null Beeld

Docu: United States of Secrets

Nu Poetin zich in Oekraïne van zijn meest onverzettelijke kant laat zien, zijn de vergelijkingen tussen de Verenigde Staten en de oude Sovjet-Unie weer wat uit de mode.

Peter Casteels

Vorig jaar hoorde je die nochtans vaak. Met dank aan Edward Snowdens onthullingen over het indrukwekkende afluisterapparaat waarmee de National Security Agency in de beste traditie van de KGB de telefoon­gesprekken en het internetverkeer van miljoenen Amerikanen en buitenlanders bijhield.

Vanavond zendt Canvas in ‘Panorama’ het eerste deel van ‘United States of Secrets’ uit. Die driedelige PBS-documentaire vertelt het verbluffende verhaal van wat er allemaal aan het onschuldige mailtje (‘I have some stuff you might be interested in’) van Snowden naar Glenn Greenwald van The Guardian voorafging. Een heleboel klokkenluiders hádden namelijk al geprobeerd om de overambitieuze plannen van de Amerikaanse veiligheidsdiensten aan het licht te brengen.

‘United States of Secrets’ laat zien dat ‘The Program’, zoals de afluisterstrategie wordt genoemd, meteen na de aanslagen van 11 september 2001 is opgezet. De NSA – opgericht na de Tweede Wereldoorlog om verrassingsaanvallen zoals die op Pearl Harbor te voorkomen – had immers niet het flauwste benul van de plannen van Al-Qaeda gehad. De agenten mochten het Witte Huis een verlanglijstje overmaken van wat ze nodig dachten te hebben om zoiets in de toekomst te vermijden. President Bush ondertekende op 4 oktober – drie weken na de aanslagen – de nieuwe regels. ‘Ze gingen op zoek naar onbekende samenzweerders, en de manier om dat te doen was: iedereen controleren,’ vat een journalist het in de documentaire samen.

In de jaren die volgden, voerden enkele ambtenaren die de wettelijkheid van de bezigheden van de NSA in twijfel trokken, een heroïsche strijd. Eenzaten als Snowden waren het allerminst: zo moest het Witte Huis in 2004 op zoek naar een nieuwe goedkeuring van het programma om te voorkomen dat de topfiguren van het ministerie van Justitie ontslag namen. Eén van hen stapte in hetzelfde jaar nog naar The New York Times, maar het zou tot december 2005 duren vooraleer de krant diens onthullingen ook publiceerde. In enkele scènes, die nog het meest aan een thriller van John le Carré­ doen denken, zien we hoe het Witte Huis het nieuws probeerde tegen te houden. ‘Gesteld dat de Verenigde Staten zo’n programma zouden hebben, dan zouden wij The New York Times vragen om daar niet over te berichten,’ lieten enkele topambtenaren weten. Later werden de hoofd­redacteur en de uitgever van de krant naar het Witte Huis gesommeerd, waar ze van George W. Bush te horen kregen dat ze bloed aan hun handen zouden hebben als ze het nieuws bekend maakten.

Wat volgt als The New York Times en later ook andere kranten het verhaal tóch uitbrengen, is een les voor iedereen die politiek en pers volgt. De omvang van de opslag­capaciteit van de NSA werd met succes geminimaliseerd door Bush, die tijdens zijn laatste maanden als president ook een wet liet stemmen – onder meer door senator Barack Obama – die de bezigheden van de NSA definitief verankerde. Zijn opvolger zou overigens geen enkele poging ondernemen om die acitviteiten terug te schroeven. Pas toen Edward Snowden documenten naar buiten bracht die het bestaan van ‘The Program­’ bevestigden, brak er een echte discussie los. Maar dat lekken deed-ie niet naar The New York Times. Woessies.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234