null Beeld

Dirk De Wachter: 'We verkeren in de waan dat alles te koop is. Ook de liefde'

Psychiater Dirk De Wachter drukte ons met zijn vorige boek ‘Borderline Times’ al met de neus op de harde feiten: we lopen verloren sinds we de deuren van de kerk voorgoed achter ons lieten dichtvallen. Wanhopig op zoek naar de zin van het leven proberen we de leegte op te vullen met citytrips, carrière maken en de ene verliefdheid na de andere.

HUMO Is de liefde effectief een onmogelijk verlangen, zoals de titel van uw boek suggereert?

De Wachter «De liefde is nogal onmogelijk, ja. Maar ik probeer daar niet ironisch over te zijn. Er wordt over de liefde al veel te vaak in ironische termen gesproken, in de media en bij de therapeuten: ‘Ha, ha, de liefde, ja. Wij weten wel beter... Alsof die bestaat.’ Ze maken er grappen over, bij momenten op het cynische af. Omdat ze die kwetsbaarheid niet willen. Mensen willen, kunnen en durven zich niet meer kwetsbaar op te stellen nu we allemaal fantastisch en geslaagd moeten zijn, óók in de liefde. Maar kwetsbaar durven te zijn is net een noodzakelijke voorwaarde voor de duurzame liefde – niet volmaakt zijn, niet fantastisch, niet altijd seksueel hoge toppen scherend! Maar mensen wagen zich daar liever niet aan en gaan dan maar voor de latrelatie of de seriële monogamie.»

HUMO U gelooft dat de liefde en een latrelatie niet goed samengaan.

De Wachter «Kijk, ik heb al liefdevolle latrelaties gezien, maar iedere mens is op zoek naar de duurzame, ware liefde en een dergelijke voldoening geeft een latrelatie niet. De meeste mensen die ik latrelaties zie aangaan, zijn ook te zeer met zichzelf bezig: ze bestaan zo op zichzelf dat er gewoon geen plaats is voor meer. Veel van die relaties ontstaan vanuit een egocentrische ikkigheid die de liefde volkomen in de weg staat.»

HUMO Is seriële monogamie geen realistische oplossing?

De Wachter «Maar die is ook niet vervullend. Ik zie in mijn praktijk de miserie die uit al die gebroken relaties voortkomt. Een relatie verbreken doet pijn. En dan zeggen ze me: ‘Ik lijk maar niet de juiste keuze te kunnen maken.’ Maar ze lopen weg van de juiste keuze; ze zijn bang om zich te engageren. Want om je te engageren in de liefde moet je ook niet-perfect durven te zijn. Ze verlangen naar de liefde, maar toch zetten ze de stap niet.»

HUMO Ze willen wel, maar ze kunnen het niet.

De Wachter «Ja. Soms is dat pathologisch en engageren mensen zich niet meer om de pijn van nóg een breuk te voorkomen. Heel wat mensen gaan de liefde waar ze naar verlangen uit de weg omdat ze niet meer gekwetst willen worden. Vaak heeft dat te maken met een verstoorde hechting in hun kindertijd, maar ik zie ook veel mensen zonder die voorgeschiedenis weglopen op het moment dat ze zich zouden moeten hechten. Als de ander te dicht komt, wordt de angst groter dan het verlangen en gaan ze weg, op zoek naar een ander.

»Er is veel angst in de westerse wereld: mensen zijn bang om zichzelf te verliezen. We bestaan voor een groot stuk in de blik van de ander, maar als die ander te dichtbij komt, toont zijn of haar blik ons wie we echt zijn. En wie we echt zijn, dat willen we niet weten. We willen fantastisch en wauw zijn, maar die ander toont ook onze kleine, kwetsbare kant. We zijn verslaafd aan de illusie, het opgezwollen beeld dat we voor onszelf hoog proberen te houden. Hoewel ik nu weer meer jonge mensen over de vloer krijg die wél over kwetsbaarheid nadenken.»

HUMO Helpt het als koppels volledig met mekaar versmelten? Of worden ze dan zodanig één dat ze ook niet meer echt naar elkaar kijken?

De Wachter «Dat is zeker geen oplossing. Om duurzaam samen te kunnen zijn, moet er afstand zijn. Daarvoor is er een basisvertrouwen in de ander nodig. Je moet kunnen verdragen dat je elkaar nooit helemaal kunt vatten en kennen. Niet denken: ‘We zijn al zoveel jaar samen en ik begrijp haar nog altijd niet, de trut’, maar van dat onbegrip de motor van blijvend verlangen maken. Verlangen voed je door curieus te blijven naar elkaar, elkaar te blijven verrassen – niet met cadeaus en citytrips, maar door zélf te evolueren, passies te ontwikkelen en andere wegen in te slaan.»

De onhaalbare liefde

HUMO U hebt het de hele tijd over ‘verlangen’ naar de liefde. Meer is onmogelijk. We halen het nooit.

De Wachter «‘Halen’. Dat klinkt weer zo prestatiegericht. Er zullen natuurlijk mensen zijn die na het lezen van mijn boek zeggen: ‘Kijk, ik heb ze wel, zo’n duurzame liefde.’ Maar zodra je dat zegt, is het weg, want liefde is per definitie verlangen. En als je iets hebt, is het verlangen weg.

»Tegenwoordig denken we dat alles maakbaar, koopbaar, regelbaar of verwetenschappelijkbaar is, maar volgens mij ontsnapt de liefde daar volkomen aan. Het enige wat we kunnen doen, is wat ik doe: de liefde omschrijven, er dingen rond zeggen. Liefde is niet in taal te vatten, daarvoor is ze te ongelofelijk – onháálbaar ongelofelijk.»

HUMO Hebt u geen vertekend beeld van de liefde? In uw praktijk ziet u natuurlijk alleen maar de problemen.

De Wachter «Maar ik heb zo véél werk, en mijn collega’s ook. En iedereen kent toch de statistieken? Er zijn nog nooit zo veel mensen alleen geweest, relaties duren steeds minder lang, nooit waren er zo veel echtscheidingen.»

HUMO Allemaal omdat we alleen nog de perfectie willen.

De Wachter «De verwachtingen zijn veel te hooggespannen, ja. Zelfs de verlangens van hoogopgeleide, zichzelf keurig ter discussie stellende mensen worden beïnvloed door de illusoire wereld die de films en de reclame promoten. Ik kén die mensen. Ik leef tussen hen.»

HUMO Zij weten toch dat het echte leven niet uit mooie mensen in cabrio’s bestaat?

De Wachter «Rijd jij met een cabrio?»

HUMO Neen. U wel?

De Wachter «Ja (lacht). Een heel mooie, een rode Volkswagen Karmann Ghia uit mei 1968. Maar wat ik schrijf, gaat óók over mij. Ik ben óók vatbaar voor de invloed van onze beeldcultuur. In ‘Kill Bill 2’ van Quentin Tarantino rijdt Uma Thurman trouwens in een Karmann Ghia.

»We zoeken in deze borderlinetijd steeds vaker de grens op. We zoeken het speciale, het ongewone, het bijzondere. Candlelight dinners op het dak van de Zuidertoren! Dat is toch eigen aan deze tijd: als we dáár zitten met onze geliefde, dan scoren we. Dat willen scoren is volgens mij het probleem. Eigenlijk laat de liefde zich gemakkelijker definiëren door te zeggen wat ze níét is. Liefde is niet: willen scoren. Liefde is niet: samen in een hangmat liggen op een paradijselijk eiland. Pas op: ik veroordeel die bezigheden niet. Als je een fantastische vakantie wil hebben, mij niet gelaten, maar de duurzame liefde toont zich eerder in doodgewoon thuis kunnen zitten en dát – daarin zit de paradox – samen als bijzonder ervaren.

»Ik merk dat stellen die het moeilijk hebben, soms ineens een wellnessweekend inlassen met alles erop en eraan: meestal maakt dat de dingen helemaal kapot. Omdat liefde daar niet over gaat, liefde manifesteert zich niet in het bubbelbad.

»Het is juist door níét naar al dat bijzondere en ongelofelijke te streven, dat de liefde je soms te beurt valt. Maar als je het te hard wilt en te hard je best doet, is het weg.»

HUMO Was het vroeger, toen er nog geen sprake was van wellnessweekends en citytrips, beter gesteld met de liefde?

De Wachter «Neen! Mijn boek is zeker geen pleidooi voor vroeger. Heb je de film ‘Das weisse Band’ van Michael Haneke gezien? Daarin schetst hij hoe het dorp vroeger gereguleerd werd door de dominee en de dokter. Het was een afschuwelijke, hypocriete, seksueel onderdrukkende wereld, waarin vrouwen vreselijk werden behandeld. Geen zinnige mens wil terug naar die tijd. Nee, laten we blij zijn dat we nu een zekere bewegingsvrijheid hebben, ook al maakt die vrijheid de liefde op een andere manier moeilijk. Vroeger kreeg de liefde geen kans, omdat er in die verstikkende wereld niks mogelijk was. Nu gaat de liefde zo ongebreideld alle kanten op dat ze ook niet gegrepen kan worden. De mechanismen zijn anders, maar de zeldzaamheid en de onmogelijkheid van liefde blijft. De enige raad die ik kan geven is: laat het los, probeer de liefde niet te willen regelen, probeer ze niet in candlelight dinners te vatten.»

Doe de date

HUMO Duurzame liefde is volgens u gewoon en middelmatig.

De Wachter «Klopt. Maar dat moet nu ook weer niet als slogan op borden langs de snelweg gezet worden: ‘Vind de liefde. Doe meer gewoon!’

»Dat gezegd zijnde: volgens mij is het daarom dat de liefde haaks staat op de latrelatie en de buitenechtelijke relatie. Die laten de banaliteit van het samenleven niet toe.»

HUMO U schrijft dat de liefde zich eerder toont in samen moeilijke momenten doormaken, zoals voor het plezier van de kinderen samen naar een pretpark gaan, of de familie bezoeken.

De Wachter «Ook dát gaat weer een beetje over mezelf, want er zijn natuurlijk ook mensen die pretparken sowieso leuk vinden. Ik heb er niks mee, maar de liefde zit ’m erin dat je dat kunt omdraaien, dat je die dingen doet en toch leuk vindt, omdat je ze samen doet.»

HUMO Loslaten! Het modewoord van deze tijd.

De Wachter «Dat is ook zoiets van nu, dat alles meteen wordt gerecupereerd. Alain de Botton heeft zelfs een school waar je kunt leren loslaten. In mijn vorige boek had ik het over onze nood aan zingeving; ondertussen is er een heuse markt voor zin, en meditatieoorden waar je voor veel geld zin kunt gaan tappen.»

HUMO Waarom slaan die loslaatcursussen zo aan?

De Wachter «Omdat we allemaal in de waan verkeren dat alles te regelen en te koop is. Dat we ook de liefde kunnen kopen. Letterlijk soms, op een site waar je tegen betaling je gegevens invult en even later de juiste match terugkrijgt.»

HUMO U gelooft niet in relatiebureaus.

De Wachter «Dat gegoochel met matchende profielen kan misschien een relatie opleveren, maar niet per se liefde.»

Man over boek

HUMO De wereld loopt dus vol mensen die in hun relatie met een onbevredigd verlangen naar de liefde zitten?

De Wachter «Niet altijd zo bewust, natuurlijk. Veel mensen overrulen dat verlangen op allerlei manieren. Door seksuele aberraties in de duisternis te beleven, bijvoorbeeld, maar ook op maatschappelijk aanvaarde manieren, zoals onwaarschijnlijk hard werken en carrière maken, ’s avonds urenlang op het internet surfen of obsessioneel de Mont Ventoux oprijden. Maar heel succesvol zijn is een pathologie waarvoor men niet bij mij komt. Wél de partner, die dan zegt: ‘Mijn man is geweldig succesvol, maar ik zie hem niet.’ Of: ‘Ik zie hem niet meer graag.’»

HUMO Verrassend genoeg zegt u in uw boek ook: ‘Praten helpt niet altijd, soms is het zelfs contraproductief.’

De Wachter «Ik wil mijn collega’s tot bescheidenheid aanmanen. Psychologen lijken zich steeds meer op de relatiemarkt te storten – ze zullen het wel eens regelen. Dan denk ik: ‘Komaan, zeg!’ Ik zie in mijn praktijk zo vaak hoe dat niet werkt. Een koppel begint hier ineens te praten, wat ze al jaren niet meer gedaan hebben, en dan zie ik hoe het écht niet gaat. Soms stuit ik op een koude liefdeloosheid waar ik versteld van sta. Eerlijk spreken kan meedogenloos zijn, hoor. Een vrouw zei eens: ‘Kunt u mijn man niet op autisme testen? Volgens mij is hij een autist!’ Of een man: ‘Ik hou van boeken. Mijn vrouw was een mooi boek, maar nu is het uit en ik heb geen zin om het opnieuw te lezen.’ Vreselijk.»

HUMO Vaak kun je de dingen beter op hun beloop laten in plaats van in therapie te gaan.

De Wachter «Ja, al wordt die boodschap niet altijd even goed ontvangen in mijn branche. Er zijn weliswaar veel mensen die wél baat zouden hebben bij therapie en die de weg naar ons niet vinden, maar door de bank doen de meesten te weinig aan zelfreflectie omdat ze de confrontatie met hun imperfectie niet verdragen. Ze gaan snel naar de hulpverlener en zeggen: ‘Lost u dit even op.’ Of: ‘Geef me een pilletje.’ Liever dan hun eigen krachten te gebruiken. We moeten weer een beetje ongelukkig leren zijn, en dat als een deel van het echte leven zien.»

HUMO Of de liefde je wel of niet overkomt, is grotendeels een kwestie van toeval, concreter dan dat is uw besluit niet.

De Wachter «Met het noodlot mag je als psychiater niet komen aanzetten, maar het is niet anders. De laatste tijd maakt de hechtingstheorie weer opgang: mensen die uit een warm nest komen, zouden meer kans op liefdevolle relaties maken. Maar ik zie mensen met gekwetste hechtingen die duurzame liefdes beleven, en omgekeerd ook mensen uit veilige nesten bij wie het maar niet lukt. Of de liefde je al dan niet overkomt, is toeval. Dat denk ik écht.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234