Dossier duurzaamheid: revolutie in de huiskamer

We staan aan de vooravond van een nieuwe technologische revolutie, en die zal van hetzelfde kaliber zijn als de uitvinding van de elektriciteit, het internet of de gsm. Goed nieuws: deze revolutie gaat hand in hand met een efficiënter energieverbruik en dus ook een vermindering van onze CO2-uitstoot. Minder goed nieuws: hoezeer ons prehistorisch energienetwerk ook aan een reboot toe is, het zal nog niet voor deze winter zijn.

Het Texaanse stadje Austin staat bekend om zijn populaire showcasefestival South by Southwest (SXSW), waar elk jaar honderden muzikanten uit de hele wereld samentroepen in de hoop hipsterbloggers en platenbonzen van hun talent te overtuigen. Na dertig jaar is het festival zo’n immens succes dat het intussen ook enkele markante spin-offs heeft voortgebracht: SXSW Film wil het nieuwe Sundance worden, SXSW Interactive is nu al het mekka voor technerds en dankzij SXSW Eco is sinds kort ook ecologie überhip.

SXSW Eco vindt elk jaar in oktober plaats, als het in Austin nog makkelijk 35 graden wordt. Celsius! Dat verklaart deels waarom de straten er zo verlaten bij liggen wanneer we de stad binnenrijden. Al zal het Austin City Limits Festival er ook wel voor iets tussen zitten, met headliners als Pearl Jam, Eminem, Outkast en Skrillex. Voor de duidelijkheid: Austin is een Democratisch lichtpunt in de extreem conservatieve en uiterst Republikeinse staat Texas. Er lopen nog genoeg cowboys rond die eruitzien alsof ze onderweg zijn naar een auditie voor een Hollywoodwestern, maar de stad wordt eveneens bevolkt door een grote groep – in de rest van Texas is het een scheldwoord – liberals. De komende dagen mengen ze zich op SXSW Eco met een massa ecologische strijders die naar hier zijn afgezakt om een honderdtal lezingen bij te wonen.

Iedereen is gewapend met een herbruikbare waterfles en een iPad – papier verspillen is hier een doodzonde – en er is nergens een geitenwollen sok te zien. Maar dat kan natuurlijk aan het weer liggen. Hoewel. Buiten mag het dan bloedheet zijn, het conferentiecentrum is een ijskast. Amerikanen zijn namelijk verslaafd aan airconditioning, en dat is meteen ook één van de redenen waarom hun verouderde elektriciteitsnet zo onder druk staat. Vooral in de zomer bestaat de kans op black-outs.


Smartsoftware

We denken amper na over ons energieverbruik: we komen thuis en doen het licht aan. Dat is wat Tony Fadell en Matt Rogers, mannen die samen met Steve Jobs de iPod bedachten, willen veranderen. Na hun vertrek bij Apple richtten ze in 2010 het bedrijf Nest Labs op, met slechts één bedoeling: thermostaten en rookdetectors even sexy maken als de iPod of de iPhone. Of nee, misschien hadden ze nog een tweede bedoeling: de boel na amper vier jaar verkopen aan Google voor 2,5 miljard euro. Alzo geschiedde. Fadell en Rogers zijn er niet bij op SXSW Eco, hun business developer Brian Farhi wel. Op het eerste gezicht heeft hij meer weg van een Vlerickboy dan van een wereldverbeteraar, en op het tweede gezicht eigenlijk ook.

Als de verkoop van Nest aan Google één ding duidelijk maakt, dan is het wel dat ecologische bedrijven in de VS very big business zijn geworden. Maar je hebt al iemand als Farhi nodig om vol passie te spreken over een thermostaat. ‘Ik weet het, ik weet het,’ zegt hij wanneer we even buiten in de schaduw gaan zitten om op te warmen, ‘de thermostaat staat in de top drie van minst geliefde producten in huis. Die dingen zijn niet alleen lelijk, ze zijn vaak ook zo onpraktisch dat ze niet goed geprogrammeerd worden. En dan ben je niet minder, maar méér energie aan het verbruiken. Onze thermostaten hoef je niet te programmeren. Het zijn slimme toestellen die aan de hand van sensoren waarnemen hoe jouw gemiddelde dag eruitziet en die op basis daarvan de temperatuur in huis regelen. Wie dat wil, kan de temperatuur en het programma nog altijd zelf aanpassen, maar dan niet langer door op een heleboel knopjes te drukken, want die zijn er niet meer. Je kunt enkel nog draaien aan een schijf. Simpeler konden we het niet maken.’

HUMO Dus zoals Netflix pretendeert te weten wat ik wil zien, weet jullie thermostaat wanneer ik welke temperatuur wil?

Brian Farhi «Zoiets, ja. Je hoeft zelf niets meer te programmeren. Wanneer je in het begin thuiskomt en voelt dat het wel wat warmer mag, draai je aan de schijf. Onze software zal je gewoontes onthouden en op die manier een ideale temperatuur voor je berekenen. Als jij bijvoorbeeld elke dag om zeven uur opstaat en de temperatuur op twintig graden zet, zul je na een korte inloopperiode niet meer aan de schijf hoeven te draaien. Nest zal ervoor zorgen dat het altijd twintig graden is als je opstaat.»

HUMO In het weekend staan we natuurlijk niet om zeven uur op.

Farhi «No sweat! Ook dat wordt door Nest geregistreerd. Onze smartsoftware wordt gestuurd door verschillende bewegings- en lichtsensoren die registreren of je thuis bent en waar je je in huis bevindt.»

HUMO Zal ik ook ooit tegen mijn thermostaat kunnen praten en hem een naam geven?

Farhi (lacht) «Je mag hem gerust een naam geven, maar voorlopig zal hij er nog niet op reageren.»

HUMO Hm, klinkt alsof er op dit moment nog niet zo veel verschil is tussen Nest en een hoop andere domotica?

Farhi «Domotica zijn omslachtig om te installeren én je krijgt er altijd een handleiding van honderd pagina’s bij. Nest is simpel en het kleinste kind kan ermee overweg.»

HUMO Hoe zit het met het ecologische aspect?

Farhi «Dat vloeit er automatisch uit voort: een goed functionerende thermostaat kan je verbruik met 20 procent doen dalen. Nest biedt bovendien de mogelijkheid om op een comfortabele manier te besparen, en werkt ook nog eens motiverend. Wanneer je een groen blaadje op de schijf ziet verschijnen, ben je energie aan het besparen. Zo ben je je er ook van bewust, en dat geeft uiteraard een goed gevoel.

»Nog een voorbeeld: je steekt de vuile was in de wasmachine en gaat de deur uit. Nest registreert dat je weg bent en communiceert met de energiemaatschappij om te controleren wanneer het het beste moment is om je was te doen. Zo kunnen we pieken in energieverbruik verminderen; dat is met het oog op hernieuwbare energie van wezenlijk belang.»


Groene stroom

Dat laatste is in België helaas nog niet mogelijk, aldus Lampiris, dat Nest sinds kort aanbiedt. Daarvoor heb je, naast een slimme thermostaat, ook slimme meters nodig, en die zitten nog in de testfase. Eandis zou eind dit jaar klaar moeten zijn met een proefproject, maar dan is het nog wachten op de politiek.

Tom Van de Cruys (Lampiris) «Die piekmomenten zijn inderdaad een probleem. Tijdens zo’n piek moeten alle gas- en kolencentrales in gang gezet worden om te voorzien in extra stroom. Het idee van de slimme meter is dat wasmachines pas beginnen te draaien op het moment dat de vraag naar groene stroom laag is. Op die manier komen we tot een stabieler en groener energieverbruik, en een veel lagere CO2-uitstoot.»

HUMO Als die slimme meters er nog niet zijn, waarom dan nu al Nest in België introduceren?

Van de Cruys «We zitten met een te hoge CO2-uitstoot, en er is ook het feit dat we onze woningen voornamelijk verwarmen met aardgas of mazout – daar bestaan geen groene varianten voor. Het is dus van essentieel belang dat we ons energieverbruik verminderen. We hebben de afgelopen jaren tal van domoticatoestellen uitgetest, maar die bleken allemaal te technisch. De gebruiksvriendelijkheid van Nest en hun intelligente software hebben voor ons de doorslag gegeven. We bieden onze klanten vanaf nu enkel nog Nest aan.»

HUMO En loopt dat een beetje?

Van de Cruys «Enorm. Van andere leveranciers weten we dat ze van een soortgelijk product zo’n drieduizend exemplaren verkocht hebben, na een grote marketingcampagne. Voor de thermostaat van Nest zijn er op dit moment al meer dan zesduizend aanvragen, dus het gaat een pak harder dan we ooit hadden durven dromen.


Sciencefiction

De introductie van de slimme meter kan het succes van Nest straks nog een boost geven en er tegelijk voor zorgen dat we eindelijk een beter zicht krijgen op onze energiefacturen. Want laten we eerlijk zijn: geen kat die daar vandaag aan uit raakt. Smarthomes en slimme meters zullen ervoor zorgen dat we precies weten hoeveel onze toestellen verbruiken, en we zullen die kennis kunnen gebruiken wanneer we bij Vanden Borre gaan shoppen.

Wie die kennis natuurlijk ook kan gebruiken, is de commerciële machine achter Nest. Google kan straks toch bij iedereen naar binnen gluren? Farhi lacht de vraag weg. Het privacybeleid van Nest laat volgens hem niet toe dat er informatie wordt doorgespeeld aan het moederbedrijf, ‘en het vertrouwen van de klant is een absolute noodzaak om Nest te doen groeien. Daar staat of valt alles mee. Dat beseft ook Google.’

En toch. Hoe waardevol moet het niet zijn voor Google en zijn adverteerders om te weten wanneer je opstaat en hoe vaak je kookt, staan we ons op het einde van de eerste dag SXSW Eco af te vragen op het openingsfeest. De party vindt plaats op een bioboerderij aan de rand van Austin, en dit feestje is ongetwijfeld de reden waarom er voor het eerste panelgesprek de volgende ochtend slechts een handvol festivalgangers komt opdagen. Dat krijg je dus met organic vodka op een ecoconferentie.

We waren misschien zelf ook nog wat in bed blijven liggen als we niet hadden afgesproken met Rick Thompson, moderator van het ochtenddebat en journalist bij Greentech Media. Thompson wil de woorden van Farhi niet in twijfel trekken, maar we moeten daar volgens hem ook niet onnozel over doen: ‘Bedrijven als Nest en Google zullen in de toekomst veel meer over ons weten dan vandaag het geval is. De vraag is of het zo’n groot probleem is dat een bedrijf weet wanneer je het licht uitdoet of hoe laat je meestal de koelkast opentrekt. Er zal uit die informatie ongetwijfeld geld te slaan zijn, maar is dat erg? Ik geloof dat de meerwaarde van een smarthome uiteindelijk zal opwegen tegen het opgeven van je privacy met betrekking tot dat soort eerder triviale zaken. Op Facebook geven mensen zichzelf veel meer bloot.’

We praten met de ecojournalist over de veranderingen die nodig zijn om nieuwe, ecologische technologieën mogelijk te maken. Want terwijl het internet de voorbije jaren ontzettend snel is geëvolueerd, zit het energienet vandaag nog in het industrieel tijdperk. Maar daar komt binnenkort verandering in, zegt Rick Thompson: ‘Recente ontwikkelingen zoals de exploderende vraag naar zonnepanelen, smarthome-producten als Nest en de opkomst van de elektrische wagen zijn belangrijke stimulansen voor energieleveranciers om eindelijk werk te maken van een nieuw energiesysteem.’

HUMO Wat moet er precies veranderen?

Thompson «Wel, vroeger zaten we met een eenrichtingsstroom van de energieleverancier naar de consument, maar met de opkomst van zonne-energie krijg je nu tweerichtingsverkeer: in elk huis komt elektriciteit van het net binnen, maar via de zonnepanelen geeft elk huis ook stroom af aan het net. Dus we zullen het huidige elektriciteitsnet moeten ombouwen – en dat vraagt tijd. Maar het is nodig, want enerzijds bestaat het gevaar dat je op bepaalde momenten met te veel zonne-energie komt te zitten en er nergens mee naartoe kunt, anderzijds komen de elektrische wagens eraan en die verbruiken bijna evenveel energie als een huis.»

HUMO Kunnen we niet gewoon zelf in onze energiebehoeften gaan voorzien?

Thompson «Volledig onafhankelijk energie produceren via zonnepanelen of windenergie? Dat is nog niet voor direct, nee. Het opwekken van energie is afhankelijk van het weer en zolang er geen goedkope oplossingen komen om die energie op te slaan, kunnen we ons niet loskoppelen van het energienetwerk. Wat niet wil zeggen dat energieleveranciers daar geen rekening mee houden. Ik heb onlangs nog een topman van National Grid (de Electrabel van de VS, red.) horen zeggen dat een goedkope batterij om massa’s energie op te slaan de doodsteek voor de energieleveranciers kan betekenen. Maar voorlopig is die batterij er dus nog niet.»

HUMO Zullen technologiebedrijven als Google, Nest en Apple de boel ooit kunnen overnemen van de energieleveranciers?

Thompson «Dat valt nog te bezien. Energieleveranciers zijn zich op dit moment wel al bewust van het gevaar en ze zijn zich aan het omturnen naar een soort energie-adviseurs. Vroeger kon je er enkel terecht voor je energie, vandaag bieden ze ook andere producten en diensten aan, zoals Nest. Dat is nu in handen van Google, en dat bedrijf heeft het afgelopen jaar ook flink in zonne-energie geïnvesteerd, maar dat maakt er vooralsnog geen grote energiespeler van. Apple van zijn kant heeft de intentie om de concurrentie met Nest aan te gaan met zijn in juni voorgestelde HomeKit, maar dat systeem staat nog in de kinderschoenen. Nee, voorlopig zie ik in de VS enkel zonne-energiebedrijven als SolarCity en Vivint Solar als belangrijke nieuwe spelers op de energiemarkt. O, en Tesla natuurlijk.»


Elektrische luxeauto’s

Het magische woord is gevallen, en het zal op de derde en laatste dag van SXSW Eco nog vaak worden herhaald, wanneer een panel van techneuten zich over de toekomst van de elektrische wagen buigt. Tesla, dat erg knappe elektrische luxeauto’s bouwt en onder meer Leonardo DiCaprio tot zijn fans mag rekenen, is al jaren het buzzbedrijf van Silicon Valley. Drie dagen nadat een team van experts op SXSW Eco beweerde dat het nog zeker vijf jaar zou duren vooraleer de eerste self-driving car klaar zou zijn, stelde Tesla de Model SD voor, een – dure – elektrische auto die volledig klaar is om zelf naar de bakker of naar het werk te rijden. ‘Zo gek veel wagens heeft het bedrijf nog niet verkocht,’ aldus Thompson, ‘maar het is sterk in marketing en het heeft ook de ambitie om binnen afzienbare tijd een betaalbare elektrische auto op de markt te brengen. Als hen dat lukt, kan de revolutie echt beginnen.’

Voor wie nog niet helemaal mee is: in de toekomst zal alles draaien rond het efficiënt opslaan van hernieuwbare energie. Wat van een relatief goedkope batterij die in staat is om een grote massa energie op te slaan op dit moment zowat de heilige graal maakt. Zo’n batterij moet het teveel aan zonne-energie op het ene moment opslaan, en op het andere moment weer vrijgeven, zodat huizen in principe volledig in hun eigen energie kunnen voorzien, en er zelfs nog genoeg over is om de auto op te laden.

Maar net als zonnepanelen tien jaar geleden, zijn die batterijen vandaag nog erg duur. Wat ze voor de meeste energiebedrijven al niet interessant maakt, laat staan voor particulieren. Een bedrijf als Tesla moet er echter in blijven investeren, wil het vermijden dat de pechstrook straks vol dure auto’s staat, zonder stroom. Dat laatste is overigens al niet zo waarschijnlijk meer – met één tankbeurt rij je makkelijk 400 kilometer – maar het prijskaartje blijft hoog. De autoconstructeur wil daar iets aan doen door tegen 2020 een fabriek te bouwen waar jaarlijks een half miljoen autobatterijen kunnen worden geproduceerd. Hoe meer je van iets produceert, hoe goedkoper het wordt.

Nu zijn autobatterijen niet hetzelfde als batterijen die nodig zijn om zonne-energie op te slaan, maar ze gebruiken wel dezelfde grondstoffen, en die worden dus ook goedkoper. De hardwarekosten zijn de afgelopen jaren overigens al met 40 procent gedaald, en men voorspelt dat ze binnen de vijf jaar nog eens met 40 procent zullen dalen. Op die manier wordt energieopslag economisch interessant. Op termijn weliswaar, want tenzij je een gigantische garage hebt, zul je nog niet zo snel thuis een batterij kunnen installeren om zonne-energie op te slaan.

De groene ondernemer Jigar Shah, die rijk is geworden door te investeren in zonnepanelen, raadt alvast aan om uw spaarcenten in batterijen te stoppen. Let wel op dat u er de juiste producent uitkiest, want er zijn de voorbije jaren al tal van bedrijven over de kop gegaan. Al lijkt Tesla voorlopig een safe bet. Niet in het minst omdat Apple niets liever zou doen dan het bedrijf overnemen. Elon Musk, oprichter van Tesla, heeft de geruchten over een eventuele overname altijd de kop ingedrukt, maar heeft nu toegegeven dat er gesprekken gaande zijn tussen de twee bedrijven.

Sexy thermometers, intelligente huizen, zelfrijdende auto’s, en niemand die goed weet waar we over vijf jaar zullen staan. Eén ding is zeker: het tijdperk waarin groen gelijkstond aan Mieke Vogels is definitief voorbij.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234