HUMO 2022 is een moeilijk jaar geweest voor u. In ‘Vertroostingen’ schrijft u: ‘Er waren momenten waarop ik, een mens die zo graag leeft, op een knop had willen duwen als ik wist dat die me van alle ellende zou verlossen. Zeg maar de knop naar de dood.’

DE WACHTER «De kans dat ik dat had gedaan, is niet groot. Dankzij de nabijheid. De medemens. Mijn geliefde die op bezoek kwam, wat niet zo vaak kan op de dienst intensieve zorg. Het was telkens heel aangrijpend, alsof zij op dat moment de toegang tot het leven was, wég van de dood. Ook de dokter, die elke dag kwam kijken hoe het met me ging. De verpleegster die, nadat ik een hallucinatoire beleving had gehad, haar hand op mijn arm legde en zei: ‘Het is oké, u was aan het dromen.’ De verpleger die me vertelde dat hij op vakantie was geweest, dat het even geleden was dat hij nog bloed had geprikt. Een klein, gewoon gesprek, maar ik had daar zoveel nood aan.

»Ik schrijf in het boek ook nadrukkelijk over de poetsvrouw, aan wie ik vroeg of ik met haar kon praten. Ze begon – enigszins verwonderd – over haar leven te vertellen. Waarna ze zich excuseerde omdat ze de kamer niet had schoongemaakt. Dat maakte niet uit, het was veel belangrijker dat daar een mens tegen mij had gesproken. Het is mijn filosofische, levinasiaanse overtuiging (naar de Frans-Joodse filosoof Emmanuel Levinas, red.) waarover ik al zo vaak heb gepraat en geschreven. Vriendelijkheid, kindness, is essentieel. Het is in de blik van de ander dat we bestaan.»

HUMO In uw boek verwijst u naar de Tsjechische schrijver en oud-president Václav Havel, die zei: ‘Hoop is niet hetzelfde als optimisme. Hoop is niet de overtuiging dat iets goed komt, maar de zekerheid dat iets zinvol is, hoe het uiteindelijk ook uitpakt.’

DE WACHTER «Ik ben geen naïeve optimist die denkt dat alles goed komt. Maar ik heb wel hoop. Die zit voor mij – opnieuw – in de anderen, in nabijheid, iemand die er voor je is. Dat gaat over de dood heen: ook als het met mij niet goed zou aflopen, heb ik de hoop dat ik toch van betekenis kan geweest zijn. Dat mensen, en dan vooral mijn vrouw en kinderen, zich mij zullen herinneren als een vriendelijke mens. Hoop gaat voorbij de verwachtingen van beter worden. Die heb ik natuurlijk óók, maar het is fundamenteler dan dat.»

HUMO Wanneer we troost zoeken, moeten we opletten voor escapisme, schrijft u.

DE WACHTER «Ik heb niets tegen seks, drugs en rock-’n-roll, maar als het een vlucht wordt, is het problematisch. Er wordt in onze wereld nogal snel gevlucht in de materiële dingen die de consumptiemaatschappij ons aanbiedt. Ik begrijp het als mensen me zeggen dat ze na het overlijden van hun partner een sportwagen hebben gekocht. ‘Zij was daar altijd op tegen en nu rijd ik ermee rond en denk ik dat ze naast me zit.’ Maar het is een zijsprong. Escapisme. Je ontkent het verdriet, en dat is geen oplossing voor het lijden. Ik vergelijk verdriet met een ding met stekels. Je moet dat omzwachtelen met schoonheid en nabijheid. Zo kun je het met je meedragen. Het verdriet is er dan nog, maar het steekt niet meer.

»Verdriet hoeft ook niet lelijk te zijn. Stel u voor dat mijn vrouw en kinderen níét verdrietig zouden zijn als ik dood ben: dat zou pas verschrikkelijk zijn. Ik had net voor dit gesprek een consultatie van een bekend iemand die haar partner verloren heeft en daar nog altijd heel verdrietig over is. Dat is een bewijs van liefde, en dat is mooi. Hoeveel prachtige muziek, literatuur en schilderijen zijn er niet uit verdriet ontstaan? Dat is ook een manier om er iets moois van te maken.»

HUMO Kunnen literatuur, kunst en muziek ook geen vorm van escapisme zijn? Lezen, kijken of luisteren om te vergeten?

DE WACHTER «Nee. Daar wordt het verdriet niet ontkend, maar eerder getoond. Ik las tijdens mijn chemo ‘Anéantir’ van Michel Houellebecq (verschijnt binnenkort in het Nederlands onder de titel ‘Vernietigen’, red.). Ik liet hem dat weten, en hij antwoordde: ‘Ik verbied je om dat boek te lezen.’ Het gaat over een man die chemo krijgt, vermagert en uiteindelijk sterft, en hij dacht dat ik er ambetant van zou worden. Maar het troostte me net heel erg. Omdat het ongelofelijk goed geschreven is, en omdat het over de liefde gaat. Die heeft hij nooit eerder zo beschreven als in dat boek.»

HUMO Er zijn het voorbije jaar een aantal bekende mensen overleden aan de gevolgen van kanker, zoals VUB-rector Caroline Pauwels, met wie u een goede band had.

DE WACHTER «Caroline nam contact met me op toen ik ziek was. Ze hoorde van de kanker die ik heb, en die zij dus ook had, en ze wilde me het beste wensen. Af en toe vroeg ze me hoe het met me ging. Haar overlijden heeft me erg geraakt. Ik denk nu ook aan Bernard Dewulf, hoewel hij niet aan kanker overleden is. En aan Arno, die ik een beetje kende. Zij waren mijn kompanen. Toen zij stierven, dacht ik: weer iemand minder die samen met mij op weg kan gaan.

»Ik schrijf in mijn boek ook over het nakende afscheid van een dierbare vriendin. Ik werd in die periode naar de muziek van Bach getrokken. Er is een filmpje waarin je Márta en Gÿorgy Kurtág, allebei ver in de 90, samen zijn cantate ‘Gottes Zeit ist die allerbeste Zeit’ op piano ziet spelen. Veel mensen zeggen me dat ze dat filmpje intussen hebben bekeken. Het is troost die onder je huid kruipt.»

HUMO Gaat u sinds uw diagnose anders om met de dood?

DE WACHTER «Niet anders, wel nadrukkelijker. Ik lees de overlijdensberichten in de krant en let op de geboortedata. Vaak zijn het negentigers, maar hier en daar staan er ook jonge mensen tussen. Dan denk ik: ach, straks sta ik hier zelf ook.

»Als je met een ambetante kanker geconfronteerd wordt, is de dood nooit ver weg. Dat is onvermijdelijk. Misschien verandert dat als ik de vijfjaarsoverleving overwonnen heb, om het nu toch zo uit te drukken. Dan is de prognose beter. Al blijf ik kwetsbaarder dan de doorsneemens.»

HUMO Wat zal u van het afgelopen jaar het meest bijblijven?

DE WACHTER «Als je ziek bent, verkleint de wereld. Ik ben iemand die drie kranten leest en de actualiteit erg volgt, maar nu was die ver weg. Het leven speelde zich af rond mijn bed. Wat daartegenover staat, zijn mijn kleinkinderen. Mijn kleindochtertje Céleste is 2 jaar oud en begint te praten. Dat is fantastisch. Sinds enkele weken heb ik ook een kleinzoontje, Hector. In alle kleinmenselijke egocentriciteit moet ik zeggen dat zij voor mij het belangrijkste van 2022 waren.»

Dirk De Wachter, 'Vertroostingen’, uitgeverij LannooCampus Beeld rv
Dirk De Wachter, 'Vertroostingen’, uitgeverij LannooCampusBeeld rv

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234