null Beeld

DOCU: Citizenfour

Zin in een thriller spannender dan het broekje van Margriet Hermans in de jaren 90? Dan zit u vanavond goed op Canvas met ‘Citizenfour’, een bloedstollende en Oscarwinnende documentaire over ex-NSA-werknemer Edward Snowden en diens onthullingen over ongeoorloofde spionagetechnieken in de U.S. of A.

Katrien Verschoren

Even opfrissen: in 2013 raakte bekend dat telecombedrijven telefoongegevens van miljoenen Amerikanen hadden doorgesluisd naar de NSA, de grootste geheime inlichtingendienst van de VS. Niet veel later kwam het bericht dat de NSA net als de FBI directe toegang had tot de servers van maar liefst negen internetproviders en zo inzage kreeg in al het dataverkeer. Je zoekgeschiedenis wissen na een bezoekje aan lesbianbestialzoo.com was dus een maat voor niets, de overheid keek gewoon over je schouder méé. De alarmerende onthullingen van Snowden werden de wereld in gestuurd vanuit een kleine hotelkamer in Hongkong. Hij verbleef er acht dagen, waarvan vier in het gezelschap van The Guardian-journalist Glenn Greenwald en documentairemaakster Laura Poitras. Die laatste legde alles vast op tape, vanaf de eerste minuut.

'Laura Poitras: 'Het eerste wat me opviel toen ik Snowden ontmoette, was hoe jóng hij was.'

- Het verhaal heeft veel weg van een spionagethriller à la John le Carré.

Laura Poitras «Inderdaad, en het is uiteraard bijzonder pijnlijk dat het geen fictie is, maar bittere realiteit. Het is geen film geworden die louter over het spionageschandaal gaat. Hij gaat veel dieper: over de oorlog die klokkenluiders als Snowden voeren, over de moeilijkheden waarmee journalisten als Glenn en ikzelf te maken krijgen, maar vooral over mensen die de moed hebben om op te staan, de gevolgen van hun daden te aanvaarden en een persoonlijk risico te nemen.»

- Het kostte blijkbaar wel wat moeite om Snowden ervan te overtuigen zelf deel uit te maken van de film.

Poitras «Oorspronkelijk ging ik ervan uit dat mijn bron anoniem zou blijven. Pas na drie maanden mailverkeer verklaarde Ed dat hij zich bekend wou maken. Hij wou niet dat andere mensen beschuldigd zouden worden voor dingen waar hij verantwoordelijk voor was. Als hij dan toch uit de anonimiteit trad, wilde ik er vanaf de eerste minuut bij zijn met mijn camera. Dat zag hij dan weer niet zitten: de focus moest op de info liggen, niet op hem. Toen ik ’m uitlegde dat de media hoe dan ook over hem zouden berichten, moest hij me gelijk geven. Enkele weken en een waterdicht veiligheidsplan later zat ik samen met Glenn tegenover hem in een hotelkamer in Hongkong.»

- Wat was uw eerste indruk van Snowden?

Poitras «Zo jong! En zo overtuigd! Hij moest en zou de wanpraktijken van de NSA blootleggen, wat de gevolgen ook mochten zijn. Terwijl wij zenuwachtig en een tikkeltje uit ons lood geslagen waren, was hij de kalmte zelve.»

- Wanneer kon u de precieze omvang van zijn verklaringen correct inschatten?

Poitras «Ik voelde redelijk snel aan dat wat hij me ging voorschotelen, heel veel mensen érg kwaad zou maken. De derde mail die ik van hem kreeg, ging over het Utah Data Center, het grootste spionagecentrum van het land, en welke praktijken daar aan de gang waren. Toen hij in zijn vierde mail bewijsmateriaal meestuurde, wist ik dat het geheid het meest riskante project was waar ik ooit aan had meegewerkt, én dat Citizenfour, zoals Snowden zich noemde, te vertrouwen was.»

- Hoe paranoïde wordt een mens van het maken van zo’n film?

Poitras «Je ziet in de docu dat Glenn en Ed via briefjes met elkaar communiceren, terwijl ze gewoon tegenover elkaar zitten. Je kon immers nooit zeker weten dat je niet afgeluisterd werd. Verder heb ik samen met Ed elk frame overlopen om te kijken of er niet toevallig in een hoekje een notitieboekje openlag of zo. Dat zou wel erg lullig geweest zijn (lacht).»

undefined

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234