Dokter Google en apotheek Internet: doe-het-zelfgeneeskunde: 'Die pillen werken ofwel niet, ofwel zijn ze dodelijk'

Pijntje hier, knobbeltje daar: de verleiding is groot om even op het internet op te zoeken wat dat zou kunnen zijn. Of die informatie ook betrouwbaar is, hangt ervan af: would-be dokters bewerken enthousiast lemma’s op Wikipedia, en schijnbaar objectieve websites zitten vol halve waarheden of sluikreclame.

(Verschenen in Humo 3729 op 21 februari 2012)

Volgens een recent onderzoek van researchbureau In-Sites Consulting zoekt meer dan de helft van de Belgen geregeld medische info op het internet, vooral voor niet-levens-bedreigende aandoeningen als haarverlies, artritis, blaasinfecties, libidoproblemen en symptomen van de menopauze. Ook bijzonder populair zijn zoektermen als ADHD, depressie en chronische-vermoeidheids-syndroom (CVS). 29 procent van de Belgen belandt eerst op Wikipedia, en 70 procent van hen vindt de informatie daar te vertrouwen. Onterecht, want vaak zijn die bijdragen niet van de hand van medici of wetenschappers. Iedereen kan die lemma’s bewerken, de bronnen worden niet altijd geverifieerd, en aanhangers van alternatieve geneeswijzen kunnen Wikipedia gebruiken als reclameplatform. Ook populair zijn op het eerste gezicht onschuldige websites als ConsuMed, Medisentio, egezondheid en Gezondheidsplein, de huis-tuin-en-keuken-homeopathie van A. Vogel en HerbsOfCourse.

Professor Thierry Christiaens, zelf ook huisarts, is verbonden aan de vakgroep Huisartsgeneeskunde en Eerstelijnszorg van de Universiteit Gent, en heeft vaak te maken met patiënten die eerst het internet geraadpleegd hebben voor hun kwaal. Hij haalt een cartoon boven waarop een dame met een dik pak papier bij de dokter zit: ‘Doctor, again I have to disagree with you!’

Thierry Christiaens «Schitterend vind ik dat! Het illustreert de ongemakkelijke positie van elke dokter. Als de patiënt foute informatie gevonden heeft, is de dokter geambeteerd. Heeft de patiënt wél een steekhoudende verklaring gevonden voor zijn symptomen, dan is hij het ook. En als hij het zelf niet goed weet, is hij het al helemaal.

»Ik heb er niets op tegen dat mijn patiënten hun symptomen googelen, maar ik vraag ze wel óf ze het gedaan hebben, want zelf zullen ze er niet zo snel over beginnen. Nochtans is het belangrijk dat ik dat weet. Een voorbeeld: als een patiënte googelt op ‘blaasontsteking’, komt ze in geen tijd op sites over veenbessen terecht. Als ik daar niets over vertel tijdens de raadpleging, zou ze zich kunnen afvragen waarom ik dat niet heb gedaan. In het andere geval zou ik kunnen uitleggen dat veenbessen volgens verscheidene onderzoeken een béétje preventief werken bij vrouwen die veel last hebben van blaasontstekingen. Maar als je alleen afgaat op wat je er op het internet over vindt, lijken ze het beste medicijn, terwijl andere geneesmiddelen veel betere resultaten geven.

»Soms verrassen patiënten me toch. Onlangs had ik iemand die bij zichzelf de correcte diagnose lichen sclerosus had gesteld, een weinig voorkomende huidziekte. ‘Verdorie, hoe is die daar opgekomen?’ dacht ik. Nu, dat was wel iemand die het gewend was om waardevolle gegevens te filteren uit een overvloed aan informatie.

»Op het internet vind je naast degelijke artikelen ook de grootste nonsens, en het is niet altijd makkelijk om het juiste onderscheid te maken, ook niet voor hoogopgeleiden. En als patiënten het bij het verkeerde eind hebben, kan ik ze maar moeilijk van mening doen veranderen. Dat heb je vooral bij ziektebeelden die sowieso moeilijk te bepalen zijn, zoals CVS of gedragsproblemen bij kinderen – al dan niet ADHD. Als het over zulke complexe problemen gaat, bots je snel op pseudowetenschappelijke praat.

»Sommige mensen blijven ook zoeken op het internet tot ze hun veronderstellingen bevestigd zien. En dan heb je nog de discussiefora: vreselijk! Voor elke denkbare kwaal heb je er wel één. Je kunt ze vergelijken met ongeleide projectielen: je volgt een discussie, je reageert, je wordt afgeschoten met emotionele argumenten, waarop wéér iemand emotioneel reageert – er komt geen eind aan.»

HUMO Surfen naar medische informatie zou mensen ook nodeloos ongerust maken.

Christiaens «Ik hoor vaak van patiënten dat ze er daarom na een paar minuten mee ophouden. Tik ‘reuma’ in en je krijgt verhalen over de ernstigste varianten, bijvoorbeeld van een universitaire dienst die enkel zeer zware gevallen behandelt.

»De verkoop van geneesmiddelen drijft voor een deel op die onrust. Neem het premenstrueel syndroom. Vrouwen weten dat ze net vóór hun maandstonden wat minder stabiel zijn, al eens uit hun krammen schieten, enzovoort. Enkele jaren geleden werd een erge variant daarvan onder invloed van de industrie plots benoemd als ziekte: het premenstrual dysphoric disorder, ofte PMDD. Achteraf lekten de notulen van die vergaderingen uit. Wat bleek? Farmareus Eli Lilly had een probleem: het patent van zijn antidepressivum Prozac, een echte blockbuster, zou binnen afzienbare tijd vervallen, en iedereen zou dan dat geneesmiddel mogen produceren. Om dat te verhinderen, herpatenteerde Eli Lilly de actieve stof van Prozac, fluoxetine, als medicijn tegen PMDD. Zo blijft die stof hun intellectuele eigendom, maar wie dat geneesmiddel voorschrijft, schiet met een bazooka op een vlieg.»

HUMO Volgens het onderzoek van InSites vraagt tien procent van de surfers een specifiek medicijn aan zijn dokter, op basis van info die ze op het internet gevonden hebben. De helft van de artsen zou ook ingaan op die vraag.

Christiaens «Zeker in de VS is dat zo: daar is reclame voor geneesmiddelen toegestaan. Die eindigt altijd met: ‘Ask your doctor.’ En veel artsen kunnen moeilijk weigeren als mensen om een specifiek medicijn vragen. Bij ons mag je alleen informatie geven, maar het verschil met reclame is niet altijd zo groot. Zeker op het internet is verdoken reclame schering en inslag. Veel websites lijken objectief, maar zijn dat niet. Neem nu nocturie.be: die gaat over het ongemak dat je ’s nachts weleens moet opstaan om te gaan plassen. Dat is nu ook al een ziekte.»

HUMO Op die website zie ik geen enkele bedrijfsnaam, zelfs geen suggestie voor medicijnen. Alleen tips, zoals: ‘Drink minder koffie.’

Christiaens «En ook: ‘Raadpleeg je arts.’ Dat is de kunst, hè: mensen doen twijfelen – ‘Je moet niet denken dat opstaan om te plassen normaal is, daar schuilt een probleem achter!’ Als je doorklikt, vind je een artikel waarin farmabedrijf Ferring aandacht vraagt voor nocturie. Toevallig is dat de producent van Desmopressine, een medicijn tegen bedplassen. Die markt is vrij beperkt, maar het aantal oudere mensen dat ’s nachts opstaat voor een plasje is wél enorm groot.

»Op die website vind je ook een link naar de Dag van de Slaap. Al die ‘Dagen van’ zijn gesponsord, in dit geval door fabrikanten van matrassen én slaappillen.»

HUMO Wordt de kwaliteit van de medische info op het internet onderzocht?

Christiaens «Vijf jaar geleden is daar op grote schaal onderzoek naar gedaan, en toen ging ongeveer twee derde van de medische websites over alternatieve geneeskunde, zoals homeopathie, chiropraxie, acupunctuur of osteopathie, maar ook de meest excentrieke kwakzalverij. Onlangs vertelde iemand me over een website waar je voor veel geld een medicijn tegen reuma op basis van silicium kunt kopen. Je vond er een hele uitleg over het verband tussen silicium en gewrichtsklachten, dat pas was ontdekt. Ik checkte dat bij een internationale medische database, maar ik vond daar niets over terug. Niet te verwonderen, want silicium is eigenlijk gewoon zand. Die hele website is puur bedrog.

»Minstens even problematisch vind ik die knap gemaakte websites van de farmaceutische industrie. Googel eens ‘migraine’: bovenaan in het lijstje zoekresultaten zie je een link naar pijnstiller.be, een website van Johnson & Johnson (de farmagigant achter bekende pijnstillers als Perdolan, red.).»

HUMO Mag je er als patiënt niet van uitgaan dat farmabedrijven waardevolle oplossingen aanreiken?

Christiaens «Op een site over migraine die door een farmaceutisch bedrijf gemaakt is, zul je niet lezen dat je misschien beter niks neemt, hè. Hun job is: verkopen. Ervan uitgaan dat die info altijd betrouwbaar is, is wat naïef.»

HUMO Gezondheid.be eindigt vaak bovenaan als je lukraak een ziekte googelt.

Christiaens «Dat lijkt op het eerste gezicht één van de betere sites: de artikels zijn vrij kritisch, en er staan meestal bronvermeldingen bij. Maar het is moeilijk te achterhalen wie de inhoud bepaalt, en er zijn de onvermijdelijke reclameboodschappen.»

'Die internethandel is onuitroeibaar. We dweilen met de kraan open' Inspecteur Roy Vancauwenberghe van het FAGG speurt naar vervalste medicijnen die ons land binnenkomen

HUMO Het HONlabel zou de betrouwbaarheid van medische websites garanderen: onder meer egezondheid.be, de website van het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) en die van Reliable Cancer Therapies van de Belg Luc Verelst dragen het.

Christiaens «Het HONkeurmerk komt van de Health On the Net Foundation, een ngo in Zwitserland. Dat is een internationaal label dat als vrij betrouwbaar bekendstaat, maar als ik even op egezondheid.be rondkijk, moet ik vaststellen dat die site weinig kritisch is. Dat een homeopaat uitleg geeft over vermoeidheid en depressie, is bizar. En dat Amerikaanse psychiaters bitterheid als een mogelijke ziekte beschouwen, wordt zonder meer overgenomen. »In Nederland is er meer onafhankelijke info vanuit consumentenorganisaties en de zorgverzekering. Voorbeelden zijn bewustgezond. nl, dokterdokter.nl en betrouwbarebron.nl. In Vlaanderen levert het tijdschrift TestGezondheid (verbonden aan TestAankoop, red.) goed werk, maar er blijft een grote leemte.»

HUMO Zorgt het internet ervoor dat we meneer doktoor meer wantrouwen dan vroeger?

Christiaens «Uit onderzoeken blijkt dat artsen nog altijd tot de meest vertrouwenwekkende beroepsgroepen behoren. Dokters zeggen wel dat patiënten veeleisender geworden zijn. Ze komen tegenwoordig met lijstjes vol opgespaarde vragen naar het spreekuur, terwijl ik gemiddeld een kwartier uittrek voor een patiënt.»

HUMO Is dat niet wat weinig?

Christiaens «Aan het eind van de voormiddag loop ik inderdaad achter op mijn schema, maar eigenlijk trekken we in België best wel veel tijd uit. In Spanje of GrootBrittannië duren de consultaties maar half zo lang.»


MILDE STRAFFEN

Wie een medicijn wil en daarvoor liever niet langs huisarts en apotheker passeert – uit gêne, bijvoorbeeld als hij viagra wil kopen, of omdat hij illegaal spul wil, zoals spierversterkende middelen – vindt ruimschoots zijn gading op het internet. Eind september 2011 nam België samen met tachtig andere landen deel aan de vierde internationale Pangea-actie tegen de onlineverkoop van illegale en valse geneesmiddelen, onder leiding van Interpol en de Wereld Douane Organisatie. Wereldwijd werden 55 mensen vervolgd, 13.500 websites gesloten en 8.000 pakketten met meer dan 2,4 miljoen illegale en nagemaakte pillen in beslag genomen. Daarbij zaten antibiotica, steroïden, kankergeneesmiddelen, anti-depressiva en anti-epileptica; de totale verkoopwaarde bedroeg 3,4 miljoen euro. In ons land werkten de douane, het Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten (FAGG), de politie en de FOD Economie samen. De douane nam 116 zendingen in beslag, waarvan 91 postpakketten op de luchthaven van Zaventem die waren bestemd voor Belgische kopers. Het ging onder meer om kalmeermiddelen, capsules tegen erectiestoornissen, potentieverhogende kruiden, huidblekende crèmes en vermageringscapsules. Ze kwamen uit India, China, Thailand en de Verenigde Staten.

De International Medical Products Anti-Counterfeiting Taskforce (IMPACT), die in 2006 werd opgericht op initiatief van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en die de Pangea-acties op poten zet, schat dat er jaarlijks voor 55 miljard euro aan vervalste medicijnen wordt verhandeld. In verschillende Afrikaanse, Aziatische en LatijnsAmerikaanse landen is meer dan 30 procent van alle medicijnen namaak. In ontwikkelde landen met een degelijk controlesysteem is dat minder dan 1 procent, maar ook daar groeit het aandeel van de nepmedicijnen: farmareus Pfizer schatte begin 2010 dat er in West-Europa jaarlijks voor 10,5 miljard euro van worden verkocht. Het bedrijf sponsorde toen een studie bij 14.000 West-Europeanen, van wie 1.000 Belgen, en daaruit bleek dat 15 procent van onze landgenoten al eens buiten het legale circuit geneesmiddelen had gekocht waarvoor je eigenlijk een voorschrift nodig hebt.

'Een hartpatiënt die dat slikt, kan domweg doodvallen' Vermageringspillen van Zhen de shou

En volgens de WHO is 60 tot 80 procent van die geneesmiddelen namaak. Echt moeilijk is dat niet. Op pakweg dokteronline.nl en euinternetpharmacy.com kun je voorschriften krijgen en bestel je in een wip antibiotica en medicijnen tegen migraine. Via pharmacy.aroundworld. biz kun je het in België niet-geregistreerde hormonale anticonceptiemiddel Loette thuis laten bezorgen. De kans dat de douane het onderschept, lijkt klein: begin dit jaar bestelde de Nederlandse Consumentenbond zeventien keer een geneesmiddel online, en vijftien pakjes werden ook geleverd. Bij eerdere bestellingen bleek een derde van de geleverde waar vervalst.

‘De markt van illegale of valse medicijnen is stilaan groter dan de drugshandel,’ zegt Ann Eeckhout, woordvoerster van het FAGG.

Ann Eeckhout «Dat is niet onlogisch: iederéén is potentieel geïnteresseerd in een pijnstiller. De winstmarges liggen hoger, de pakkans is kleiner en de straffen zijn milder – als aanbieders al veroordeeld worden, is dat vaak op basis van het intellectueel eigendomsrecht. Het is een internationaal opererende maffia met steeds meer middelen. Websites als My Canadian Pharmacy en edrugstore.md zien er ook zeer professioneel uit, met foto’s van apothekers, mogelijkheden voor online medisch consult en elektronische betaalmogelijkheden in verschillende valuta.

»Namaak herkende je vroeger makkelijk aan schrijffouten op de verpakking, maar nu kun je ze nog amper van echt onderscheiden. Meestal zit er geen of veel te weinig werkzame stof in, in sommige gevallen juist te véél, of we treffen er giftige stoffen in aan. »Daarnaast heb je de categorie van geneesmiddelen die bij ons niet vergund zijn, producten die als voedingssupplementen worden voorgesteld maar zeer actieve bestanddelen bevatten, dopingproducten, diergeneesmiddelen, enzovoort.»

HUMO Mag ik vergunde geneesmiddelen dan wél online kopen?

Eeckhout «Sinds het arrest van het Europees Hof van Justitie over de Nederlandse online-apotheek DocMorris is het internet een erkend verkoopkanaal in de Europese Unie, maar elke lidstaat mag zelf bepalen wat mag en wat niet. In België mogen geneesmiddelen alleen aangeboden worden in een virtuele uitbreiding van een bestaande apotheek. Die lijst met geregistreerde apotheken staat op de websites van het FAGG en van de Orde van Apothekers. Voorschriftvrije geneesmiddelen kun je bij hen online bestellen, en zij mogen die ook versturen. Maar geneesmiddelen op voorschrift kun je online alleen reserveren; je moet ze in de apotheek afhalen en betalen. Alle andere internetkanalen zijn illegaal.»

'Eén zo’n pilletje is drie keer straffer dan viagra. Maar op de verpakking staat alleen: ‘Goed voor de potentie'' Het Chinese voedingssupplement Libidfit:


DOODGEVALLEN

Binnen het FAGG staat inspecteur Roy Vancauwenberghe aan het hoofd van de onderzoekseenheid die naar vervalste medicijnen speurt. Maar het is vrijwel onmogelijk om een goed zicht te krijgen op de zwendel in nepmedicijnen en de illegale handel in al dan niet vergunde geneesmiddelen, zegt hij.

Roy Vancauwenberghe «Door het vrij verkeer van goederen is er binnen de 27 EU-lidstaten geen enkele controle. Niemand ziet het als een Engelse of Italiaanse arts je online iets voorschrijft. En volgens de lokale wetgeving mogen ze geneesmiddelen naar België verzenden. Zolang het niet om vervalste medicijnen gaat, is de besteller de enige die de wet overtreedt.

»Als je de verdovende middelen en hormonen buiten beschouwing laat, onderschept de douane elk jaar drieduizend postpakketten met geneesmiddelen die van buiten de EU komen en die bestemd zijn voor Belgische particulieren. Dat gaat van één pil tot grote dozen. Die levert de douane dan af bij het FAGG. Het gaat vooral om pijnstillers, vermageringsproducten en potentieverhogende middelen – zoals de Female Pink Viagra voor vrouwen, iets wat in het reguliere circuit niet eens bestaat.»

HUMO Mensen zouden ook online shoppen omdat ze van hun arts geen voorschrift voor kalmeringsmiddelen of slaappillen krijgen.

Vancauwenberghe «Dat kan zeker een reden zijn.

»Navraag leert dat mensen die dingen uit schaamte online kopen, en ook wel voor oneigenlijk gebruik. Ze slikken dan viagra als plezierdrug, of vermageringspillen zonder dat ze die echt nodig hebben. We vinden geregeld Melanotan: een medicijn dat je moet inspuiten en waarvan je bruint, afslankt én dat ook nog eens je libido verhoogt, maar het kan ook zware infecties en zelfs huidkanker veroorzaken. Af en toe stoten we ook op geneesmiddelen die niet meer op de Belgische markt verkrijgbaar zijn, maar waarvan mensen zeggen: ‘Ik ben daar jarenlang zó goed mee geweest.’ Voorts vinden we ook middelen om te stoppen met roken, anabolica of andere spierversterkende middelen, slaappillen, antidepressiva en antigriepmiddelen.

»Maar België is vooral een belangrijk transitland, onder andere voor nagemaakte antibiotica en antimalariamedicijnen voor Afrika.»

HUMO Waar worden die medicijnen gemaakt?

Vancauwenberghe «Ik heb ooit een vat van tachtig liter vol sildenafil tegengehouden, de actieve stof in viagra, met een waarde van een paar miljoen euro. Het was bestemd voor een Jood in Israël, die valse viagra liet produceren in Ramallah, bezet Palestijns gebied dus.

»Vaak worden die pillen met een betonmolen ineengeflanst in kleine labo’s, zonder enige kwaliteitscontrole en in slechte hygiënische omstandigheden. Maar ook reguliere fabrieken in China en in India, waar de grote farmabedrijven grondstoffen aankopen, vervalsen medicijnen. Je stapt daar binnen en je zegt: ‘Maak mij een antibioticum met 500 milligram actieve stof.’ Het eerste wat ze vragen, is: ‘Moet dat er écht in zitten, of wil je het alleen op de verpakking?’

»En het gaat verder dan dat. Chinese scheikundigen goochelen daar op aanvraag met actieve stoffen. Je kunt wat laten sleutelen aan een bestaande molecule uit een bekend medicijn zoals viagra, en je noemt het resultaat een voedsingssupplement. Zo hoef je niet de peperdure registratieprocedure voor een geneesmiddel te doorlopen, en je ontsnapt aan elke vorm van controle. Op de verpakking staat alleen: ‘Chinese kruiden, goed voor de potentie.’ Je product wérkt, en het is ook stukken goedkoper dan het originele medicijn. Dat gepruts aan moleculen wordt een enorm probleem.»

HUMO Hebben jullie al zulke producten onderschept?

Vancauwenberghe «Een paar jaar geleden hadden we de zaak-Libidfit, een Chinees voedingssupplement waar ook Belgen bij betrokken waren. Toen we dat ontleedden, troffen we er acetildenafil in aan, een chemische variant van de molecule sildenafil. Volgens onze Nederlandse collega’s was zo’n pilletje drie keer straffer dan een viagrapil. Je zult maar hartpatiënt zijn en zoiets slikken! Intussen zijn er al twintig varianten van sildenafil bekend.

»We hebben ooit ook 12.000 vermageringspillen van het merk Zhen de shou onderschept – die waren bestemd voor een Russische die ze online verkocht vanuit een appartementje in Brussel. Daar zat sibutramine in, een amfetamine die de eetlust remt maar die in Europa niet meer verkocht mag worden, omdat mensen er hartproblemen door kregen. Wel, in die Chinese pillen was de dosis sibutramine twee tot drie keer zo hoog: een hartpatiënt die dat inneemt, kan domweg doodvallen.»

HUMO Klopt het dat de namaakmedicijnen nu ook in de apotheken en ziekenhuizen te vinden zijn?

Vancauwenberghe «In België hebben we daar nog geen last van omdat ons systeem zeer gesloten is, maar in Engelstalige landen met een grote bevolking ligt dat anders. In 2007 belandden 80.000 doosjes van drie vervalste geneesmiddelen in Engelse ziekenhuizen – het ging onder meer om bloedverdunners. »In vijf Belgische ziekenhuizen hebben we vorig jaar wel nagemaakte medische hulpmiddelen gevonden: sensors van het bedrijf Covidien, waarmee de zuurstof in je bloed wordt gemeten als je flauwgevallen bent. Die waren in China nagemaakt en via een Duitse bonafide leverancier bij ons geraakt. We hebben de Bundeskriminalamt om verder onderzoek gevraagd, maar ik weet niet hoever dat staat.»

'De rommel op My Canadian Pharmacy komt uit India en is voor 80 procent namaak. En niemand weet wie erachter zit'


LEVER OM ZEEP

In Singapore belandden in 2008 150 mensen in het ziekenhuis met een extreem lage bloedsuikerspiegel. Ze hadden erectiepillen geslikt waarin het diabetesmedicijn glyburide zat. Vier van hen stierven, zeven anderen liepen ernstige hersenschade op.

HUMO Zijn er ook bij ons al doden gevallen door vervalste medicijnen?

Vancauwenberghe «We hebben in België weet van twee overlijdens na gebruik van illegale anabolica. De grootste gebruikers daarvan vind je bij de lifestyleadepten die een sixpack willen voor in de discotheek. Die rotzooi brengt zware zenuwschade aan: je krijgt er woedeaanvallen van, en je helpt je lever en je voortplantingsorganen om zeep.

HUMO Hoe hoog zijn die administratieve boetes?

Vancauwenberghe «Voor aankoop en bezit: 50 tot 500 euro, te vermenigvuldigen met 5,5.»

HUMO Is de besteller eigenlijk geen slachtoffer?

Vancauwenberghe «Inderdaad: veel mensen beseffen niet dat ze iets illegaal gekocht hebben. In de realiteit worden die boetes dan ook niet opgelegd.»

HUMO En wat met de verkopers?

Vancauwenberghe «Voor het namaken of vervalsen van geneesmiddelen voorziet de wet in gevangenisstraffen van een maand tot een jaar en boetes van 200 tot 15.000 euro. Voor onder meer hormonen kunnen we administratieve boetes opleggen. Als het om illegale handel gaat, opent het parket een gerechtelijk dossier.»

»Er zijn ongetwijfeld méér slachtoffers, maar die kunnen we niet altijd opsporen. Wie iets illegaal heeft gekocht, stapt niet zo snel naar zijn dokter als zich plots een complicatie voordoet, laat staan dat hij een burgerrechtelijke procedure zou starten. En tegen wie zou hij een klacht indienen?»

HUMO Wat doen jullie tegen die onlinehandel?

Eeckhout «Als de douane een postpakket binnenbrengt, starten we een administratief onderzoek en nemen we contact op met de besteller. Is het de eerste keer en voor persoonlijk gebruik, dan vragen we hem om afstand te doen van de producten. Bij herhaling en anabolica – die onder de gifstoffen vallen – is dat drie maanden tot vijf jaar cel en boetes van 1.000 tot 100.000 euro – telkens te vermenigvuldigen met 5,5. Maar die straffen stellen weinig voor in verhouding tot de mogelijke opbrengsten.

»We kunnen ook alleen optreden als de verantwoordelijke van de website in België zit. Maar een Belgische domeinnaam betekent niets: de verkoper kan een Canadees zijn, de leverancier een Indiër, de factuur kan opgestuurd worden vanuit Engeland en het geld gestort op een bankrekening in Gibraltar. Dat zijn ingenieuze carrousels, hè.

»We kunnen wel nagaan wie de domeinnaam heeft aangevraagd en de server lokaliseren. Iemand die in België een website opstart en nog maar reclame maakt voor geneesmiddelen, hebben we direct bij de lurven. Alleen: dat is zelden het geval. Als hij opereert vanuit een andere EU-lidstaat, wordt het al moeilijker: de Europese procedures om op te treden tegen oneerlijke handelspraktijken via het internet, zijn zeer omslachtig en in de praktijk niet werkbaar. En als de aanbieder buiten de EU-grenzen een handeltje opzet, kun je het helemáál vergeten.»

HUMO Waarom?

Vancauwenberghe «Om te beginnen moet je wederzijdse rechtshulp aanvragen, via Buitenlandse Zaken internationale informatieuitwisseling organiseren en in alle betrokken landen een onderzoeksrechter laten aanstellen. Bovendien is de wetgeving niet geharmoniseerd. Op dokteronline.be staat bijvoorbeeld een adres in Curaçao, maar een onderzoeksrechter daar zal nooit een website platleggen omdat Belgen er medicijnen kopen. In China is de wetgeving zeer gebrekkig, en in sommige Afrikaanse landen ontbreekt die compleet.

»Na de vierde Pangea-actie werden wereldwijd 13.500 websites gesloten. Maar niet veel later doken er evenveel nieuwe op, eventueel vanuit een ander land. Het is dweilen met de kraan open.

»Sommige sites zijn ook onuitroeibaar. My Canadian Pharmacy ken ik bijvoorbeeld al meer dan tien jaar. De rommel die je daar bestelt, komt uit India en is in 80 procent van de gevallen namaak. Maar niemand weet wie daarachter zit. De website is in Rusland geregistreerd door ene Sergej Lisjakov, en ze wordt beheerd van op een server in Kazachstan. Maar die gegevens kunnen vervalst zijn via proxyservers, die de echte servers maskeren. Soms bots je op fysieke adressen die niet bestaan. En wie is die Lisjakov? De webbeheerder? De verantwoordelijke van de betaalservice? De leverancier in India? Die individuen zijn vaak niet op te sporen.»

HUMO Besluit: er is niets tegen te beginnen?

Vancauwenberghe «Wij dringen al langer aan op een gecoördineerde aanpak, en stilaan beweegt er wat. De meeste Europese geneesmiddelenagentschappen hebben campagnes lopen om de bevolking te waarschuwen voor geneesmiddelen op het internet. Er is ook een Europese richtlijn goedgekeurd die het distributiesysteem versterkt, zodat de namaak beter kan worden buitengehouden. Alle onlineapotheken in de EU zullen daarnaast een machtiging en een logo moeten hebben. En er is de Medicrime-conventie van de Raad van Europa, waarvan 47 Europese landen lid zijn. Twaalf landen hebben die conventie al ondertekend en verbinden zich er dus toe om hun wetgeving in orde te brengen. Op die manier kunnen we de straffen op farmaceutische criminaliteit harmoniseren tot ver buiten de EU: toch geen klein bier.»


DOKTER KWAK

Dat illegale geneesmiddelen drama’s kunnen veroorzaken, bewijst ook het dossierFlaraxin. Na een tip van het FAGG nam het parket op 7 april 2011 stalen van Flaraxin in beslag bij de No Cancer Foundation in Hasselt. Ook bankrekeningen werden geblokkeerd, en het gerecht liet de website flaraxin.com van het net halen. Roy Vancauwenberghe noch de parketwoordvoerder wil er meer over kwijt, omdat het onderzoek nog loopt. Maar dat Oekraïne de Medicrime-conventie al heeft ondertekend, zou Erik Verbeek, Hasselaar en medeoprichter van de No Cancer Foundation, toch mogen verontrusten.

Die vzw presenteert zichzelf als ‘een humanitaire organisatie die internationaal werkt in de strijd tegen kanker’. Eén van de actiepunten is het promoten van Flaraxin, een product dat negentig procent van alle kankers zou genezen, zónder enige bijwerking. In enkele filmpjes op YouTube en Vimeo is te zien hoe Verbeek er reclame voor maakt. Nochtans is hij geen arts – naar eigen zeggen had hij vroeger een softwarebedrijfje, maar na een ongeval leefde hij jarenlang van een invaliditeitsuitkering. Toen die twee jaar geleden ingetrokken werd, viel Verbeek zonder inkomen. Niet veel later begon hij zijn kruistocht voor Flaraxin. Het product is een plantaardige, te injecteren substantie die geleverd wordt door het Oekraïense bedrijf STCCC Phoenix, en die in de EU niet als geneesmiddel is erkend. De websites van de No Cancer Foundation en van STCCC Phoenix staan wel vol ronkende namen van professoren en onderzoeksresultaten die voor de leek interessant lijken, maar die in werkelijkheid niets voorstellen. Erik Verbeek «Dat ziet u verkeerd. Er bestaat wél klinisch onderzoek dat de werking van Flaraxin aantoont. In Oekraïne en Rusland wordt het volop gebruikt in medische centra en ziekenhuizen door oncologen en professoren die erin geloven.»

HUMO Is Flaraxin daar wel erkend als geneesmiddel?

Verbeek «Flaraxin is een natuurproduct. Het kost twintig keer minder dan chemotherapie, en de ziekteverzekering zou er miljarden mee kunnen besparen. Maar de farmaceutische industrie heeft convenanten met de overheden, dát is het probleem. Die bedrijven zouden een belangrijke bron van inkomsten verliezen als iedereen Flaraxin zou gebruiken. Wij vragen een onafhankelijk onderzoek naar ons product, maar we worden van alle kanten tegengewerkt. Ik ben zelf naar diverse instanties en politici gestapt, onder meer naar Frieda Brepoels, Europees Parlementslid voor de NVA. Tot nog toe zonder resultaat.»

Zolang Flaraxin niet wordt terugbetaald door het ziekenfonds, betaalt de patiënt voor een kuur van acht injecties 2.000 euro – ‘oorspronkelijk zelfs 4.000 euro’, zegt Verbeek, die zelf niets verkoopt maar patiënten doorverwijst naar STCCC Phoenix. Eén kuur kan wel volstaan om te genezen, maar om uitzaaiingen uit te sluiten neem je er beter meteen drie. De factuur loopt dan wel aardig op, maar wie financiële problemen heeft, kan korting krijgen, of zelfs een gratis kuur. Voor kinderen jonger dan veertien is de behandeling sowieso gratis, zegt de Hasselaar. Succes is echter niet gegarandeerd. Op allerlei fora staan links naar videogetuigenissen van kankerpatiënten die dankzij Flaraxin op het eerste gezicht op wonderbaarlijke wijze genazen. Zo vertelt de zeventienjarige Jitske de Vries uit Nederland in een filmpje samen met haar vader Hendrik over haar sneldelende ongeneeslijke hersentumor. Kort na de diagnose takelde ze snel af, en ze kon op een bepaald moment amper nog lopen. Nog tijdens de bestraling begon Jitske ook een Flaraxinkuur, waarna de tumor kromp en het meisje weer hoop kreeg. De oncologen stelden haar vervolgens een chemokuur voor, maar die wezen Jitske en haar ouders af: ze hadden alle vertrouwen in Flaraxin. Een paar maanden later, op 20 augustus 2010, overleed Jitske, zo staat te lezen op medischforum.nl.

Verbeek «Jitske is niet aan kanker overleden, maar door een fout gelopen hersenpunctie die de chirurgen per se wilden uitvoeren.»

Dokter Wim Betz, voorzitter van de Studiekring voor Kritische Evaluatie van Pseudowetenschap en het Paranormale (SKEPP), noemt individuele ervaringen en getuigenissen een goudmijn voor kwakzalvers.

Wim Betz «Die getuigenissen bewijzen niets, maar bij veel mensen gaat dat er niet in, omdat de emotionele overtuigingskracht van persoonlijke ervaringen zo sterk is: ‘Ik heb het met mijn eigen ogen gezien: mijn kindje was doodziek, dan kwam die vriendelijke dokter Kwak, en daarna was het beter!’ Met wetenschap heeft dat niks te maken. Ik had eens een vreselijke verkoudheid, ik smeerde mosterd aan mijn tenen en daarna was ik genezen. Is dat een bewijs dat mosterd werkt? Het is wel mogelijk dat patiënten zich even beter voelen door een placeboeffect van Flaraxin of een ander nepmiddel. En soms is het meer dan placebo: er zijn gevallen bekend van Chinese kruidenmedicijnen die tjokvol zuivere doping zaten, zoals cortisone en anabole steroïden.

»Ach, zelfs intelligente en hoogopgeleide mensen trappen in de val van zulke kwakzalvers. Aan wie wanhopig is, is het moeilijk om uit te leggen dat die getuigenissen en dat product totaal onbetrouwbaar zijn. Wie aan het verdrinken is, grijpt zelfs naar een krokodil.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234