null Beeld

DOCU: L’Affaire Chebeya, un crime d'état?

Op 2 juni 2010 werd de Congolese mensenrechtenactivist Floribert Chebeya (47) dood aangetroffen op de achterbank van zijn auto in een buitenwijk van Kinshasa. Halfnaakt, met enkele condooms, valse nagels en een lege strip viagra naast hem.

Een cover-up, zo bleek: door te laten uitschijnen dat hij betrokken was bij een seksueel misdrijf, hoopte de politie te verdoezelen dat zij zélf verantwoordelijk waren voor Chebeya’s dood. De Waalse regisseur en Congo-specialist Thierry Michel vertrok meteen richting Kinshasa toen hij het nieuws vernam, en filmde er Chebeya’s begrafenis, de manifestaties die erop volgden en het proces. Het resultaat is de bekroonde documentaire ‘L’affaire Chebeya: un crime d’état?’.

Thierry Michel «De dag voor hij dood werd teruggevonden, was Chebeya ontboden op het kantoor van politiegeneraal John Numbi – tevens een vertrouweling van president Kabila. Het is niet geweten of deze ontmoeting effectief heeft plaatsgevonden: waarschijnlijk was het gewoon een smoesje om Chebeya naar het politiekantoor te lokken. Hij heeft nog een sms’je gestuurd naar zijn vrouw om te zeggen dat hij goed was aangekomen: dat was zijn laatste contact met de buitenwereld.

»Chebeya heeft, als voorzitter van de ngo La voix des sans-voix, altijd overhoop gelegen met Numbi, die erom bekend staat manifestaties van de oppositie met geweld te onderdrukken. Chebeya had een dossier samengesteld over het bloedbad dat vijf jaar geleden in Neder-Congo onder leiding van Numbi werd aangericht, tijdens betogingen naar aanleiding van de gouverneursverkiezingen. Hij was van plan met dat dossier naar het Internationaal Strafhof in Den Haag te trekken, wat uiteraard niet naar de zin van Numbi was. Hij wist ook dat Chebeya later die maand zijn mond niet zou kunnen houden op de viering van vijftig jaar Congolese onafhankelijkheid.

»Gek genoeg hebben de vooruitzichten van die herdenkingsviering ook voor de opheldering van de moordzaak gezorgd: er was een enorme diplomatieke druk om tegen dan de waarheid aan het licht te brengen, want men wilde niet dat de uitgenodigde buitenlandse staatshoofden en regeringsleiders zouden afzeggen. Dus startte Adolphe Lumanu, de Congolese minister van Binnenlandse Zaken, drie dagen na Chebeya’s dood al een gerechtelijk onderzoek.»

HUMO De autopsie wees uit dat er sporen van mishandeling waren, en dat een seksueel misdrijf uitgesloten was.

Michel «Al snel werden enkele agenten aangehouden, en werd Numbi geschorst. Uiteindelijk kregen vier agenten de doodstraf – één van hen zou bekend hebben dat ze in opdracht van Numbi hebben gehandeld. Maar wat hallucinant is: Numbi zelf werd niet berecht, omdat hij als generaal enkel berecht kan worden door een militair met een hogere rang. En in het Congolese leger bekleedt een generáál de hoogste rang (zucht).

»Daarom noem ik mijn documentaire ook een tragikomedie: de rechtszaak leek bij momenten eerder op een farce.»

HUMO Je documentaire staat op de zwarte lijst in Congo. Frustreert je dat niet?

Michel «Uiteraard. Ik was oprecht verbaasd toen ik dat hoorde: de Congolezen hebben recht op de waarheid. Maar tegen Kabila’s regime valt natuurlijk weinig te beginnen.

»En toch gaat het de goede kant uit: ten tijde van Mobutu had ik zo’n rechtszaak nooit kunnen filmen, of was er zelfs gewoon géén rechtszaak geweest. Nu werd ik door de militaire rechtbank aangemoedigd om alles vast te leggen: mijn aanwezigheid zette druk op de agenten – hielden ze hun leugens vol, dan zou de hele wereld dat weten. En ik heb ook vernomen dat er in Congo zelf stemmen opgaan om m’n film niet langer te verbieden. Het land is aan het evolueren. Traag, maar toch.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234