Een dosis van het AstraZeneca-vaccin wordt geprepareerd in de Bulgaarse hoofdstad Sofia. Beeld AFP
Een dosis van het AstraZeneca-vaccin wordt geprepareerd in de Bulgaarse hoofdstad Sofia.Beeld AFP

AnalyseCoronavaccin

‘Dit is een gigantisch probleem.’ Hoe AstraZeneca heel Europa tot waanzin drijft

Farmabedrijf AstraZeneca drijft Europa met zijn coronavaccin tot waanzin. Waarom krijgen wij veel minder vaccins dan de Britten? Hoeveel vaccins zijn er vanuit Europa naar Engeland verscheept? En wat valt Europa zélf te verwijten? Vandaag moet het bedrijf op het matje komen bij het Europees Parlement.

Van hoop in bange coronadagen tot een bedrijf dat in de Europese wandelgangen wordt uitgekotst. Het is AstraZeneca gelukt. De spannende en soms pijnlijke intriges rond het coronavaccin van de Brits-Zweedse farmaceut zijn bij uitstek voer voor een verslavende Netflixserie, met bijna elke dag een nieuwe plotwending.

Vandaag staat er weer zo’n wending op het programma, in Brussel. Dan zijn topmensen van AstraZeneca en andere farmaceuten te gast bij het Europees Parlement, om de voortgang rond de coronavaccins te bespreken.

Waar de top van bijvoorbeeld Pfizer een vriendelijke behandeling mag verwachten – zij voldoen met hun vaccinleveringen aan bijna alle verwachtingen – zal dat bij Pascal Soriot, de CEO van AstraZeneca, heel anders zijn. Zijn bedrijf, dat vorig jaar zomer gepresenteerd werd als grote redder in nood uit de verstikkende pandemie, is nu een irritant zorgenkind waarmee geen afspraken te maken zijn, is de beeldvorming.

AstraZeneca-topman Pascal Soriot. Beeld EPA
AstraZeneca-topman Pascal Soriot.Beeld EPA

Dat terwijl de ontwikkeling van het vaccin vorig jaar ook al niet bepaald de schoonheidsprijs verdiende. Maar inmiddels is het vaccin van AstraZeneca er, laat het in de praktijk goede resultaten zien, en is het dus broodnodig in de strijd tegen de pandemie.

Weer minder vaccins?

Toch blijft het incidenten regenen. Dinsdagavond lekte uit dat AstraZeneca ook in het tweede kwartaal veel minder vaccins aan Europa zou kunnen leveren dan afgesproken, 90 miljoen in plaats van 180 miljoen. Een bericht dat een dag later overigens weer werd weersproken. Dit kwartaal levert de farmaceut vanwege productieproblemen zelfs 70 procent minder vaccins dan afgesproken, een wanprestatie die ook in België voor problemen zorgt.

Politici kunnen hun walging over het handelen van de farmaceut dan ook nauwelijks verbergen. Vlaams minister van Welzijn Wouter Beke sprak al over ‘een gigantisch probleem’. ‘Ik begrijp niet dat Europa geen vuist maakt tegen de producenten,’ aldus de minister. Het Nederlandse Europarlementslid Esther de Lange vergelijkt de farmaceut zelfs met een ‘onbetrouwbare tweedehands autoverkoper’, die ‘van alles belooft maar vervolgens niet kan leveren’. De pijn zit overduidelijk diep.

Eerste vaccinaankoop

De EU leek de zaakjes zo goed voor elkaar te hebben. Vorige zomer werd het Oxfordvaccin van AstraZeneca als eerste vaccinaankoop vol trots gepresenteerd. Alles leek te kloppen: Europa verzekerde zich van 300 miljoen doses, die ook nog eens deels binnen de eigen grenzen geproduceerd zouden worden. Wat kon er misgaan?

Van alles, zo blijkt zeven maanden later. Eén van de oorzaken: Europa rekende zichzelf te rijk, en lijkt ook de Britse regering, uitgerekend in het jaar dat de brexitdeal definitief werd gemaakt, te hebben onderschat. Het Verenigd Koninkrijk heeft namelijk géén last van leveringsproblemen. Dat valt op.

Onlangs werden de contracten die AstraZeneca sloot met zowel de EU als het VK deels openbaar. De contracten lijken op elkaar, maar zoals wel vaker zit de duivel in de details. Die vertellen dat de Britten agressiever hebben onderhandeld.

Britse productieketen

In het Britse contract met AstraZeneca staat dat de voor het VK opgezette productieketen moet garanderen dat de farmaceut de afgesproken leveringen nakomt en dat, als dat niet lukt, er vaccins van andere productielijnen naar het Britse eiland moeten worden gestuurd. In het Europese contract staat – kort door de bocht – dat AstraZeneca zijn best moet doen om genoeg vaccins te leveren. Dat is nogal een verschil.

De Britse regering onder leiding van Boris Johnson investeerde al veel vroeger in het AstraZeneca-vaccin. Beeld EPA
De Britse regering onder leiding van Boris Johnson investeerde al veel vroeger in het AstraZeneca-vaccin.Beeld EPA

Bovendien begonnen de Britten al maanden eerder dan de EU te investeren in de ontwikkeling van het vaccin en in het opzetten van de productieketen. Als onderdeel daarvan werd er vanuit Engeland bijvoorbeeld ook geld gestopt in het Nederlandse Halix. Dat bedrijf kreeg ook van Nederland een voorstel voor financiële ondersteuning bij het opzetten van de productie, maar sloeg dat af.

Daarbij, stellen bronnen binnen AstraZeneca, valt de productie van de productielijnen die voor Europa bestemd zijn, waaronder een heel grote in België, gewoon tegen, in tegenstelling tot die in bijvoorbeeld het VK en India. Is dat pech? Deels. Beloofde AstraZeneca Europa vorig jaar midden in de voortrazende pandemie te grote aantallen? Ja, klinkt het schuldbewust. Maar heeft de EU, waar het maanden duurde voor er overeenstemming was over een vaccinstrategie, het ook niet aan zichzelf te danken? Óók dát, vindt de farmaceut. Het is namelijk nogal een gedoe, tot een overeenkomst komen met een blok van 27 landen.

Extra zout in de wonden

De EU-landen moeten nu met lede ogen toezien hoe op het Britse eiland de ene na de andere AstraZeneca-prik een bovenarm in gaat, terwijl zij het moeten doen met de restjes, zo voelt het, en dat doet pijn.

Dat in Europa geproduceerde vaccins intussen naar de overkant van de Noordzee worden verscheept, strooit extra zout in de wonden. Hoeveel het er zijn is niet duidelijk. Halix en AstraZeneca willen er niets over loslaten, maar dat het gebeurt staat vast.

Naar aanleiding van de dramatisch tegenvallende leveringen van AstraZeneca besloot de Europese Commissie eind januari dat bedrijven die coronavaccins naar buiten de EU exporteren dat voortaan moeten melden. Of Halix dat inmiddels heeft gedaan, is niet bekend. De Nederlandse Inspectie voor Gezondheidszorg en Jeugd, die het in de gaten moet houden, verwijst voor een reactie naar de Commissie. Die kon gisteren ‘vanwege vertrouwelijkheid’ alleen zeggen dat in het kader van de nieuwe regel 123 exportaanvragen zijn goedgekeurd met 29 verschillende bestemmingen, waaronder het VK.

Vlaams minister Wouter Beke noemt de instabiliteit van AstraZeneca 'een gigantisch probleem'. Beeld BELGA
Vlaams minister Wouter Beke noemt de instabiliteit van AstraZeneca 'een gigantisch probleem'.Beeld BELGA

Uitstekend Netflix-materiaal

Europarlementariër De Lange neemt er geen genoegen mee. ‘Wij willen de cijfers zien van het aantal vaccins dat vanuit Leiden (waar Halix gevestigd is, red.) naar het VK is verscheept. AstraZeneca is niet transparant, en zonder die transparantie is het moeilijk om elkaar te vertrouwen.’

AstraZeneca aanpakken, zoals met een verbod op het exporteren van coronavaccins naar buiten de EU, is een vaak genoemde optie. Maar dat zou de verzuurde verhoudingen met de farmaceut nóg verder onder druk zetten. Een farmaceut van wie Europa bovendien nog steeds sterk afhankelijk is om de doelstelling te halen om in de zomer minimaal 70 procent van de bevolking gevaccineerd te hebben.

Vooralsnog kunnen de EU-landen, en dus ook België, niet veel meer dan hopen dat AstraZeneca de komende maanden wél doet wat het belooft. Al het andere zou voor Netflix uitstekend materiaal kunnen zijn om kijkers nog urenlang aan de buis te kluisteren. Maar in Europa zit niemand daar in deze pandemische tijden op te wachten. Liever een andere serie om te bingewatchen, er zijn al kopzorgen genoeg.

(AD)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234