null Beeld

Dossier Transplantatie (3): Zijn stamcellen de toekomst?

Dossier orgaantransplantatie deel 3: de baanbrekende resultaten in de stamceltechnologie. Als we in het laboratorium naar believen organen kunnen kweken, is het tekort aan donoren opgelost.


Eigenlijk wou Catherine Verfaillie topsportster worden. Ze deed aan vijfkamp, werd Belgisch kampioene 4x100 meter en sleepte ondanks haar ranke gestalte zelfs de titel van Belgisch kampioene kogelstoten in de wacht. ('Wat hoger vertrekt, valt later,' lacht ze. 'Dat is gewoon een wet in de fysica.') Een aanslepende knieblessure besliste er anders over: ze ging geneeskunde studeren ('Daar moest je geen toelatingsexamen voor doen, voor ingenieur wel') en werd topwetenschapper.

Tijdens haar professoraat aan de universiteit van Minnesota haalde Catherine Verfaillie het wereldnieuws met haar baanbrekende bijdrage tot het stamcelonderzoek. We wisten al langer dat er in embryo's stamcellen zitten waaruit al onze organen ontstaan. Uit meer volwassen stamcellen kan nog een beperkt aantal weefseltypes groeien. Maar professor Verfaillie ontdekte dat je die volwassen stamcellen kunt herprogrammeren, zodat ze op embryonale stamcellen gaan lijken en er tóch weer meer organen uit kunnen ontstaan. Die zogenaamde MAP-cellen of multipotente adulte progenitorcellen zouden een zegen kunnen zijn voor de transplantatiechirurgie. Want als we in het laboratorium naar believen organen kunnen kweken, is het tekort aan donoren opgelost. En als we daar geen embryonale stamcellen voor hoeven te gebruiken - een omstreden techniek, omdat daarbij het embryo wordt vernietigd - zijn ook alle morele bezwaren van de baan. Sterker nog, als die organen uit ons eigen lichaamsmateriaal kunnen worden gemaakt, zouden ze niet langer worden afgestoten. Tournée générale!

Straffe quotes uit de vorige afleveringen
Deel 1: De chirurg (dokter Jacques Pirenne van UZ Leuven)

In de praktijk is het mij ooit overkomen dat we een leveraanbod hadden, en dat de patiënt duidelijk gedronken had toen hij hier aankwam. Sorry, maar die man hebben we naar huis gestuurd, we hebben de lever aan een andere patiënt gegeven.

In Schotland is het ooit gebeurd dat ze aan een harttransplantatie waren begonnen terwijl het vliegtuig met het donorhart in een meer neerstortte. Gelukkig hebben ze het hart kunnen opvissen, de transplantatie is toch doorgegaan.

Psychologische afstoting kan ik mij voorstellen bij mensen met bijvoorbeeld een nieuwe hand, omdat ze die constant zien. Bij de allereerste patiënt die een nieuwe hand kreeg, hebben ze die uiteindelijk zelfs moeten afzetten.

Je hoort weleens beweren dat onze cellen een geheugen hebben. Dat zou dan zogenaamd verklaren waarom je na een transplantatie bepaalde kenmerken van je donor kunt overerven. Zo is er het geval van een 47-jarige vrouw die na een transplantatie een onweerstaanbare drang naar kippenbouten van Kentucky Fried Chicken ontwikkelde - net zoals haar 18-jarige donor.

Deel 2: Het beest in de mens (dokter Waer, specialist xenotransplantatie)

Hogere apen zijn nauw verwant met de mens, en er is heel wat weerstand tegen experimenten. Extreme dierenrechtenactivisten zullen bijna evenveel bezwaar hebben tegen het gebruik van varkens, maar voor de meerderheid van de bevolking is dat emotioneel geen zwaar probleem: wij slachten en eten tenslotte duizenden varkens per dag! Ik denk dat die meerderheid wél een probleem zou hebben als we massaal bavianen en chimpansees beginnen te slachten om er organen uit te halen.

Hogere apen kweken erg slecht in gevangenschap. Het zou moeilijk zijn om er veel organen van te oogsten, terwijl dat bij varkens geen enkel probleem is: die kweken fantastisch goed!

Bij grote apen als gorilla's zijn de organen dan ook nog eens te groot, alleen al daarom zijn ze ongeschikt voor de mens. Wij gebruiken ook niet de klassieke, enorm grote varkens. Ik denk dat de varkens die men voor de vleesteelt gebruikt 400 kilo kunnen wegen, terwijl een patiënt maar rond de 80 kilo weegt. Het hart van zo'n kolossaal dier zou dan ook niet geschikt zijn voor transplantatie. Maar we hebben mini pigs, miniatuurzwijntjes die, als ze volwassen zijn, rond de 80 kilo wegen.

Stamcellen zijn spectaculair: ze openen veel mogelijkheden, en steeds sneller slaagt men erin steeds méér te doen. Nu al kan men een muizenhart maken met een soort fiberstructuur waarop je stamcellen inplant. Ik ben er zeker van dat het ooit mogelijk wordt menselijke organen te máken.

Op dit moment kunnen we nog geen heel organisme onsterfelijk maken, maar wel één cel: er zijn er die al meer dan vijftig jaar in een proefbuis zitten en die er nog altijd schitterend uitzien! Maar als de mens erin slaagt onsterfelijk te worden, gaan we enorme maatschappelijke problemen tegemoet. Wie weet gaan we elkaar wel uitmoorden om genoeg levensruimte te hebben? Dat zou de paradox kunnen zijn: de onsterfelijkheid van de mens betekent het einde van de mensheid.

undefined

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234