null Beeld

Docu: Bobby Fischer Against The World

'Een goede schaakspeler ís paranoïde: er is een astronomisch hoog aantal mogelijke zetten en je moet op elke beweging van je tegenstrever voorbereid zijn. Maar als je de echte wereld als een schaakspel begint te beschouwen, heb je een probleem.'

Redactie

Zo verklaart Liz Garbus in haar fascinerende HBO-documentaire 'Bobby Fischer Against the World', vanavond op Canvas, de paardensprongen in het brein van Bobby Fischer. Zoals Ayrton Senna en Muhammad Ali hun sport overstegen, zo sloeg ook hij een breed publiek murw met zijn tactische vernuft.

Tijdens de legendarische Match van de Eeuw in '72 tussen hem en Boris Spassky werden tegelijk de strijd om de wereldtitel én de Koude Oorlog uitgevochten: de hele wereld zat aan de buis gekluisterd om te zien hoe een wereldvreemd jongetje uit Brooklyn de Russische schaakmachine van het bord zou vegen.

Maar Fischers bizarre gedrag tijdens het kampioenschap zou een teken aan de wand blijken: na de partij keerde hij Amerika de rug toe, werd hij lid van de Kerk van God, en tot zijn dood in 2008 haalde hij het wereldnieuws hooguit nog met anti-Amerikaanse en - ondanks zijn Joodse roots - antisemitische uitspraken.

Liz Garbus «Bobby was in ieder opzicht het product van een bipolaire wereld. Hij kón niet anders dan in tegenstellingen denken: schaken is zwart-wit, de Koude Oorlog is communisme tegen kapitalisme.

»Tijdens zijn wedstrijd tegen Boris Spassky draaide hij helemaal door: het cameragezoem ergerde hem, hij dacht dat er complotten tegen hem werden gesmeed. Iedereen dacht dat-ie een psychologisch spelletje speelde om Spassky uit zijn lood te slaan, maar plots begon ook díé zich vreemd te gedragen - hij vermoedde dat z'n stoel en de lampen aan het plafond radioactieve stralen uitzonden.

»Tja, de Verenigde Staten hadden het succes van Bobby misbruikt in hun Koude Oorlog-propaganda tegen de Russen, en tijdens dat titelspel zie je hoe beide spelers onder die manie gebukt gingen.»

- Verklaart dat ook waarom Fischer later de 9/11-aanslagen zo hard toejuichte?

Garbus «Dat lijkt erop, ja, maar toen waren zijn stoppen eigenlijk al definitief doorgeslagen. We hebben alle kwaaie telefoontjes die Bobby in die tijd naar de radiostations pleegde - tweehonderd uur materiaal. Daarin verkondigt hij niet alleen dat de aanslagen ons verdiende loon waren, maar ook dat de Joden voor het uitsterven van de olifant hebben gezorgd: volgens hem was de slurf een onbesneden penis, en hadden ze het beest daarom uitgeroeid (lacht).

»Ik ben zelf ook van Joodse komaf, maar ik voel me door zulke uitspraken niet beledigd. Bobby was opgegroeid in een klimaat van wantrouwen, had geen warm gezin dat hem kon opvangen, was een eenzame ziel: je kan alleen maar treuren over het verlies van zo'n machtig brein aan zulke paranoïde gedachten en waanzinnige complottheorieën.»

- Waarom maakte Bobby Fischer een overwegend door sullen beoefende sport toch aantrekkelijk, denk je?

Garbus «Blijkbaar zonden alle bars in New York de wedstrijd tussen hem en Spassky live uit, in primetime, terwijl er op hetzelfde moment ook een baseballmatch werd gespeeld: vandaag kun je je dat inderdaad niet meer voorstellen.

»Maar dat succes was minder Bobby's verdienste dan - opnieuw - een product van de sociale en politieke context. Er zijn vandaag nog altijd uitzonderlijk goeie schakers, maar die boeien ons niet meer omdat er gewoonweg minder op spel staat. Misschien moet Al-Qaeda maar eens een paar schakers in het veld sturen (lacht).»

Bekijk een filmpje »

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234