null Beeld

Doelman als doelwit: 'Geregeld krijg ik bananen naar mijn hoofd gegooid'

Terwijl geen enkele blanke zo lenig en soepel een bal uit de winkelhaak kan plukken en ze bulken van het talent, is er vaak twijfel over de capaciteiten van de zwarte doelman. Maar de vooroordelen lijken stilaan van de baan: maar liefst vijf clubs uit onze eerste klasse hebben een zwarte panter onder de lat staan.

'Soms zeggen mensen me: 'Je speelt niet in eerste klasse omdat je zwart bent.' Ik weiger er op die manier over te denken' Niçaise Kudimbana

‘Nonchalant, te veel fantasietjes en niet gedisciplineerd genoeg.’ In het spelershome van KV Oostende somt Didier Ovono (32) de vooroordelen op over zwarte doelmannen. Aan de kust is hij een cultheld en noemen ze hem ‘d’Ostênsche Panter’: met zijn uit beton gegoten lichaam staat hij ongenaakbaar in het doel bij de leider van de Jupiler League. Ovono studeerde in Gabon eerst literatuurwetenschappen voor hij begon aan zijn carrière als doelman, een odyssee die hem over de hele wereld zou voeren.

Didier Ovono «Veel trainers en clubleiders denken dat wij geen heel seizoen op het hoogste niveau kunnen spelen en te veel fouten maken. In de Engelse of Duitse competitie zie je geen enkele zwarte doelman: niet omdat er daar geen talent zit, maar omdat er in die landen veel vooroordelen leven. Ze hebben liever een blanke doelman die niet het vereiste niveau haalt, dan een Afrikaan. Ik ben blij dat ze er in België anders over denken: Afrikaanse doelmannen die me bezig zien, zijn verheugd en weten dat ze hier wél een kans maken.»

null Beeld

Zwarte voetballers in Europa waren traditioneel aanvallers – baltovenaars van wie de flitsen een wedstrijd konden beslissen. Balverlies werd liefdevol opgevangen door hun ploegmaats, die zich ten dienste stelden van het talent. Lange tijd werden ze niet geacht te kunnen verdedigen, altijd maakten ze wel dat ‘ene foutje’.

De eerste zwarte doelman die in het oog sprong, was de Nederlander Stanley Menzo. Johan Cruijff zette hem in het eerste elftal van Ajax, ook omdat hij goed kon meevoetballen. ‘Zo heb ik een speler meer,’ redeneerde Cruijff. Het publiek hield van hem, omdat hij gevaarlijk ver uit zijn doel durfde te komen en voor miraculeuze reddingen zorgde.

Stanley Menzo «Het frivole zit in onze genen: het showelement hoort bij het spel van de donkere speler en dus ook bij dat van de zwarte doelman. Ik genoot er ook van om mee te voetballen. ‘Geef mij die bal,’ dacht ik terwijl ik in het doel stond... Met vooroordelen of twijfels had ik niet zo vaak af te rekenen. In Nederland kwamen eind jaren 70 de Surinaamse voetballers aan de oppervlakte, en iedereen zag al snel dat zij voor een meerwaarde zorgden.

»Helaas is voor de frivoliteit van de zwarte doelman tegenwoordig geen plaats meer: er staat te veel geld op het spel. Doelmannen kunnen zich geen fout meer veroorloven, en keepen daarom heel zakelijk en berekend.»

Ovono oordeelt scherper: de steriele stijl van veel keepers stoort hem.

Ovono «Vandaag mag een doelman niet meer lachen: het lijken wel robots. Ze spelen zonder franjes en in die zin is er zeker een cultuurverschil met Afrikaanse doelmannen. Als ik met een mooie sierduik een bal kan pakken, zal ik dat zeker doen. Ik wil het publiek vermaken: ik speel voor hén, zij komen naar het stadion voor het spektakel. Maar als het moet, doe ik het op z’n Europees, zonder ook maar één risico te nemen – zoals onlangs tegen Club Brugge. Dat is eigenlijk heel gemakkelijk, maar de mensen betalen niet om je op veilig te zien spelen. Mijn opleiding heb ik trouwens in Europa gekregen: ik heb alles geleerd in de keeperschool van Thomas N’Kono in Barcelona.»

N’Kono is de legendarische Kameroense doelman die samen met onder anderen Roger Milla kleur gaf aan Wereldbekers van de jaren 80 en 90. In Kameroen hebben ze, net als in Nigeria, een traditie van sterke keepers. Zie ook Joseph-Antoine Bell, die in de jaren 80 voor Marseille en Bordeaux – in Frankrijk golden de vooroordelen altijd minder – speelde.

Ovono vergelijkt de stijl van de verschillende zwarte doelmannen in België. De onvolprezen Copa Barry, behendig als een kat, en in Ivoorkust een held voor het leven na zijn hoofdrol in de finale van de Afrika Cup. Of de Congolees Parfait Mandanda, die je bij Charleroi van de ene hoek naar de andere ziet vliegen. Dikwijls met de beentjes naar omhoog, het publiek vermakend. En er zijn ook nog de Fransman Yohann Thuram en de Belgische belofte-international Merveille Goblet bij Beveren.

Ovono «Je merkt dat de supporters de zwarte doelmannen in de armen sluiten, al maakt Thuram bij Standard een moeilijke tijd door. Er is héél veel talent in Afrika, alleen is dat talent miskend. De Nigeriaan Vincent Enyeama is nog zo’n voorbeeld: op de Wereldbeker in Brazilië was hij één van de beste keepers. Op een WK kun je je als zwarte keeper echt in de kijker spelen: je hangt niet af van de goodwill van clubleiders.»

HUMO Heb je zelf veel tegenkanting ondervonden op je weg naar de top?

Ovono (knikt) «Ik ben kapitein van de nationale ploeg van Gabon, heb uitstekende matchen gespeeld in de Afrika Cup en laten zien wat ik waard was tijdens de Olympische Spelen in Londen. Ik kreeg meerdere aanbiedingen, onder meer van een ploeg uit de Premier League. Ik moest enkel nog tekenen en mijn grote droom zou in vervulling gaan. Maar helemaal op het laatst haakten ze af en kozen ze voor een Europese doelman. Toen ze dreigden te degraderen – hun keeper flaterde voortdurend en ze verloren kostbare punten – hebben ze me opnieuw gecontacteerd. Ik heb geweigerd, ik was in mijn trots geraakt.

»Als ze me ergens willen, moet ik altijd uitgebreide tests ondergaan. Ondanks mijn erelijst blijven ze twijfelen, zelfs hier in Oostende. Maar daar heb ik geen problemen mee: binnen de tien minuten heb ik iedereen toch overtuigd (lacht).»


Banaan tegen je oor

‘De dorre grond van de Afrikaanse velden is beenhard. Maar zelfs als ze op beton spelen, zie ik ze door de lucht vliegen.’ Niçaise Kudimbana vertelt hoe veel jongeren in Afrika ervan dromen om doelman te worden. Hij werd geboren in Congo, maar groeide op in Brussel. Als Antwerp eindelijk aan de leiding van tweede klasse speelt, heeft het dat zeker ook aan hem te danken.

Niçaise Kudimbana «Ik heb dezelfde opleiding gekregen als de Belgische doelmannen, maar toch spelen ook bij mij diezelfde vooroordelen. Gelukkig hebben alle Afrikaanse doelmannen in België een band: Copa en Ovono zijn mijn grote broers, we steunen mekaar. En dat helpt. Soms zeggen mensen me: ‘Je speelt niet in eerste klasse omdat je zwart bent.’ Ik weiger er op die manier over te denken. Maar het is een feit dat je als zwarte doelman mentaal dubbel zo sterk moet staan: je wordt ook op je huidskleur beoordeeld.»

HUMO Ervaar je veel racisme?

Kudimbana «Ik heb al geregeld bananen naar mijn hoofd gegooid gekregen, en oerwoudgeluiden komen ook veel voor. Triest, maar zulke dingen zullen nooit uit het voetbal verdwijnen.

»Dat gezegd zijnde: toen ik naar Antwerp ging, waarschuwde men me dat de supporters er niet van donkere spelers hielden. Maar wat blijkt nu: ze scanderen mijn naam. Ergens doet voetbal dus racisme vergeten: ook als een donkere speler scoort, applaudisseert iedereen. Misschien beginnen mensen dan te beseffen dat hun overtuiging geen steek houdt.»

Stanley Menzo maakte de barbaarse jaren mee: ook hém vlogen de bananen rond de oren. Toen hij voor Lierse speelde, zongen ze in sommige stadions zelfs ‘Er staat een aap in de kooi’ op de tonen van André van Duins ‘Er staat een paard in de gang’.

Menzo «Ook al wapende ik me ertegen, ik hoorde het wel. Vooral als je niet lekker in je vel zit of niet goed speelt, ben je er ontvankelijk voor. Maar je mag je vooral niet uit je concentratie laten halen: als dat gebeurt, hebben ze wat ze willen. En als je een goeie wedstrijd speelt, hebben ze geen reden om de spot met je te drijven. Toen ik eens een banaan toegeworpen kreeg tijdens een match tegen Anderlecht, begon ik hem op te eten: ik kreeg de supporters zo op mijn hand. Maar dat was op een later moment in mijn carrière, in het begin had ik het er veel lastiger mee. Tja, soms is het discriminatie, soms een dom vooroordeel.»

Didier Ovono is vooral een wedstrijd tegen Dinamo Zagreb bijgebleven.

Ovono «Die club staat bekend om haar racistische supporters. De héle wedstrijd hebben ze mij uitgefloten, maar toen ik op het einde een penalty stopte en we met 0-1 wonnen, kreeg ik zelfs een staande ovatie (lacht).

»Ook toen ik in El Salvador speelde, maakte ik de wreedste dingen mee. Ik vroeg me dikwijls af: welk beeld geef je je kind mee, als hij je een banaan ziet gooien naar een zwarte speler? Tijdens de wedstrijd kon ik nog kalm blijven, maar nadien ontplofte ik. Spanje: idem. Ik heb er ondervonden dat het merendeel van de clubs niet graag met een zwarte doelman werkt. Bij Barcelona krijg ik zelfs het gevoel dat ze helemáál geen zwarte spelers willen.»


Is it cause I is black?

Voetbalanalist en ex-doelman Wim De Coninck bewondert de Afrikaanse doelmannen om hun aangeboren klasse én om hun spontaneïteit: ‘’t Is alsof ze meer plezier hebben en zich niet laten verlammen door de stress.’ Volgens hem staan ze precies daarom garant voor voortreffelijke reddingen.

Ovono «Het klopt dat we ontspannen onder de lat staan, maar in vergelijking met de Latijns-Amerikanen is dat nog niks. Ik herinner me hoe we met Gabon tegen het grote Brazilië moesten spelen. Toen ik voor de wedstrijd langs hun kleedkamer liep, hoorde ik muziek en zag ik iedereen – Neymar, Thiago Silva, David Luiz – dansen en zingen. Dat verraste me. En op de Spelen maakte ik net hetzelfde mee met Mexico, de latere Olympische kampioen.

undefined

null Beeld

undefined

'Voor de frivoliteit van de zwarte doelman is geen plaats meer: er staat te veel geld op het spel' Stanley Menzo

»Dit seizoen besloot ik bij Oostende eens hetzelfde te doen en nam ik mijn luidsprekers mee. Want ik begreep niet dat iedereen zich afzonderde voor een match en met een koptelefoon rondliep. We zijn toch een ploeg? De coach waarschuwde me: ‘Ik hoop dat we door die muziek een goede wedstrijd spelen.’ Ik antwoordde dat zoiets het verschil niet zou maken. Maar we wonnen, en de weken nadien blééf ik muziek spelen voor de match. Behalve tegen Club Brugge, daar liep iedereen weer met een koptelefoon rond. Resultaat: we verloren, en dat kwam omdat we veel te gestresseerd waren. Ik heb meteen gezegd: ‘Heb je het verschil gezien? Waarom denk je dat die Zuid-Amerikaanse landen zo vaak de Wereldbeker winnen?’

»Nu, ook Afrikanen beleven de sport anders. Als ik met Gabon speel in de Afrika Cup, hebben wij een immense verantwoordelijkheid. In het stadion zitten vijftigduizend mensen, buiten lopen er nog minstens zoveel rond. Als je mee het geluk van je land bepaalt, krijgt voetbal vanzelf iets gevaarlijks. Ik weet niet of het engagement van Europese spelers wel ver genoeg gaat.»

HUMO Zwarte trainers hebben het zo mogelijk nog moeilijker dan zwarte spelers. Volgens Lilian Thuram krijgen ze nauwelijks kansen omdat de voetbalwereld hen niet als intelligent genoeg beschouwt. Plus: tactisch onvoldoende onderlegd en niet gedisciplineerd genoeg.

Ovono «Dat is inderdaad het laatste obstakel. Je merkt vooral dat zwarte trainers weinig krediet krijgen: Paul Ince werd al na zes wedstrijden ontslagen bij Crystal Palace en bij Bastia mocht Claude Makélélé na zeven matchen ophoepelen. Terwijl zijn opvolger het niet beter deed en gewoon mocht blijven. Hij heeft nochtans bij Real Madrid en Chelsea gespeeld.»

Menzo «Er zijn geen voorbeelden en rolmodellen. Als zwarte trainer heb ik, samen met vele anderen, de taak om succesvol te zijn en zo deuren te openen. Precies dezelfde opdracht als degene die ik destijds als zwarte doelman had. Door mijn prestaties onder de lat stelt niemand in Nederland zich nog vragen bij de kwaliteiten van een zwarte doelman.»

HUMO Maakt het je trots dat er ook in België zoveel zwarte doelmannen aan de oppervlakte komen?

Menzo «Jazeker. Voetbal verenigt, en dat kan in een multiculturele samenleving tot voorbeeld strekken.»

Ovono «Kijk naar de spelers in de nationale ploeg van Duitsland of België: die hebben hun wortels over de hele wereld. Alleen het talent telt.»

Kudimbana «Afrikaanse doelmannen hebben ongelooflijke kwaliteiten. We zijn atletisch gebouwd, ongelooflijk lenig en explosief, en beschikken over de beste reflexen. Oordeel dus niet te snel over ons. Want het valt ons zwaar om met niks dan twijfels geconfronteerd te worden. Ik laat nooit mijn emoties zien, maar soms – als ik thuiskom na een match – word ik overmand door verdriet. Dan vraag ik me echt af: krijg ik nu zoveel kritiek alléén omdat ik zwart ben?»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234