null Beeld

Docureeks: Archibelge, het lelijkste land

In zijn gelijknamige pamflet uit 1968 noemde wijlen de beroemde architect Renaat Braem België ‘Het lelijkste land ter wereld’, een uitspraak die hij volgens kwatongen zelf gul van munitie voorzag met de bouw van horreurs als de Antwerpse politietoren.

Dat op Braems uitspraak zelf, hoewel wat gechargeerd, weinig valt af te dingen, mag blijken uit ‘Archibelge’, een nieuwe, driedelige documentairereeks op Canvas over de Belgische architectuur en ruimtelijke ordening. Kneuterige fermettes, rommelige koterijen, hondslelijke torencomplexen: alles passeert in ‘Archibelge’ de revue, en wordt vrijelijk van commentaar voorzien door enkele mensen met een Mening. Zoals daar zijn: Geert van Istendael, schrijver en essayist, en Hannes Coudenys, de man achter de internationaal bekende blog ‘Ugly Belgian Houses’. Zijn ze het met de stelling eens dat België het lelijkste land ter wereld is?

Geert van Istendael «Ik niet, neen. Ik ben dit voorjaar nogal uitlandig geweest: ik had een reeks lezingen in Bulgarije, Macedonië, Kosovo en Albanië, omdat één van mijn boeken in drie Balkantalen vertaald is. En ik kan u verzekeren: het kan altijd nog lelijker (lachje).»

Hannes Coudenys «België is in elk geval ronduit afschuwelijk, maar op zich vind ik dat helemaal niet zo erg: hoe langer ik hier woon, hoe meer ik het begin te appreciëren. Ik kom weleens in Nederland, waar het er allemaal proper en netjes en eenvormig uitziet: niets op tegen, maar ik ben toch altijd blij wanneer ik weer de grens over rijd. ’t Geeft me een gevoel van vrijheid, dat we hier in dit land allemaal ons hoogst unieke bouwsel mogen neerzetten, hoe afzichtelijk vaak ook.»

Van Istendael «Ik vind een heleboel huizen die ik hier in België zie ook niet mooi, maar wie ben ik om er een oordeel over te vellen? De mensen die erin wonen, zullen hun namaakpastoriewoningen of Spaanse hacienda’s met hardstenen krokodil in de voortuin ongetwijfeld wél kunnen waarderen, en daar gaat het in de eerste plaats toch om.

»Maar goed, nu hebben we het enkel over de bouwwerken zélf. Qua ruimtelijke ordening – of liever het schrijnende gebrek eraan – is het in België nog veel erger gesteld. Dat komt grotendeels omdat de wetgeving ter zake het laatst van alle West-Europese landen tot stand gekomen is, in 1962 pas. En het was een goede wet, daar niet van, maar ze is jaren- of zelfs decennialang nauwelijks toegepast – zeg maar gerust: gesaboteerd. Het gevolg is dat er al die tijd zowat overal gebouwd is waar men zin had om te bouwen, zeker in de dichtbevolkte gebieden. De schade die daarmee is berokkend, kun je mijns inziens met de beste wil van de wereld niet meer rechttrekken: aan gedrochten als pakweg de Boomsesteenweg valt niets, maar dan ook níéts meer te doen. Tenzij je de hele boel platbombardeert, natuurlijk, maar daar ben ik nu ook weer niet zo’n voorstander van.»

Coudenys «Ikzelf ben gek op de Belgische steenwegen, net vanwege de lelijkheid ervan. Waar anders zie je een tweedehandsautogarage naast een foute discotheek, en een aftands hoerenkot naast een lelijke witte villa met een aangeharkt voortuintje? Een paar jaar terug heb ik eens een programma op de Nederlandse tv gezien, ‘Het België van...’, waarin de zanger Daan een typisch Vlaamse steenweg liet zien aan de Nederlandse cameraploeg die hem volgde. Op een bepaald moment stopte hij bij een winkel waar ze sierschouwen en witte stenen cupidobeeldjes en van die boeddha’s in kleermakerszit en zo verkochten: dat was echt lachen.»

HUMO Tegenwoordig verkopen ze in dat soort winkels ook van die uit de kluiten gewassen rode en witte honden en konijnen in polyester.

Coudenys (lacht) «Ja, ongelooflijk toch dat die beesten hier mooi gevonden worden? Ineens zie je ze overal opduiken in de Vlaamse voortuintjes, die op zich al lelijk genoeg waren. Laatst zag ik zo’n knalrode buldog staan in een voortuintje waarin de eigenaar zwarte en witte kiezelsteentjes had gelegd in de vorm van een groot yin- en yangteken: toch weer een nieuw niveau van lelijkheid.

» ’t Is hetzelfde met de brievenbussen die de meeste mensen voor hun oprit zetten: hoe afzichtelijker, hoe beter. Soms hebben ze niet eens zo’n afzichtelijk huis, of toch op z’n minst een onopvallend huis: dan moet er weer zo’n gedrocht voor worden gezet om het goed te maken (lacht).»

HUMO Drie jaar geleden werd in een Nederlands tv-programma een winkelcentrum in Enschede uitgeroepen tot Lelijkste Plek van Nederland. Welke plek zouden jullie nomineren mocht er ooit zo’n verkiezing in België worden georganiseerd?

Van Istendael «Ik denk dat ik de Belgische kust zou nomineren. Onze kustlijn, die strook van krap zeventig kilometer met die lange rij van betonnen baksels erop, is van het lelijkste wat in heel Europa te vinden is. Maar ja: tienduizenden, zo niet honderdduizenden mensen spreken dat iedere zomer tegen.»

Coudenys «Ik spreek het níét tegen. Als ik de zee wil zien, rijd ik liever een beetje verder, langs De Panne richting Cap Gris-Nez in Frankrijk, om daar wat van échte natuur te genieten. Onze kust, dat is de grootste verschrikking die er bestaat.»

HUMO Vind jij het ook de lelijkste plek van het land?

Coudenys «Neen, de lelijkste plek van het land vind ik het omroepgebouw aan de Reyerslaan. Al zeg ik dat misschien beter niet hardop, want ik werk daar (lacht). Maar ik krijg altijd zo’n bedrukkend Oostblokgevoel wanneer ik door die lange gangen wandel, en die grote grijze betonblokken door het raam zie. Oké, je zou kunnen zeggen dat het een fotogeniek gebouw is, maar ik ben toch blij dat er binnenkort een nieuw komt.»

Van Istendael «Weet u wat het probleem is bij architectuur? De fouten die gemaakt worden, zijn per definitie groot – fysiek groot, bedoel ik - en kunnen niet zomaar worden uitgewist: een bouwwerk blijft in de regel lang staan. Als ik een dichtbundel schrijf die u niet bevalt, dan kunt u die bundel eenvoudigweg in de kachel gooien of verramsjen. Maar een huis, zelfs al is het een heel eenvoudig huis, gaat u niet zomaar met de grond gelijk laten maken, want het heeft een vermogen gekost. Architecten dragen dus een zware verantwoordelijkheid: sommigen zouden dat misschien wat beter moeten beseffen.»

HUMO Ik heb weleens de indruk dat veel van de best betaalde architecten van tegenwoordig zich in de eerste plaats kunstenaar voelen. Neem het Antwerpse justitiepaleis: een kunstwerk, volgens sommigen, maar het kostte 250 miljoen euro – 175 miljoen méér dan gepland - en het is zo lek als een zeef.

Van Istendael (knikt) «Lang geleden, in de jaren 70, heb ik twee jaar college gegeven aan ingenieurs-architecten. We zijn toen met ruzie uit elkaar gegaan, omdat ik volgens hen te veel de klemtoon legde op de bruikbaarheid van een bouwsel. Ik blijf erbij: architecten maken geen beeldhouwwerken, ze maken gebruiksvoorwerpen. Als die gebruiksvoorwerpen ook nog mooi zijn, zo veel te beter. Maar ze moeten in de eerste plaats functioneel en handig zijn, en geen mankementen vertonen, en juist daar mangelt het wel eens aan in de hedendaagse architectuur. Een goed voorbeeld is het grote nieuwe station van Luik-Guillemins. De beroemde Spaanse architect die het gebouwd heeft, Calatrava, was er uit esthetische redenen op tegen dat er op de perrons bankjes gezet werden voor de reizigers. Hoe dúrft die vent zo’n eis te stellen? Neem me niet kwalijk hoor, maar dan begrijp je toch helemaal níéts van architectuur? Maar goed, ik ben geen architect, ik ben maar een eenvoudig dichtertje.»

HUMO Een dichtertje dat in drie Balkantalen vertaald wordt.

Van Istendael «Dat dan weer wel, ja.»


Bekijk de trailer van 'Archibelge'

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234