null Beeld

Dr. Pim van Lommel, specialist tot in de kist

Pim van Lommel: 'Een bijna-doodervaring meemaken grijpt ontzettend in op je leven. Minstens de helft scheidt later uit de echt, verandert van baan of gaat radicaal anders leven.'

'Ik geloof niet meer in de dood'

In het Alfabet van de Pseudowetenschap in Humo 3470 stond de letter B voor bijna-doodervaring. Als het van cardioloog Pim van Lommel afhangt, moeten we dat lemma onmiddellijk schrappen. In 2001 publiceerde hij in het gerenommeerde medische tijdschrift The Lancet de resultaten van zijn onderzoek naar bijna-doodervaringen bij 344 patiënten die in het ziekenhuis een hartstilstand hadden overleefd. Liefst 62 van hen rapporteerden zo'n bde. Ze waren niet gek, ze zaten niet in een psychose en ze stonden nergens bekend als wilde fantasten. Van Lommel maakte wereldnieuws.

In 'Eindeloos bewustzijn' (Uitg. Ten Have), recent verschenen en in Nederland nu al een bestseller, legt hij uit hoe mensen die klinisch dood zijn toch een ontwrichtende bijna-doodervaring kunnen navertellen. Onderweg sneuvelt ook één medisch dogma: volgens Van Lommel is ons bewustzijn geen product van onze hersenen, het kan ook buiten ons lichaam ervaren worden.

Hij begint zijn boek met een citaat van Frederik van Eeden: 'Alle wetenschap is ervaringswetenschap, (...) één enkel feit kan de macht hebben een heel systeem te doen vallen.' Het medische wereldbeeld van Pim van Lommel begon voor het eerst te wankelen in 1969, toen hij als arts-assistent cardiologie stage liep in een ziekenhuis.


Pim van Lommel (foto Stephan Peleman) «Op de hartbewaking ging plotseling het alarm af. Een patiënt had een infarct gekregen, op de monitor was zijn elektrocardiogram volledig vlak. Drie verplegers probeerden hem te reanimeren met hartmassage, uitwendige beademing en stroomstoten op de borst. Uiteindelijk herstelde het hartritme zich tijdens de tweede defibrillatie; een minuut later kwam hij weer bij bewustzijn, na een bewusteloosheid die ongeveer vier minuten geduurd had.

null Beeld

»Ik was opgelucht dat de reanimatie gelukt was, maar de patiënt bleek ontevreden en teleurgesteld. Hij was heel emotioneel en vertelde over de kleuren die hij gezien had, over een tunnel en licht, over een prachtig landschap en muziek. De term bijna-doodervaring bestond toen nog niet, de geneeskunde achtte het onmogelijk dat je bewustzijn kan ervaren als alle hersenfuncties uitgevallen zijn.

»Zeventien jaar later - ik was die gereanimeerde patiënt nooit vergeten, maar ik had er verder niets mee gedaan - las ik 'Terugkeer uit de dood' van George Ritchie, een arts die als student een periode klinisch dood was geweest bij een dubbelzijdige longontsteking. Hij was zelfs al dood verklaard en met een laken toegedekt, toen men toch nog besloot hem een adrenaline-injectie te geven in de borstkas bij het hart. Na negen minuten 'dood' kwam hij tot ieders verbazing weer bij bewustzijn. Tijdens die periode bleek hij uitgebreide ervaringen te hebben gehad.

»Het geval van Ritchie stelde me een dubbele vraag. Eén: hoe kan iemand bewustzijn ervaren als zijn hart stilstaat? En twee: komt dit vaker voor? Ik ben toen aan alle ooit gereanimeerde patiënten in de polikliniek gaan vragen of ze zich iets konden herinneren. Tot mijn verbazing had ik in twee jaar tijd twaalf verhalen verzameld, bij een vijftigtal mensen die een hartstilstand overleefd hadden.»


HUMO Waarom hadden ze niet eerder zélf hun ervaringen aan een arts verteld?

Van Lommel «Een bde is zo overrompelend dat je het niet kan plaatsen. En als patiënten erover probéren te praten met familie, vrienden of de dokter, doen die het meteen af als onzin en verzinsels. De meest ingrijpende ervaring die ze ooit hadden, wordt ontkend. Dus houden ze hun mond.

»Het viel me op dat alle verklaringen voor bde steunden op retrospectief onderzoek: via advertenties werden mensen gezocht die dan kwamen vertellen wat ze vele jaren eerder meegemaakt hadden. Maar wat er precies aan de hand was, viel heel moeilijk te achterhalen. In 1988 zijn we daarom begonnen met het eerste grote prospectieve onderzoek naar bde. Binnen enkele dagen na hun reanimatie werd patiënten gevraagd of ze zich nog iets konden herinneren van de periode van hun hartstilstand. Tussen vijftien en twintig procent bleek dat inderdaad te kunnen. Het ging vooral om oudere mensen, de gemiddelde leeftijd was 62 jaar.

»Het vreemde was dat er de groep mét herinneringen gemiddeld even lang bewusteloos was geweest als de groep zónder. Medicijngebruik, eventuele voorkennis van bde, zuurstoftekort, doodsangst, geslacht en religie speelden evenmin een rol. Alleen bleek dat jongeren - die bijvoorbeeld een auto-ongeval overleefd hadden - vaker een bijna-doodervaring rapporteerden. En toen we de patiënten bleven volgen, bleek het leven van degenen mét een bde veel sterker was veranderd. Soms was het compleet ontwricht.»

(pv)

U vindt het volledige artikel in Humo 3516

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234