feest van het boekhumo's boekentips

Dood in Venetië: thrillerschrijfster Donna Leon

Niets beter dan een goed boek tijdens het binnenblijven. Nu u dit jaar geen hele rugzak kunt volstouwen op de Boekenbeurs, zal u elders leesvoer moeten inslaan. Humo helpt u alvast op weg met enkele tips! Onze tip van vandaag: ‘De troonopvolger’ van Donna Leon.

Ontdek hier onze andere favoriete boeken van 2020. Op zoek naar nog meer literair vertier? Ontdek op feestvanhetboek.be welke literaire activiteiten er in uw buurt plaatsvinden.

Parijs heeft commissaire Maigret, Oxford heeft inspector Morse en Venetië commissario Brunetti: drie politiemannen die een stad en een manier van leven personifiëren. Schrijver van de Brunetti-romans is Donna Leon (78), die enkele decennia als docent Engelse literatuur heeft gewerkt in onder meer de VS, Iran, China, Saudi-Arabië en Italië. Het is altijd afwachten wie de dader is in haar detectives, vertelt ze, dwalend door de steegjes van Venetië. Zo ook in haar nieuwste, 'De troonopvolger': 'Ach, het heeft al dertig keer gewerkt. Ik wil alleen maar vertellen.'

In Venetië ziet een dame Donna Leon op de trappen van de houten Accademia-brug: 'Ciao, Donna!' Aangenaam verrast kijkt de schrijfster op naar de fleurig geklede vriendin. 'Carissima! Come stai?' Corona verhindert een omhelzing, hun hartelijkheid kunnen de dames slechts uitdrukken met klank en gebaar, maar daar weten ze wel raad mee. Als we doorlopen, zegt ze: 'Toen ik hier kwam, raakte ik overweldigd door de warmte van de mensen: ze raken elkaar aan, kussen, praten, denken en zijn gelukkig. Het is allemaal cliché en het is allemaal wáár.'

Gestaag beklimt ze de treden. 'Er is níémand in de stad. Normaal denderen hier kuddes overheen.' Over deze brug, het enige houten exemplaar in Venetië, loopt commissaris Brunetti in 'De troonopvolger' met zijn eega Paola naar huis. Ze hebben van een chic diner genoten en Brunetti is wellicht een misdaad op het spoor. Maar Donna Leons beschrijving van het elegante diner met hooggeplaatste gasten, smaakvolle wijnen en verfijnde etiquette is memorabeler. De opzet van haar detectives is klassiek: de innemende Brunetti lost een misdaad op. Maar de lezer geniet meer van het decor, zoals hij bij Simenon geniet van het Parijs van commissaris Maigret. Er is tegenwerking uit de hogere regionen van de justitiële bureaucratie, er zijn kleurrijke collega's, en in elke aflevering wordt de lezer getrakteerd op weetjes over Venetianen, Italiaanse koffie, aperitieven, kruiden, de eigenaardigheden van vaporetto-bestuurders, milieuvervuiling, kunst, opera en toerisme. En er is de echtgenote van de commissaris, Paola Brunetti, een literatuurwetenschapper. Haar familie komt uit adellijke kringen en leent zich bij uitstek voor een inkijk in de gebruiken van de Venetiaanse aristocratie.

Boven op de brug stokt de schrijver. Slechts een enkele vaporetto en twee koeriers laveren op het Canal Grande tussen de teruggekeerde vissen. 'Ik heb hier duizenden keren gelopen en ben nog altijd verbaasd over hoe fantastisch dit is.' Het is weldadig rustig, niemand die snel tussen toeristen hoeft te zigzaggen. Nu het kan, is er geen Venetiaan die gejaagd doorloopt. De zon raakt de palazzi. Trotse muren lichten op en het water rimpelt turquoise. De tijd valt stil. Deze grandeur is groter dan zoiets kleinburgerlijks als haast. 'Yeah,' verzucht Donna Leon. 'Dit is kalmerend. Schoonheid is kalmerend.'

Eerder die ochtend. Donna Leon heeft een terrasje uitgekozen op de Campo Santo Stefano. Nog een heel gedoe, want kies je voor de beste koffie, of voor het stilste terras? Een rampzalig verlopen eerder bezoek aan de beste koffieschenkers van het plein is niet licht vergeten. 'Ik belandde bijna in een vuistgevecht!' Terwijl Donna Leon aan haar koffie zat, was op luttele meters een arbeider met drilboor aan de slag gegaan. De horreur! Toch kiest ze ook deze keer voor de beste koffie. Twee in witte hemden geklede obers ontvangen haar hoffelijk en halen herinneringen op aan het incident. Een derde collega en andere gasten worden erbij betrokken. Mondkapjes worden van de mond geschoven. Alleen dankzij een ijzeren discipline en uiterste beheersing lukt het om elkaars handen niet vast te pakken en te koesteren: 'Cara, cara!' Er was sprake van een acuut gaslek, maar of zoiets er nou toe moet leiden dat een dame niet ongestoord van haar macchiato kan genieten?

- Zullen we beginnen met het interview?

DONNA LEON «Oké, het in-ter-view: blablablabla, blabla blabla blabla.

- We kunnen het over vakmanschap hebben.

LEON «O, goed! Dáár weet ik iets van...

Kerkklokken zwellen aan en voetgangers bevriezen even. Toch een langzame beweging: over het plein trekt een begrafenisstoet langs. Voorop schrijdt een in zwart-paars getooide priester. Jonge mannen in pak dragen een blanke kist de Santo Stefano-kerk binnen, achter hen volgt een troepje snikkende nabestaanden. Als de stoet in de kerk is, keren de pleingeluiden terug. De voertaal is Italiaans en krioelende kinderen laten flink van zich horen. Vanochtend, vóór de scholen begonnen, waren ook de oudere kinderen op straat, hun ouders dronken er staand koffie bij voor ze naar hun werk gingen, verpleegkundigen uit de nachtdienst waren net op tijd om hun kroost een kus te geven en zelf nog een deca te bestellen. Nog geen 30 procent toeristen, vooral dagjesmensen. Inwoners vertellen over hun dubbelslachtige gevoel: even zijn ze bevrijd van waar ze hun brood mee verdienen.

- U schrijft detectives, maar ik denk dat u stiekem opschuift naar de tragedie: uw commissaris Brunetti onderzoekt tragedies.

LEON «Mm, heb ik nooit over nagedacht.

- De laatste, 'De troonopvolger'...

LEON «Waar gaat die over? Is dat die waarin die ouwe man een jongeman adopteert en dan...

- Ja.

LEON «Yeah, dat is een fijn boek.

- Het is een tragedie. Het gaat over hubris: een oude man wil slim zijn en... Ik mag niks verklappen, maar: tragedie!

LEON «De tragedie: dan hebben we het over Aristoteles, dan hebben we het over het idee van de held die van zijn voetstuk valt door een tragische tekortkoming. Dan hebben we het over catharsis, dan hebben we het over de Greek stuff.

- Is dát uw ware belangstelling? Zit de Greek stuff achter uw aandacht voor Venetiaanse schoonheid en misdaad?

LEON «Ik denk dat ik meer respect heb voor mensen die de klassieken bestuderen dan voor mensen uit welke discipline dan ook. Het lijkt erop dat het in de westerse cultuur de Grieken waren die als eersten écht probeerden te dealen met emoties. Zij ontdekten waarom we hier zijn, hoe we ons moeten gedragen en wat kunst is.

- Commissaris Brunetti leest ook een boek uit de oudheid.

LEON «Het is altijd het boek dat ik op dat moment lees. Nu is het 'Droomboek' van Artemidoros van Daldis. Fascinerend! Die Griekse Romein leefde in de 2de eeuw en was een droomanalyticus. Dat was een beroep in die tijd, zoals je nu psychiater kunt zijn. De Grieken en Romeinen dachten dat dromen de toekomst voorspelden. Als je droomde dat je van een paard viel, moest je die dag goed oppassen: jij of iemand uit je familie zou weleens van een paard kunnen vallen. Maar ons, de erfgenamen van Freud, is verteld dat dromen over het verleden gaan, dus kijken wij achterom om te zien wat een droom betekent.

‘Italianen hebben de zekerheid dat ze waardevol en aantrekkelijk zijn. Níémand anders in de wereld heeft dat.’

STELEN VAN HOMERUS

Na de koffie gaan we op weg naar de Accademia-brug. Rechts van het standbeeld van Niccolò Tommaseo, de 19de-eeuwse journalist en voorvechter voor een vrije pers, wijst ze aan waar in één van haar boeken een Afrikaanse straatverkoper wordt neergeschoten en door welke steeg de moordenaars wegvluchten.

- Dus alles gebeurt op echte plekken in Venetië?

LEON «De geografie is altijd correct.

- U zág de moordenaars daar om de hoek wegrennen?

LEON «Ja, langs die bar, die ik de ex-Häagen-Dazs noem. Daar zat even zo'n ijstent, maar die heeft het niet gered, omdat Venetianen het ijs te zwaar op de maag vonden liggen.

- Dat herinner ik me. Uw plots vergeet ik, maar mijn hoofd zit vol scènes, beelden, gevoelens.

LEON «Dat heb ik ook. Soms lees ik een achterflap en klinkt het verhaaltje bekend, maar vraag me niet wat er gebeurde of wie de bad guy was.

- Net als bij Simenon. Geluk is: een oude Maigret vinden en de plot vergeten zijn.

LEON «Ja, en dan die rokerigheid, madame Maigret in de keuken...

- U drijft af van de detective. Bij elk boek duurt het langer voor de misdaad plaatsvindt.

LEON «Ja, haha. De ouverture wordt langer bij elke opera!

Over de Accademia-brug zijn we de wijk Dorsoduro in gelopen. Als we in het verlengde van de brug rechtdoor lopen, moeten we vanzelf uitkomen bij het water van Giudecca. Maar de steegjes die Donna Leon inschiet, zetten de wereld op zijn kop, richtinggevoel is snel verloren.

- Waarom is het Venetië van commissaris Brunetti zo fascinerend?

LEON «Op een plek waar iedereen elkaar en het verleden kent, is er instinctieve, niet-overdraagbare kennis die andere mensen niet hebben. Dus als je niet uit die cultuur komt en iemand vertelt je ineens hoe mensen daar leven, dan is dat fascinerend.

- Hier in Venetië lijken er veel meer gedragsregels te gelden.

LEON «Ik denk dat het voor elke samenleving geldt, maar het klopt: als je een andere Europeaan naast een Italiaan zet, zie je direct wie de Italiaan is. Aan de kleding, maar ook aan het zelfvertrouwen. Italianen hebben de zekerheid dat ze waardevol en aantrekkelijk zijn. Níémand anders in de wereld heeft dat, geen enkele andere samenleving heeft haar burgers die gift geschonken.

- Italianen weten hoe je je moet kleden, gedragen, hoe je moet huilen, liefhebben?

LEON «Italiaanse mannen zijn waarschijnlijk de enigen die nadenken over de sokken die ze aantrekken. In de zomer dragen ze jeans en witte Stan Smith-sportschoenen met het originele groene logo boven aan de hiel, en daarbij ook nog het perfecte T-shirt. Hoe kúnnen ze dat!? Welke goddelijke inspiratie zorgt ervoor dat ze zien dat dat ene T-shirt met het zonnetje aan de voorkant past bij die jeans? Waarom zijn zij geprogrammeerd voor visuele perfectie? Ik weet het niet, maar het is zo.

- En u exploreert dat bij uw commissaris Brunetti?

LEON «Hij is altijd zorgvuldig in zijn kledingkeuze. Als hij 's ochtends een pak aantrekt, kan ik vier à vijf pagina's doorgaan over de herkomst ervan. Het is alsof Achilles zich omgordt met zijn wapenuitrusting! Je kunt altijd stelen van Homerus.

Als we uit de smalle steegjes komen, trekt het Giudecca-kanaal water en hemel open. Op de brede kade wordt gewandeld, gejogd, gehangen. Donna Leon wijst gebouwen aan en vertelt er verhalen bij. Veel ervan gaan over corruptie en vervuiling. Het klimaat schijnt het enige te zijn waarover ze diep, diep pessimistisch is.

- Wanneer schrijft u?

LEON «Als ik minstens een week de tijd heb. Morgen ga ik voor een maand naar Zwitserland. Jaren geleden ben ik gevlucht voor het toerisme en nu pendel ik tussen Venetië, Zürich en de Zwitserse bergen.

- Hoe ziet uw werkdag eruit?

LEON «Elke werkdag bid ik dat iemand me belt om te vragen of ik koffie kom drinken. Maar gewoonlijk begint mijn nijverheid om acht à negen uur. Na vijf uur kan ik niks meer. Tussendoor ga ik een wandelingetje maken, koffiedrinken, lunchen.

- Weet u de afloop aan het begin?

LEON «Dat zou ik wel willen!

- U bent dus op dezelfde plek als Brunetti: u ontdekt samen met hem.

LEON «Ja, ja. Als mensen zeggen: 'Ik wist het al op pagina 28', dan zeg ik: 'Wát wist je? Ik wist niks.' Ach, het heeft al dertig keer gewerkt. Ik wil geen grote projecten, ik wil geen doelen, geen idealen of principes om te verdedigen. Ik wil alleen maar vertellen.

ARM EUROPA

Langs het water gaat ze voort. Verderop liggen haar boeken in de winkels, ook in Duitse en Franse vertalingen, maar niet in het Italiaans. Wil ze niet, heeft geen zin, ze zijn voor niet-Italianen geschreven. Plus: ze wil hier geen beroemdheid worden. Alsjeblieft niet. Een speciale behandeling, daar gruwt ze van. Van dichtbij heeft ze meegemaakt hoe dat ging bij haar vriendin Ruth Bader Ginsburg, de net overleden Amerikaanse opperrechter die zich zo onzelfzuchtig aan rechtvaardigheid had gewijd. Zij werd met bovenaards respect behandeld.

- Hoe hebt u haar leren kennen?

LEON «Een wederzijdse vriend vroeg of ik misschien koffie wilde drinken met het stel, want haar man Marty was gek op mijn boeken. Of ik RBG wilde ontmoeten? Woehoehoe! Ik nam haar mee uit eten en... Marty en ik werden verliefd. Hij was zó grappig, zo ad rem, zo aardig. Hij en ik babbelden en grapten.

- En de opperrechter?

LEON «Ze zat erbij en at haar bord leeg. Als iemand niet lacht, doe ik steeds gekker. Toen we weer op straat stonden, dacht ik: o nee, ik heb mezelf voor schut gezet bij RBG! Impulsief boog ik me toch naar voren en ik kuste Marty op beide wangen. Het was de eerste keer dat ik hem zag, maar ik was verliefd: zo'n charmeur en zo grappig. Toen stapte Ruth naar voren en ze kuste me ook op beide wangen. Ze zei: 'Ik heb in jaren niet zo'n geweldige avond gehad.' Oef!

Ze was een heel stil iemand, ze sprak niet als ze niet echt iets te zeggen had.

- Hoelang geleden was dat?

LEON «Een jaar of twintig. We deelden onze liefde voor opera's en hebben er samen veel bezocht.

- U woont al lang niet meer in de VS?

LEON «Ik woon er al vijftig jaar niet meer. En ik zal er nooit meer wonen.

- Waarom niet?

LEON «Zou jij er willen wonen? Welke geestelijk gezonde mens wil dáár wonen? In de jaren 60 en 70 was Europa nog zo arm dat ik zes maanden in Italië kon leven en dan even teruggaan naar de VS om er geld te verdienen als student-assistent Engelse literatuur. Ik had geen doel, geen ambitie. Waarom is dat belangrijk? Ik wil lol hebben. Dat is mijn principe. En ik heb een hoop lol gehad!

- Waarom Europa?

LEON «Ik had meer lol hier. De mensen zagen er mooier uit, het eten was lekkerder, het klimaat was beter. En in Italië was er zoveel schoonheid. Ik was compleet betoverd. Later kreeg ik ook werk op andere plekken: Iran, China, Saudi-Arabië.

- Iran?

LEON «Onder de sjah. Drugs, seks en rock-'n-roll, yeah! Vier jaar, het was gewéldig. Het was een paradijs. Gastvrije, beschaafde mensen. Overal prachtige spullen. Prachtige gebouwen, fysiek heel mooie mensen.

Hup, weer een steegje in. We lopen in schijnbaar willekeurige patronen. Ze vertelt dat ze chaotisch is, dat ze bijna nooit aantekeningen maakt, altijd maar moet afwachten wie de dader in haar boeken is. Pardoes lijkt de wandeling een metafoor: haar boeken, dit gesprek, lopen door Venetië, het leven: even lijkt alles een onvermijdelijk dwalen. De tol die betaald moet worden voor lol en schoonheid - of weet Donna Leon beter?

- Weet u waar we nu zijn?

LEON «O ja. Ik laat je zo achter, in San Polo.

- Dus we zijn niet aan het dwalen?

LEON «Ik weet waar ik ben.

- Hebt u al een idee voor de volgende Brunetti?

LEON «En voor de twee daarna.

Donna Leon, 'De troonopvolger', Cargo
Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234