Dood op Tomorrowland: hoe gevaarlijk is de cocktail van drugs en festivals?

Dag één van Tomorrowland begon met een indrukwekkend feeëriek spektakel, maar eindigde met een drugsdode. Een Indische jongeman bezweek voor het hoofdpodium en overleed ’s avonds verkrampt en verstijfd in het ziekenhuis. Ook vorig jaar stierven al twee buitenlandse bezoeksters aan overmatig druggebruik, ondanks de politiecontroles, drugshonden en de nultolerantie. Maar is een drugsvrij dancefestival wel mogelijk? ‘Festivals zijn altijd een vrijhaven geweest om met drugs te experimenteren, alleen gebeurt het nu massaler dan ooit.’

'Het slachtoffer lijkt me geen reguliere gebruiker te zijn. De drugs hier zijn sterker dan in het buitenland'

De precieze doodsoorzaak van de 27-jarige Indiër is nog niet bekend, maar volgens de eerste bevindingen van de wetsdokter zijn er ernstige aanwijzingen dat het om een ‘drugsgerelateerd overlijden’ ging. Het parket wilde geen verdere informatie kwijt over het slachtoffer, maar benadrukte dat het de dealers die dit gevaarlijke spul hebben verkocht, snel wil opsporen.

Na een in allerijl uitgevoerde autopsie werd het lichaam van de jonge Indiër in de grootste discretie naar zijn thuisland gerepatrieerd, op vraag van zijn familie. Volgens onze info was de jongeman een telg uit een gegoede Indische familie.

Advocaat Kristof Bossuyt, tevens N-VA-districtsburgemeester van Wilrijk, werd door de familie aangesproken om voor de snelle repatriëring te zorgen en geeft toe dat dat heel wat moeite heeft gekost.

Kristof Bossuyt «De repatriëring moest wegens religieuze redenen snel gebeuren, om de overledene binnen de kortst mogelijke tijd traditioneel te kunnen verbranden in India. Het voornaamste probleem was dat er eerst nog een autopsie moest gebeuren en dat het lichaam daarna pas door het gerecht kon worden vrijgegeven. Eigenlijk was de lijkschouwing pas voor maandag gepland, maar de onderzoeksrechter is er toch in geslaagd om zaterdag een gerechtsdokter op te trommelen, zodat de jongeman tijdig kon worden gerepatrieerd.»

HUMO Toen het slachtoffer in nood werd aangetroffen, was er volgens getuigen niemand bij hem. Was hij alleen op het festival? En was hij er al eerder geweest?

Bossuyt «Dat weet alleen het parket. Er is nog geen inzage van het dossier mogelijk. We moeten ook nog de resultaten van het toxicologisch rapport afwachten. De denkpiste dat de drugs die in België worden aangeboden sterker en zuiverder zijn dan wat buitenlanders gewend zijn, lijkt me plausibel. Maar het zou mij ten zeerste verbazen mocht hij een reguliere gebruiker geweest zijn.»

HUMO Heeft de opvallende discretie rond het dossier ook te maken met de achtergrond van het slachtoffer? Volgens onze informatie komt hij uit een vooraanstaande familie.

Bossuyt «Het enige wat ik kan zeggen, is dat er duidelijk spoed achter de zaak zat. En wie zou in zo’n geval zijn connecties niet inschakelen? Het is in ieder geval een groot persoonlijk drama. Een kind verliezen is sowieso al een tragedie, maar je zit dan ook nog eens machteloos op een ander continent. Daar komt bovendien die race tegen de klok bij en die bureaucratische mallemolen. Die mensen hebben wat moeten doorstaan.»

HUMO Blijft u de belangen van de familie behartigen nu er een strafonderzoek loopt?

Bossuyt «Daar heb ik nog geen zicht op. Ik heb die mensen daar om evidente redenen nog niet mee lastiggevallen. Het belangrijkste was eerst en vooral een vlucht regelen, de vrijgave van het lichaam, de overlijdensakte… Dat was even alle hens aan dek. Ik ben hiervoor gecontacteerd op een zaterdagnamiddag, hè.»

HUMO Eén van de vrouwen die vorig jaar op Tomorrowland stierven, kwam ook uit India. Is dat toeval? Of heeft het te maken met een gebrek aan ervaring met drugs?

Bossuyt «Tomorrowland heeft ruim 200.000 bezoekers. Het lijkt me logisch dat die niet allemaal evenveel ervaring hebben met drugs. Ik ben er wel van overtuigd dat de ambassade na dit nieuwe incident maatregelen zal treffen en mensen die vanuit India naar het festival komen, zal sensibiliseren.»

In de Indische media krijgt het nieuws over hun dode landgenoot nauwelijks aandacht.

INDISCHE FESTIVALGANGER «Dat verbaast me niet. India heeft 1,4 miljard inwoners, en we hebben in ons land al genoeg eigen problemen. Tomorrowland is wel heel populair bij de jongeren. Uiteindelijk hoef je niet schatrijk te zijn: met 1.500 euro betaal je de vlucht en een ticket. Daarvoor willen mensen wel sparen.»

Het taboe rond drugs en alcohol is in de Indische cultuur bovendien erg groot, bevestigt men op het consulaat van India: ‘Alcohol wordt slechts uitzonderlijk gedronken, drugs zijn helemaal uit den boze.’


Coma-combinaties

Toxicoloog Philippe Jorens is diensthoofd van de afdeling Intensieve Zorgen in het UZ Antwerpen, waar de onfortuinlijke Tomorrowland-bezoeker overleed. Ook de twee drugsslachtoffers van vorig jaar kwamen op zijn dienst terecht, maar konden niet meer gered worden.

HUMO Het Indische slachtoffer lag volledig verstijfd op de grond, met opvallend verkrampte handen. Op het gebruik van welke drugs zou dat kunnen wijzen?

Philippe Jorens «Over dit specifieke geval mag ik niks kwijt, maar ik kan wel zeggen dat je bij een hartstilstand heel snel kunt verkrampen, of je nu drugs hebt genomen of niet.»

HUMO Kan een hartstilstand het gevolg zijn van een overdosis xtc?

Jorens «MDMA, de werkzame stof in xtc, prikkelt het stimulerende deel van het zenuwstelsel. Dat betekent dat het hart wordt opgejaagd, waardoor de hartslag toeneemt en de bloeddruk verhoogt. Zo kan een hersenbloeding ontstaan of kan de werking van verschillende organen uitvallen. Het kan ook tot hartritmestoornissen leiden, of een hartinfarct.»

'Advocaat Kristof Bossuyt, die de familie van de overleden Indiër bijstaat: 'Ik ben ervan overtuigd dat de Indische ambassade na dit nieuwe incident maatregelen zal treffen.''

HUMO Hoe behandelen jullie iemand die met een overdosis xtc op intensive care belandt?

Jorens «Er is geen tegengif, je kunt alleen de symptomen behandelen: de koorts onderdrukken, het hartritme vertragen, de bloeddruk doen dalen.

»Sommige patiënten kunnen na één of twee dagen de intensieve zorgen verlaten of kunnen zelfs ter plaatse worden behandeld. Maar anderen overleven het niet: het gaat dan om mensen die een hogere dosis hebben genomen of te lang hebben gewacht om hulp te zoeken.»

HUMO De organisatie van Tomorrowland vraagt de festivalgangers altijd om zorg te dragen voor elkaar. Wat zijn de alarmsignalen waarop je moet letten?

Jorens «Zeer grote pupillen, koorts, een snelle hartslag, overdreven veel zweten of rood kleuren door de hoge bloeddruk. Als iemand spraakstoornissen krijgt, verward overkomt of abnormaal gedrag vertoont, is er geen minuut te verliezen en begeleid je hem of haar best zo snel mogelijk naar de dichtstbijzijnde hulppost. Daar weet men of de persoon ter plekke te behandelen is, of beter naar de spoeddienst wordt overgebracht.»

HUMO Vaak combineert men drugs met alcohol. Heeft dat nog een bijkomend effect?

Jorens «In bijsluiters van medicatie staat te lezen dat alcohol de werking van vrijwel alle geneesmiddelen versterkt. Alcohol kan vooral de werking van onderdrukkende drugs als cannabis, ketamine, heroïne en vloeibare xtc enorm versterken. Zo’n combinatie kan tot een coma leiden.

»Soms combineert men ook stimulerende drugs als xtc met onderdrukkende drugs als ketamine. Een bekende combinatie is de speedball, waarbij het opwekkende cocaïne en het onderdrukkende heroïne worden gemengd. Die cocktail alleen al eist in de Verenigde Staten jaarlijks duizenden doden. En die drugcocktails overgiet men dan nog eens met alcohol. Héél riskant.»

HUMO Op dancefestivals als Tomorrowland staan mensen die drugs genomen hebben zich ook nog eens uren aan een stuk in het zweet te dansen. Soms in de brandende zon. Heeft dat ook een versterkend effect?

Jorens «Ik ga hier geen reclame maken voor bepaalde merken water, maar je moet dan veel drinken, met name water waarin veel zout zit. Door hun hoge lichaamstemperatuur zweten xtc-gebruikers meer dan normaal en moeten ze opletten dat ze niet gedehydrateerd raken.»

HUMO Vorig jaar bezweken twee Tomorrowlandbezoeksters aan een waterintoxicatie na druggebruik. Drinkt men zich in zo’n geval letterlijk dood met water?

Jorens «Over die specifieke gevallen kan ik opnieuw niks zeggen, maar als je grote inspanningen doet, veel water verliest en koorts maakt, heb je de natuurlijke reflex om water te drinken. Maar als er niet voldoende zout in dat water zit, verdun je het zoutgehalte in het bloed en kun je hersenschade oplopen of in een coma belanden.»


Toegewijde actrice

Na het overlijden van het Tsjechische en het Indische slachtoffer in juli 2018 startte het Antwerpse parket een onderzoek naar de dealers, maar dat moest men al na een maand staken. Zonder resultaat.

HUMO Wat liep er vorig jaar fout?

Woordvoerder parket «Een dame is onwel geworden in een tent waar ze tijdens het eerste festivalweekend verbleef. De andere dame kreeg op het festivalterrein een hartstilstand. Ze zijn allebei overgebracht naar het ziekenhuis en daar overleden. Juridisch en medisch waren er toen wat meningsverschillen over of het nu om verdachte overlijdens ging of niet. Daardoor zijn we maar laat op de hoogte gebracht van de twee overlijdens. Omdat het festival al was afgelopen, konden we niet meer achterhalen waar de vrouwen hun drugs hadden gehaald. De zaak is intussen geseponeerd. Er zijn toen ook familieleden overgekomen en we hebben die mensen kunnen uitleggen waarom het onderzoek niks heeft opgeleverd.»

'Strenge controles kunnen contraproductief werken: mensen zien dat er aan de ingang controle is en slikken dan maar snel alles in.'

HUMO Naar verluidt zat het parket nogal verveeld met de zaak.

Woordvoerder parket «We doen steeds hard ons best om dealers op te sporen, en als dat niet lukt, is dat altijd een teleurstelling.»

HUMO Sinds vorig jaar zijn jullie ook op het terrein zelf aanwezig.

Woordvoerder parket «Klopt. Elke festivaldag zijn er twee magistraten op het terrein die minnelijke schikkingen voor gebruikers en dagvaardingen voor dealers kunnen uitschrijven. De federale politie en het drugondersteuningsteam van de Antwerpse politie zijn ook aanwezig op het festival. Zij houden anoniem toezicht en plukken dealers meteen van het terrein.»

'Je mag nooit het signaal geven dat druggebruik oké is, want ook in lage doses zijn er al mensen aan amfetaminegebruik gestorven. Iedereen reageert er anders op'

Al die maatregelen kunnen niet verhinderen dat de feestende people of tomorrow tussen de piepschuimen paddenstoelen en plastic vlinders nog steeds uitgebreid aan de drugs zitten. Wellicht ook de énige manier om zonder gillend weg te hollen langer dan anderhalve milliseconde naar de topmuziek van dommige topartiesten te kunnen luisteren. Na het eerste festivalweekend maakten politie en parket bekend dat 231 festivalgangers op drugsbezit werden betrapt en met een minnelijke schikking – 75 euro voor softdrugs, 150 euro voor harddrugs – naar de uitgang werden gestuurd. Er werden ook 24 dealers gevat, van wie er 21 een dagvaarding kregen voor één van de speciale ‘Tomorrowland’-themazittingen in het najaar. Drie dealers, twee Amerikaanse en één Nederlandse vrouw, werden aangehouden door de onderzoeksrechter. De Nederlandse, de bij onze noorderburen bekende actrice Imanuelle Grives, wordt vervolgd voor de handel en het bezit van verdovende middelen. Grives werd volgens het parket aan de ingang betrapt met een grote hoeveelheid drugs. Bij de huiszoeking in de Airbnb waar ze verbleef, werd ook nog eens een aanzienlijke voorraad ketamine, cocaïne en xtc aangetroffen. Volgens haar advocaat Sven Mary is de 34-jarige actrice echter onschuldig en had ze die drugs alleen bij om zich op een filmrol voor te bereiden. Ze wilde zich namelijk inleven in de wereld van een dealer. Of ze zich ook wilde inleven in hoe het voelt om als dealer aangehouden en in de cel gegooid te worden, is ons niet bekend.


Steeds extremer

Op dancefestivals worden vooral klassieke partydrugs als speed en vooral xtc gebruikt, zegt Tom Evenepoel van het Vlaams expertisecentrum voor Alcohol en andere Drugs (VAD).

Tom Evenepoel «Cocaïne wordt ook steeds populairder. De laatste jaren was er ook veel te doen over ketamine, een verdovende stof, maar dat gebruik blijft in verhouding toch erg beperkt.»

HUMO Worden er op dancefestivals meer drugs gebruikt dan vroeger?

Evenepoel «Het aantal gebruikers lijkt min of meer gelijk te blijven. Volgens onze laatste enquête uit 2018 gaf net geen 28 procent van de bezoekers op dance-evenementen te kennen dat ze die avond al drugs hadden gebruikt of van plan waren dat te doen. Dat was ongeveer hetzelfde percentage als in 2015.»

HUMO Veel gezondheidswerkers op het festival en in de omliggende ziekenhuizen getuigden dat de meeste festivalgangers zeer open waren over hun druggebruik. Ze merkten ook duidelijk dat zowel drugs als alcohol tegenwoordig in grotere hoeveelheden en ook in veel kortere tijd worden gebruikt.

Evenepoel «Onze enquêtes op locatie tonen nochtans een daling van het druggebruik bij feestvierders. Maar ik denk dat er een kleine harde kern is die excessiever gebruikt. Wat daarbij kan meespelen, is dat stimulerende drugs je remmingen wegnemen. Je doseert niet meer verstandig en gaat compleet los.»

Jorens «Dat mensen er opener over zijn dan vroeger, is op zich niet zo slecht, omdat het kan bijdragen aan de preventie: als je van anderen hoort dat ze op de spoeddienst zijn beland omdat ze iets hebben genomen, ga je misschien twee keer nadenken. Maar het grote gevaar is dat men druggebruik bijna normaal begint te vinden.»

HUMO Kun je aan een overdosis of overvloedig gebruik van amfetamines ook blijvende schade overhouden?

Jorens «Er is onder wetenschappers veel discussie over de mogelijke gevolgen van langdurig xtc-gebruik. Er zijn studies die zeggen dat het allemaal wel meevalt, maar de dodelijke gevallen bewijzen dat er altijd wel een risico is. In het begin van deze eeuw zijn er in de regio Turnhout in korte tijd een tiental adolescenten gestorven na inname van een stof die vergelijkbaar is met MDMA.

»Voor de gevolgen op lange termijn houden we ons hart vast. Sommige van die drugs, onder andere xtc, hebben een invloed op stoffen in de hersenen die een rol spelen bij depressie en andere psychiatrische fenomenen. We vrezen dat een generatie die geregeld gebruikt op termijn gevoeliger zou zijn voor psychiatrische aandoeningen.»

HUMO Wie geregeld alcohol drinkt, kan er na een tijdje beter tegen. Treedt dat soort gewenning ook op bij drugs als xtc?

Jorens «Dat is absoluut niet het geval. Een probleem is ook dat je niet weet wat je koopt. Vaak gaat het om producten met veel onzuiverheden of is de werkzame stof niet het klassieke MDMA, maar iets dat erop lijkt. En er zijn er zeer veel op de markt: PMA, MDEA… Dat zijn verbindingen die sterk op MDMA lijken, maar het helemaal niet zijn.

»Het aantal psychotrope stoffen in omloop is onoverzichtelijk geworden. Alleen al de laatste vijf jaar zijn er naar schatting 1.500 nieuwe verbindingen op de markt gekomen in West-Europa. Nergens wordt meer xtc geproduceerd dan in België en Nederland, dus hier is het aanbod ook zeer groot en divers. Geloof me, we staan nog maar aan het begin van de maatschappelijke uitdagingen die dat met zich meebrengt.»

'Nergens wordt meer xtc geproduceerd dan in België en Nederland. We staan nog maar aan het begin van de maatschappelijke uitdagingen die dat met zich meebrengt'

HUMO Er komen niet alleen steeds meer nieuwe middelen op de markt, het spul wordt ook steeds zwaarder.

Evenepoel «Uit analyses weten we dat xtc-tabletten sinds 2010 almaar hogere doses MDMA bevatten. We vermoeden dat de producenten op een bepaald moment nieuwe grondstoffen zijn beginnen te gebruiken waarmee ze steeds zwaardere xtc konden maken.»

Jorens «Mensen willen steeds nieuwe en extremere ervaringen. Het is een heel gevaarlijke situatie. Als je 70 kilo weegt en je neemt 100 milligram MDMA, heb je milde tot ernstige symptomen. Maar we zien steeds meer dat er 200, 300 tot zelfs 400 milligram MDMA in de pillen zit.

»Bij ons wordt niet alleen veel xtc geproduceerd, ook qua gebrúík van xtc en cocaïne behoren de Antwerpse en Brusselse regio tot de Europese top. Vooral in Antwerpen is de situatie verontrustend.»


Verkeerd signaal

HUMO De dodelijke slachtoffers die dit en vorig jaar op Tomorrowland vielen, waren allemaal buitenlanders. Zijn zij niet genoeg op de hoogte van hoe sterk amfetamines hier zijn?

Evenepoel «Dat zou een rol kunnen spelen. Samen met andere omstandigheden: je hebt een lange reis achter de rug, je hebt heel hard uitgekeken naar het festival en er misschien ook lang voor gespaard. Dan wil je het onderste uit de kan halen en ook echt alles meepikken. En drugs horen bij die totaalervaring. Je gunt jezelf geen rust en blijft maar dansen. Liefst met dat fameuze Belgische bier erbij, want dat moet je als buitenlander toch ook eens geproefd hebben. Vaak hebben die mensen inderdaad te weinig voeling met de lokale drugsmarkt. Of ze kopen hun drugs op het terrein. Dat is altijd riskanter, omdat ze de dealer niet kennen en nog minder kunnen inschatten wat ze kopen.»

HUMO Sommige experts stellen voor om aan de ingang van festivals testeenheden te installeren waar bezoekers de kwaliteit van hun drugs kunnen laten controleren. Het idee is dat drugs toch niet volledig weg te houden zijn, en dat er dan tenminste geen gevaarlijk spul in omloop is. Goed idee?

Jorens «Als zo’n test vooral dient om de gebruikers gerust te stellen en hun te verzekeren dat ze veilige waren hebben gekocht, geef je natuurlijk het verkeerde signaal. Als die tests kunnen detecteren dat er pillen circuleren die te zwaar of niet zuiver zijn, en waar men dus beter afblijft, dan is het wel een goeie zaak. Zo’n test mag geen goedkeuringsstempel zijn. Dan kun je evengoed drugs in standjes beginnen te verkopen op het terrein. Je mag nooit het signaal geven dat druggebruik oké is, want ook in lage doses zijn er al mensen aan amfetaminegebruik gestorven. Niet iedereen reageert er hetzelfde op.»

[QUOTE_Tomorrowland vraagt z'n bezoekers zorg te dragen voor elkaar. 'Alarmsignalen zijn grote pupillen, koorts, overdreven veel zweten of rood kleuren door de hoge bloeddruk.'

Evenepoel «In het buitenland zijn er festivals die zulke tests aanbieden en daar heeft men er vrij goede ervaringen mee. Het probleem is dat zoiets natuurlijk niet gemakkelijk te verzoenen is met de nultolerantie die sommige festivals nastreven. Je kunt moeilijk zeggen dat je drugs compleet wilt buitenhouden, maar op het terrein wel een standje zetten waar je je drugs kunt laten controleren.

»Zo’n test is vooral interessant omdat je het gesprek met de gebruiker kunt aangaan in een vertrouwelijke sfeer. Mensen hoeven niet te vrezen dat ze betrapt zullen worden en het risico lopen om van het terrein te worden gegooid. Op zo’n moment kun je mensen helpen met advies op maat.»

HUMO Online kun je voor een paar euro ook kits kopen waarmee je je pillen kan testen. Hoe betrouwbaar zijn die?

Evenepoel «Dat zijn heel basic testjes. Ze kunnen een vals gevoel van veiligheid geven. Ik zou nooit op basis van zo’n testje een vrijgeleide geven om bepaalde pillen te gebruiken.»

'De dodelijke slachtoffers op Tomorrowland waren allemaal buitenlanders. 'Velen hebben een lange reis achter de rug en hebben er misschien ook lang voor gespaard. Dan wil je het onderste uit de kan halen. Dan blíjf je dansen, liefst met dat fameuze Belgische bier erbij.''

HUMO Ondanks alle maatregelen en controles werd er op Tomorrowland nog massaal geslikt en gesnoven. Volgens de organisatoren is het een illusie om te denken dat je zo’n festival helemaal drugsvrij kunt houden. Hebben ze een punt?

Jorens «Ik denk het wel. Voor de maatschappij in het algemeen geldt hetzelfde. We moeten onszelf niet wijsmaken dat we ooit alle drugs zullen kunnen bannen. Maar we moeten er wel op blijven wijzen hoe gevaarlijk ze zijn.»

Evenepoel «Je moet niet alleen proberen om druggebruik te voorkomen, maar ook inzetten op schadebeperking bij mensen die sowieso gebruiken. Strenge controles kunnen contraproductief werken: mensen zien dat er aan de ingang controle is en slikken dan maar snel alles in. Zo lopen ze het risico op een overdosis. Of ze slikken op voorhand thuis al iets en kruipen vervolgens onder invloed achter het stuur.

»Ook voor de politie wordt het moeilijk om nóg meer drugshonden en agenten in te zetten.

»Onze benadering is daarom meer gericht op zero harm: de focus leggen op de gezondheidsrisico’s van drugs en voorkomen dat er mensen in het ziekenhuis terechtkomen, of dat er doden vallen. En dan kom je er niet alleen met controles. Je moet ook sensibiliseren, zoals wij met ons project Safe ’n Sound doen. Veel festivals, ook Tomorrowland, doen op een aantal vlakken al veel, maar het kan nog altijd beter.»

HUMO Volgens ‘I Love Techno’-brein Peter Decuypere is xtc-gebruik al dertig jaar onlosmakelijk met de danscultuur verbonden en krijg je het er nooit meer uit.

Evenepoel «Xtc werkt in op je gemoedstoestand. Het verbindt mensen, maakt hen euforisch en het versterkt de beleving van de muziek en het visuele spektakel. Net daarom heeft het altijd zo samengehangen met de dancecultuur. De vraag is niet zozeer of we het er ooit uit kunnen krijgen, maar eerder hoe we met die realiteit omgaan zonder de risico’s als normaal te gaan beschouwen. Festivals zijn altijd al een vrijhaven geweest voor mensen om zich los en vrij te voelen en met drugs te experimenteren.»

Jorens «Vijftig jaar geleden werd op festivals als Woodstock ook al uitgebreid lsd en cannabis gebruikt. Die verwevenheid is dus niet nieuw. Ze is alleen massaler dan ooit.»

Meer info over onder meer alcohol en drugs op festivals vindt u op safensound.be.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234