Donna Rotunno, de advocate van Harvey Weinstein. Beeld AFP

InterviewZaak-Weinstein

‘Donna Rotunno, de advocate van Weinstein, doet gewoon haar werk’

Een jury in New York buigt zich momenteel over de vraag of Harvey Weinstein schuldig is aan verkrachting. Zijn advocaat Donna Rotunno maakte de tongen los met haar stevige verdedigingsstrategie. Maar volgens de Nederlandse strafpleiter Ivonne Leenhouwers heeft ze juridisch gezien gewoon haar werk gedaan. ‘Een vrouw die zegt verkracht te zijn, moet je in ons vak niet altijd geloven.’

Om de vraag of ze de Nederlandse Donna Rotunno is, moet Ivonne Leenhouwers lachen. ‘Ik weet het niet,’ zegt ze over de vergelijking met de vrouw die de van verkrachting beschuldigde filmproducent Harvey Weinstein verdedigt. ‘Ik heb me net als zij in zedenzaken gespecialiseerd, dat is het wel denk ik.’

Leenhouwers (45), partner bij het Amsterdamse kantoor Jebbink Soeteman Advocaten, is nu twintig jaar strafpleiter, waarvan ze zich zo’n vijftien jaar vooral bezighoudt met het bijstaan van verdachten van verkrachtingen, aanrandingen en misbruik. ‘Het gaat om een mislukte onenightstand, een bedrijfsfeestje dat eindigt in een hotelkamer, of een vechtscheiding waar de een de ander beschuldigt van misbruik van een jong kind. Het gaat bijna nooit om de man uit de bosjes. Het is vaak subtieler dan dat. En daardoor juridisch gezien ook ingewikkelder.’

Haar Amerikaanse collega Rotunno maakte de afgelopen weken de tongen los door haar stevige verdedigingsstrategie. Ze richtte zich met name op de vrouwen die zeggen door Weinstein te zijn verkracht: wat was hun eigen rol in het geheel? En ze hadden toch gewoon weg kunnen lopen? Het leverde de advocaat veel kritiek op. Zo zou ze doen aan victim blaming (oftewel slachtofferbeschuldiging) en haar eigen geslacht verraden door zo’n man bij te staan.

‘Zo heb ik er echt nog nooit over nagedacht,’ zegt Leenhouwers over dat laatste. ‘Ik ben gewoon een vrouw die strafzaken doet. Iedereen heeft het recht op een goede verdediging. Ik heb er geen enkel probleem mee als die persoon iemand is over wie de hele wereld valt. Dat betekent niet dat ik voor verkrachting ben, net zoals ik niet voor moord ben of voor gewapende overvallen.’

Ivonne Leenhouwers: ‘Wat we ook van Weinstein vinden, of zijn gedrag nou onethisch of fout is, het gaat om de vraag of hij schuldig is aan verkrachting.’Beeld David Jonathan Jagersma

– Wat vindt u van de verdedigingsstrategie van Rotunno?

Ivonne Leenhouwers «Juridisch lijkt me dat de juiste strategie. Wat we ook van Weinstein vinden, of zijn gedrag nou onethisch of fout is, het gaat om de vraag of hij schuldig is aan verkrachting. Dat betekent dat er dwang moet worden bewezen, dus dan moet komen vast te staan dat hij zijn zin heeft doorgedrukt ondanks dat de vrouwen duidelijk maakten het seksueel contact niet te willen. Het is daarom van belang precies te weten wat zich op zo’n hotelkamer heeft afgespeeld en waar die dwang uit bestond. Dat kan zijn dat hij haar polsen op het bed drukte, of de deur op slot deed, maar dwang kan ook bestaan uit de angst dat iemand je carrière kapotmaakt als je nee zegt.

»De verdachte moet ook wel hebben kunnen weten dat zij niet wilde. Dus als het enkel om een intern proces is gegaan bij de vrouw, zonder dat ze signalen heeft afgegeven dat ze het niet wilde, dan is er juridisch geen sprake van verkrachting. Je kunt iemand niet vervolgen als hij niet kon weten dat hij tegen haar zin in handelde. Zo zie ik dat veel van mijn zaken gaan over misgelopen communicatie tussen twee mensen. Communicatie over seks en wat je precies wel en niet wil, is ingewikkeld, zelfs in een langdurige relatie.»

Harvey Weinstein met zijn advocaat Donna Rotunno bij het gerechtsgebouw van New York.Beeld Getty Images

– Is het denkbaar dat u een slachtoffer vraagt: waarom ben je niet gewoon weggegaan?

Leenhouwers «Ja, als het relevant is om erachter te komen waar de dwang uit bestond, dan moet je die vraag kunnen stellen. Als we vinden dat zo’n vraag niet kan, dan moeten we afspreken dat jij zo een politiebureau kunt inlopen, kunt zeggen dat je slachtoffer bent en dat Jantje de dader is, waarna hij voor vele jaren wordt opgesloten.

»Waar het om gaat in het strafrecht, is niet of een vrouw zich slachtoffer voelt, of dat zij achteraf spijt heeft of het onprettige seks vond. Daar kun je iemand niet voor veroordelen. Het gaat om strafbaar handelen van de verdachte. In de maatschappij en in de hulpverlening moet je een vrouw die zegt verkracht te zijn altijd geloven, dat is belangrijk, maar in het strafrecht ligt dat anders.»

– Ondertussen hoor je ook dat vrouwen te horen krijgen dat aangifte doen weinig zin heeft omdat verkrachting heel moeilijk te bewijzen is, want er zijn geen getuigen.

Leenhouwers «Ik heb vaak te maken met cliënten die ontkennen. Het is dan zijn woord tegen dat van het slachtoffer. Maar de rechter kijkt naar meer. Tegen mijn cliënten leg ik het altijd zo uit: stel, wij zitten hier in een kamer met de deur gesloten. En opeens stuif ik geëmotioneerd en met mijn trui scheef de deur uit. Mijn secretaresse ziet dat en verklaart dat ik anders nooit emotioneel ben. Het feit dat we hier alleen waren in een afgesloten ruimte, kan ook van belang zijn voor het bewijs. Of dat de verdachte een dag later een bericht stuurt met de tekst: het spijt me. Zo kan een rechter toch tot een bewezenverklaring komen, zonder dat er iemand getuige is van het eigenlijke strafbare gedrag.»

– Houdt u er rekening mee dat de vragen die u een slachtoffer stelt uiterst pijnlijk kunnen zijn?

Leenhouwers «Het ligt altijd gevoelig. Daarom is de toon belangrijk en opereer ik zo voorzichtig mogelijk. Ik kan er wel met een gestrekt been in gaan, maar dat kan de rechter irriteren, omdat de rechter ook met de belangen van het slachtoffer rekening houdt. Het is dus ook niet in het belang van mijn cliënt als ik dat doe.

»Het lijken soms ongepaste vragen, maar ze moeten wel gesteld worden om erachter te komen wat er precies is gebeurd. Hoe positioneerde hij zich? Waar waren zijn benen? Zijn handen? Hoe voelde het?

»Ik vind het niet ongemakkelijk om zulke vragen te stellen, het hoort bij mijn werk. Een slachtoffer wordt weleens emotioneel of boos, zo’n proces kan heel intimiderend zijn. Zeker als het juridisch nodig is om heel plastisch te worden. Hoe ver hij zijn piemel tussen de schaamlippen heeft geduwd, bijvoorbeeld.»

– Slachtoffers hebben een prominentere rol in een strafproces gekregen. Merkt u daar wat van?

Leenhouwers «Op dit moment merk ik dat nog niet, maar ik maak me wel zorgen dat het zich steeds verder ontwikkelt. Een slachtoffer brengt vaak heel veel emotie mee en krijgt steun van mensen die zijn meegekomen naar de rechtszaal. Dat is begrijpelijk. Maar ondertussen moet een verdachte alles kunnen blijven zeggen wat hij ter verdediging naar voren wil brengen. Ook als dat pijnlijk is voor het slachtoffer.»

– Wat is de grens? Schetst u in uw pleidooi weleens een beeld van het slachtoffer om duidelijk te maken dat ze het misschien wel heeft uitgelokt? Weinsteins advocaat stelde dat de vrouwen hem hebben gemanipuleerd.

Leenhouwers «Het doet er echt niet toe of het vermeende slachtoffer een kort rokje droeg of dat ze flink wat bedpartners heeft gehad. Dat is niet relevant, want dan nog kan ze verkracht zijn. Maar het kan wel van belang zijn om te kijken naar haar betrouwbaarheid. Heeft ze bijvoorbeeld eerder mensen beschuldigd? Of het is relevant om te beschrijven hoe de avond is verlopen. Is ze door getuigen eerder gezien met de verdachte? Heeft ze veel gedronken? Als iemand laveloos is en iemand verricht seksuele handelingen met die persoon, dan is dat strafbaar. Maar in het stadium voor laveloos, kan alcohol ook grenzen vervagen. Iemand kan er achteraf spijt van krijgen.»

– Helpt het in uw werk dat u vrouw bent?

Leenhouwers «Ik denk dat het helpt. Een slachtoffer ervaart mij mogelijk als minder intimiderend, al ligt dat waarschijnlijk meer aan mijn toon dan aan het feit dat ik vrouw ben. Voor een verdachte kan het ook van belang zijn. In toenemende mate zie ik in de rechtszaal drie vrouwelijke rechters en een vrouwelijke officier van justitie. Als je daar dan tegenover zit met een mannelijke verdachte en een mannelijke advocaat, dan kan dat onprettig zijn.»

– Pikt u de valse beschuldigingen er na al die jaren zo uit?

Leenhouwers «Dat blijft heel ingewikkeld. De meest bizarre verhalen kunnen waar zijn. Ik kan niet weten wat er precies is gebeurd, ik kan alleen de vinger op de zere plek leggen in een verklaring. Dat het gebruikte geweld bijvoorbeeld steeds heftiger wordt in het verhaal van de vrouw.

»Ik voel weleens in mijn onderbuik: dit klopt niet. Dat maakt mij alleen maar fanatieker om iemands onschuld aan te tonen. Van een beschuldiging van verkrachting kom je nooit meer af. Mensen verliezen hun baan, hun vrienden, zo’n zaak blijft altijd aan je kleven. Een rechter kan uiteindelijk oordelen dat er niet voldoende bewijs is, maar spreekt niet uit dat iemand onschuldig is. Dat vinden cliënten moeilijk.»

– Donna Rotunno gaat er prat op dat ze van de veertig zaken die ze deed nog maar één heeft verloren. Hoe zit dat bij u?

Leenhouwers «Ik praat liever niet in termen van winnen of verliezen. Natuurlijk werk ik niet om mijn hele verweer afgewezen te zien, maar het slachtoffer is er ook. Als er vrijspraak volgt, betekent dat niet automatisch dat zij een verhaal verzonnen heeft, het kan ook zijn dat ze het heeft ervaren als zeer onprettige seks, maar dat er volgens de rechter niet voldoende bewijs is voor verkrachting. Het is belangrijk om onderscheid te blijven maken tussen dat juridische slachtofferschap en het maatschappelijke slachtofferschap.»

© Trouw

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234