null Beeld

Docu: Speeches: Lech Walesa - Wij het volk

Op 15 november 1989, twee weken na de val van de Muur, mocht een elektricien uit Gdansk het Congres in Washington toespreken. Lech Walesa, de besnorde frontman van de Poolse vakbond Solidarnosc, had die eer te danken aan het feit dat de Amerikanen hem vereenzelvigden met het einde van het communistische tijdperk in het Oostblok. Maar is die heldenstatus wel terecht? De tweede aflevering van de VPRO-documentairereeks ‘Speeches’ gaat uit van Walesa’s toespraak om die vraag te beantwoorden.

td

'Walesa is redelijk vol van zichzelf: alleen hij en paus Johannes Paulus II hebben een einde gemaakt aan het communisme in Polen.' Jos de Putter

Jos de Putter (regisseur) «En meer bepaald van de eerste twee woorden: ‘My naród’, waarna hij heel slim een stilte laat vallen, zodat de tolk kan vertalen: ‘Wij, het volk.’ Precies de woorden die de Amerikaanse grondwet inleiden. Wat volgt, is een staande ovatie van het voltallige Congres. Uiteraard ontleent Walesa’s speech zijn historische waarde aan de plaats en het moment, maar zijn aanzet zorgde voor een onvergetelijk, bijna ontroerend moment.»

HUMO Walesa wist, met andere woorden, hoe hij zijn publiek moest inpakken.

De Putter «Jazeker, al waren die eerste woorden in zekere zin een toevalstreffer. Walesa en zijn entourage zaten bij de Poolse ambassadeur in Washington te piekeren over hoe ze de speech moesten laten beginnen, toen de dochter van de ambassadeur van school thuiskwam. Ze was het versje aan het opzeggen dat ze op school had geleerd om de preambule van de grondwet van buiten te leren: ‘We the people’.

»Ook de rest van de toespraak is slim aangepakt. Walesa slaagde erin de vertroebelde relatie tussen zijn land en Amerika op subtiele wijze te vermelden – Polen voelde zich in de steek gelaten na WO II en de Conferentie van Jalta – en tegelijk financiële steun te vragen.»

HUMO Toch wordt de speech niet door iedereen op dezelfde manier geïnterpreteerd.

De Putter «Met ‘Speeches’ proberen we altijd na te gaan hoe alle betrokkenen op een speech terugkijken. En dan blijkt dat lang niet iedereen Lech Walesa op handen draagt. Walesa is president geworden door zijn geweldloze verzet, maar de zogenaamde ‘gestaalde kaders’, vaak arbeiders die lang voor hem actief waren in de toen nog ondergrondse vakbond, verkozen de harde aanpak. Zij noemen hem een compromisfiguur, een stroman van de machthebbers. Zo zie je maar dat zo’n historisch moment toch wordt versplinterd door de geschiedenis. Macht, wellust en vriendjespolitiek gaan er uiteindelijk mee aan de haal. En geboren leiders zijn niet noodzakelijk geboren politici.»

HUMO Dan heb je het over Walesa zelf, die als president de hoge verwachtingen niet kon inlossen. Hoe ziet hij zijn rol?

De Putter «Hoewel hij wist wat de bedoeling van onze docu was, ontweek hij in eerste instantie al onze vragen, onder het motto: ‘Ik blik nooit terug, ik kijk alleen vooruit.’ Tja, daar zaten we dan. Maar zodra we hem wat vleiden, werd hij inschikkelijker. Hij was redelijk vol van zichzelf, maar met een milde vorm van zelfspot. Voor hem kwam het erop neer dat alleen hij en paus Johannes Paulus II een einde hebben gemaakt aan het communisme in Polen.»

HUMO En klopt dat?

De Putter «Misschien. Hij beschikt nu eenmaal over die ene ongrijpbare troef die charisma genoemd wordt. In zekere zin lijkt hij wel een losgeslagen profeet. Hij was vastberaden en wat men noemt ‘boerenslim’. Hij wist verdraaid goed hoe hij de media moest bespelen. Toen hij in 1980 de akkoorden van Gdansk ondertekende, die het pad effenden voor Solidarnosc, deed hij dat met een joekel van een pen waar de afbeelding van de paus op stond. Zo zoog hij alle aandacht naar zich toe. En dat is precies ook wat hij met de eerste woorden van zijn speech in het Amerikaanse Congres heeft gedaan.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234