null Beeld

Docu: Andere Tijden: Jean Desmet, handelaar in dromen

In Nederland gaat men niet naar de bioscoop of de cinema, men trekt er naar de bios – op de fiets, huisgepofte maïs in een plastic doosje onder de jas. De ervaring is er niet minder om: de donkere zaal is er net als overal de beste plek om even helemaal weg te zijn.

Maar wist u dat het een buitenlander was die Koos, Kees en Klaas de weg naar die wonderlijke plaats heeft gewezen? Hij woonde sinds zijn 2de in Den Bosch, maar luisterde naar de naam Jean Desmet: dan ben je onmiskenbaar een Belg.

Jean Desmet krijgt vanavond een documentaire in ‘Andere tijden’, maar z’n levensverhaal bevat genoeg stof voor een grootse fictiereeks, een kruising tussen ‘Carnivàle’, ‘Boardwalk Empire’ en ‘Deadwood’ in een Nederlandse setting. Jean was een foorkramer, een pionier, een avonturier en een gehaaide zakenman, maar ook een family man die zich na de vroege dood van z’n ouders over z’n jongere broers en zussen ontfermde. Als kermisklant had hij altijd de meest spraakmakende attracties: majestueuze draaiorgels, een Groot Wonderrad van Avontuur, een heuse bobslee en uiteindelijk The Imperial Bio Grand Cinematograph, een rondreizende bioscoop.

Stelt u zich het leven in de Lage Landen rond de voorlaatste eeuwwisseling even voor: de ontbering, de honger, vreselijke ziektes als cholera en pokken die nog altijd lelijk huishielden. Grote gezinnen in kleine huisjes. Het grootste deel van het jaar wisten de mensen niet van welk hout pijlen te maken, maar als het kermis was, smeet iedereen het geld over de balk. Er werd zelfs voor geleend, hele huisraden werden in pand gegeven: niemand wou het feest der ontlading missen. Op dat moment plantte Jean Desmet, L’Empereur du Bioscope, z’n cinema op het plein. Hij had er een gevel van 25 meter breed voor laten bouwen, in verblindende art-nouveaustijl.

De drank, het gelach, de opwinding en de beroezende orgelklanken. De blote voeten en vuile neuzen van de arbeiderskinderen, die als bezeten door de hoofdstraat renden. De geur van pommes d’amours en kaneel, een vrijend koppeltje achter de kerk. En cut!

Net als iedereen had Jean Desmet – ziet u nu ook die trotse snor op zijn bovenlip verschijnen? – de nodige tegenslagen te verwerken. Niet alle projecten waar hij zich aan waagde, waren even succesvol. In 1905 moest hij z’n Rad van Fortuin sluiten, na een wijziging van de loterijwet. In 1907, het jaar waarin hij zijn eerste rondreizende bioscoop kocht, ontviel z’n eerste vrouw hem, ze was nauwelijks 30. Maar Jean stond altijd weer recht, en nog eens twee jaar later opende hij in Rotterdam z’n eerste vaste bios: de Cinéma Parisien. Er zouden er snel andere volgen, onder meer in Amsterdam en Eindhoven.

Naast exploitant werd Desmet ook distributeur en producent, en tot 1916 zou hij zowat de machtigste man in de sector zijn. Daarna gaf hij er de brui aan. Door de Eerste Wereldoorlog stokte de productie van Europese films, hij raakte z’n distributiemonopolie kwijt en z’n rusteloze natuur had een nieuwe, nog veel lucratievere onderneming op het oog: vastgoed. Maar later zou die al bij al korte periode uit z’n ondernemersleven ervoor zorgen dat z’n Belgische naam vandaag tot in Amerika bekend is.

In tegenstelling tot z’n concurrenten uit die tijd, bewaarde Desmet nauwgezet alle films die hij opkocht. Naar men zegt eerder uit zuinigheid en uit commercieel belang dan uit liefde voor het medium, maar wat zou het? De Jean Desmet-collectie telt meer dan 900 kortfilms en is één van de belangrijkste verzamelingen uit een periode waarvan driekwart van de productie verdwenen is. Een goudmijn voor filmhistorici, waaruit we vanavond hopelijk enkele voorbeelden te zien krijgen.

Jean Desmet stierf in 1956 in Aerdenhout, in Noord-Holland. Hij was 81 en schatrijk. Z’n laatste gedachten gingen vast niet uit naar z’n filmcollectie, of naar het vastgoed dat hij in de laatste 40 jaar van z’n leven had verzameld, maar wel naar die magnifieke tent op de kermis en z’n eerste vrouw achter de kassa. En cut!

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234