IS-strijders trekken door de straten in Raqqa, de hoofdstad van het Kalifaat. Beeld AP/DPA
IS-strijders trekken door de straten in Raqqa, de hoofdstad van het Kalifaat.Beeld AP/DPA

Terrorisme-expertBeatrice de Graaf

Documenten van IS-politie geven inkijkje in terreurstaat: ‘Totalitaire controle was enorm’

Terreurgroep Islamitische Staat staat synoniem voor bloedige aanslagen, maar het was óók een staat, met de daarbij behorende bureaucratie. Terrorisme-onderzoeker Beatrice de Graaf kreeg een inkijkje in honderden documenten van de politie van IS. ‘IS was een terreurstaat, maar voor sommigen zorgden ze juist voor orde en rust.’

De gruwelen van IS staan voor altijd op het netvlies: de aanslagen in Parijs en Brussel, de gefilmde executies van in oranje overalls geklede gijzelaars, de onthoofdingen op het centrale plein in Raqqa. Maar onder die oppervlakte van uitgekiende wreedheid, zit nog een diepere laag: de normaliteit van elke dag. Ook in het kalifaat, de zelfbenoemde staat van IS die bestond tussen 2014 en 2019 in een deel van Syrië en Irak, werkten ambtenaren en politieagenten om het dagelijks leven draaiende te houden. Terrorisme-onderzoeker Beatrice de Graaf van de Universiteit Utrecht publiceert vandaag samen met de Turks-Amerikaanse onderzoeker Ahmet Yayla, een onderzoek naar honderden documenten van de Shurta, de politie van Islamitische Staat.

– U heeft de bureaucratie van een terreurgroep op uw bureau liggen. Hoe bent u aan die documenten gekomen?

BEATRICE DE GRAAF «Toen IS verslagen werd en het gebied van het kalifaat steeds kleiner werd, zijn Amerikaanse journalisten achter de troepen van de Koerden en Amerikanen aan gereisd. Zij hebben talloze documenten meegenomen uit verlaten IS-kantoren. Die documenten zijn in het Engels vertaald: de ISIS-files. Met een team van de George Washington Universiteit uit Washington hebben we ons over de documenten uit politiekantoren gebogen. Ook hebben we voormalige IS’ers kunnen interviewen.»

– Het gaat om honderden documenten van politiekantoren uit Raqqa en Mosul. Wat trof u aan?

DE GRAAF «Het laat ons de anatomie van een terreurstaat zien. Vergelijk het met de documenten die vrijkwamen na het Derde Rijk, het Franco-regime of de archieven van de Stasi in Oost-Duitsland. Bij IS was de shurta, de politie, de afdeling die de lokale orde- en veiligheidszaken regelde. We denken dat er zo’n drieduizend agenten waren. We zijn allerlei zaken tegengekomen: over diefstal van een kip op de markt, over een boer die boos was dat zijn gewas was vernield door het vee van een ander. Maar ook een man die kwam melden dat de baard van zijn buurjongen niet lang genoeg was.»

– Wat vertellen die documenten?

DE GRAAF «Dat er documenten van zijn laat zien dat IS die zaken serieus oppikte. En dat vertelt ons dat ze probeerden de lokale bevolking voor zich te winnen door voor orde te zorgen. Veel soennieten die in dat gebied woonden, waren daar ontvankelijk voor, omdat de Irakese of Syrische politie die zaken eerder niet oppakte. IS probeerde ook snel leegstaande politiebureaus weer van agenten te voorzien. Corruptie van agenten werd ook niet getolereerd: we kwamen een klacht tegen over een agent die brood had meegenomen zonder te betalen, het oordeel was dat hij terug moest gaan en alsnog moest betalen.

»IS was een terreurstaat voor andersgelovigen, maar voor lokale soennitische burgers die zich aan hun wil onderwierpen en desnoods hun buren verklikten, zorgde IS ook voor rust en orde. Dat verklaart voor een deel hun populariteit onder delen van de bevolking. Soennitische moslims hebben de shurta ondersteund en zelfs omarmd, ze begonnen op grote schaal elkaar te verklikken en werkten zo als informele informanten voor het regime. De sociale, en zelfs gedeeltelijk totalitaire controle was enorm.»

– In rechtszaken tegen teruggekeerde Syriëgangers wordt de politie van IS juist omschreven als wreed: als iemand zich niet aan de kledingvoorschriften hield, kon hij of zij van straat worden geplukt en hard worden gestraft.

DE GRAAF «IS had verschillende politiediensten. Waar wij in Europa vooral over horen, is inlichtingendienst Emni, die mensen gruwelijk behandelde in hun gevangenissen en aanslagen plande, en de zedenpolitie Hisba, die lijfstraffen kon uitdelen. De gewone politiedienst was officieel ook belast met het uitvoeren van lijfstraffen, maar uit de documenten die wij hebben gezien, blijkt dat ze zich vooral bezighielden met controleren, bemiddelen, en klachten op niet-gewelddadige wijze af te handelen. Maar natuurlijk hing die dreiging van gevangenschap en marteling wel voortdurend boven de markt. De politiedienst bestond voornamelijk uit lokale mensen, we zijn tijdens ons onderzoek geen namen van Europese Syriëgangers tegengekomen. Die zaten wel bij de andere politiediensten.»

Een agent van de Shurta, de politie van IS.  Beeld videostill
Een agent van de Shurta, de politie van IS.Beeld videostill

– Wat kunnen we van deze documenten leren voor de toekomst?

DE GRAAF «Dat je moet oppassen als een terroristische organisatie zich gaat bezighouden met het opzetten van dergelijke diensten. Dan zijn ze niet van plan er snel weer vandoor te gaan. Want IS had deze politiedienst al draaiende voordat ze het kalifaat uitriepen. En het is wat je nu in Mozambique ziet gebeuren: daar is een terreurgroep die zich heeft gelieerd aan IS, terrein aan het veroveren. Zij hebben van IS de blauwdrukken gekregen hoe je dan verder kunt gaan. Terreurgroepen als al-Qaeda of de Farc in Colombia houden het geld dat ze binnenkrijgen vooral voor zichzelf en gebruiken het om aanslagen te plannen. IS stopte veel geld in de staat zelf, nestelde zich in de bevolking en we hebben gezien waartoe dat heeft geleid.»

Politie van Islamitische Staat bij een checkpoint in Raqqa. Beeld videostill
Politie van Islamitische Staat bij een checkpoint in Raqqa.Beeld videostill

(AD)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234