Maria Chatsjatoerjan, een van de drie zusjes die wordt beschuldigd van de moord op haar vader, vorig jaar in de rechtbank in Moskou. Beeld AFP

RuslandHuiselijk geweld

Drie zusjes die hun incestueuze vader doodden, verdelen Rusland: ‘Hier in de cel ben ik beter af dan thuis’

Huiselijk geweld is een heet hangijzer in het Russische maatschappelijke debat. Eén zaak voedt die discussie als geen ander: die rond de zusjes Chatsjatoerjan, die hun gewelddadige vader met een mes en een hamer om het leven brachten.

Het is warm in Moskou op 27 juli 2018. Een verzengende hitte hangt als een deken over de stad. Ook in de woning van Michaïl Chatsjatoerjan, een forse Russische oorlogsveteraan van in de 50 met een bolle buik en een gouden kruis om zijn hals, loopt de temperatuur hoog op. Die middag, zo blijkt uit een reconstructie van Russische media, roept hij zijn drie tienerdochters om beurten zijn slaapkamer in. Hij is woedend omdat het kleine appartement op de derde verdieping van een Sovjetcomplex in een noordelijke buitenwijk van Moskou een puinzooi is. Hij scheldt ze uit, slaat ze en spuit ze alle drie met pepperspray in het gezicht. De oudste van de drie zussen, Krestina, destijds 19 jaar, raakt buiten bewustzijn.

Niet veel later wordt ze wakker van gegil. Wanneer ze de woonkamer inloopt, ziet ze haar zusjes, Angelina van 18 en Maria van 17, over de schommelstoel van hun vader gebogen. Uit angst dat haar vader hen wederom aanvalt, schiet Krestina haar zussen te hulp.

Maar de rollen zijn omgedraaid. Angelina en Maria hebben gewacht tot hun vader in slaap viel, voordat ze hem besluiten aan te vallen. Ze steken hem met een jachtmes en slaan op hem in met een hamer. Niet veel later vinden agenten Chatsjatoerjans levenloze lichaam. De drie zussen worden gearresteerd en vastgezet in een cel in Moskou.

Aanklacht wegens laster

Het nieuws slaat in als een bom. Media laven zich aan het familiedrama en binnen de familie zelf is de zaak een splijtzwam. De moeder en twee zussen van vader Michaïl verschijnen regelmatig in de pers om hun zoon en broer te verdedigen. Volgens hen zijn de zusjes gestoord en aan de drugs en vermoordden ze hun vader om zijn geld. Ze dienen zelfs een aanklacht wegens laster in tegen de moeder van de drie meisjes, nadat zij in een interview het voor haar dochters opneemt en beweert dat haar ex-man haar ook ooit heeft verkracht. Allemaal leugens, menen de oma en tantes van het drietal. Bovendien, voegen ze eraan toe, is het binnen een huwelijk onmogelijk dat een man zijn vrouw verkracht.

In de loop der tijd ontstaat er een indruk van de gezinssituatie in huize Chatsjatoerjan. Honderden documenten en getuigenverklaringen schetsen een beeld van een agressieve, despotische man die zijn gezin jarenlang terroriseert. Een orthodoxe christen die zijn vrouw in 2015 het huis uit jaagt en daarna zijn agressie botviert op zijn dochters. Hij bedreigt, slaat, misbruikt en verkracht de tienermeisjes stelselmatig. Ook hangt hij camera’s op in het appartement om zijn dochters in de gaten te houden. Ondanks een gediagnosticeerde neurologische aandoening, heeft Chatsjatoerjan een wapenkast met messen, pistolen en geweren.

Uit angst voor represailles durft het drietal het in al die jaren niet aan om naar de politie te stappen. En hoewel de meisjes in het jaar voorafgaand aan de moord maar twee maanden op school verschijnen, doet de schoolleiding niets. Hun moeder stapte toen ze nog thuis woonde wel meermalen naar de politie, vertelt ze later in een interview. Maar haar noodkreten worden keer op keer genegeerd.

‘Noodzakelijke zelfverdediging’

De lokale gezondheidsdienst van Moskou komt na forensisch onderzoek uiteindelijk wél tot de constatering dat de zusjes te maken hadden met ‘constante vernedering, bedreiging, misbruik, fysiek en seksueel geweld.’ Daarop volgt de conclusie dat er wel degelijk sprake was van ‘noodzakelijke zelfverdediging’ op die bewuste zomerdag twee jaar geleden.

Desalniettemin klaagt het Russische openbaar ministerie de zussen in juni 2019 aan voor moord met voorbedachten rade. Er hangt hen een gevangenisstraf van acht tot twintig jaar boven het hoofd.

De getuigenissen die tijdens het onderzoek bekend worden, zijn ronduit weerzinwekkend. Uit WhatsApp-berichten komt de tirannie van Chatsjatoerjan naar voren. In januari 2018 stuurt hij tijdens een vakantie in Israël een bericht naar Angelina nadat hij op camerabeelden heeft gezien dat het meisje zonder toestemming de woning heeft verlaten. Hij laat weten dat ze ‘eindeloos zal zuigen’ en dat hij haar voor straf ‘overal voor zal slaan’.

In een verklaring tegenover de politie, ingezien door de Britse krant The Guardian, zegt Angelina dat de strenggelovige Chatsjatoerjan ‘regelmatig zei dat seks buiten het huwelijk een zonde is, maar omdat wij zijn dochters zijn, hij met ons kan doen en laten wat hij wil en wij ons daaraan moeten overgeven’.

Martelaren van de feministische beweging

De Chatsjatoerjan-zaak geeft een impuls aan de discussie in de Russische maatschappij over huiselijk geweld, vanouds een heet hangijzer in een land waar het gezegde ‘als hij je slaat, dan houdt hij van je’ nog altijd in zwang is. In het publieke debat ontstaat dezelfde tweestrijd als binnen de familie Chatsjatoerjan.

Langzaam maar zeker groeit de zaak uit tot het toonbeeld van de strijd tegen huiselijk geweld. Zonder er erg in te hebben, ontpoppen de zussen zich tot martelaren van de feministische beweging. Een online petitie om de aanklagers te dwingen de aanklacht tegen de zusjes te laten vallen, is al bijna 400.000 keer ondertekend. Parallel aan de zaak wordt de roep van vrouwenrechtenactivisten om de wet aan te passen steeds luider. Binnen het Russische recht bestaat er geen vastomlijnde definitie van het begrip huiselijk geweld, de politie knijpt vaak een oogje toe en rechters leggen nauwelijks contact- of gebiedsverboden op aan geweldsplegers.

Vooral een wet uit 2017 stuit op verzet. Die wet decriminaliseert geweld in huiselijke kring door in plaats van gevangenisstraffen boetes op te leggen. Mannen die voor het eerst ‘lichte schade’ aanrichten bij hun partner zijn sindsdien strafbaar met een boete van circa 400 euro. Bij een tweede overtreding volgt drie maanden cel. Maar er zit een adertje onder het gras. Wie na een eerste overtreding een jaar lang z’n handjes thuishoudt, begint het jaar daarop met een schone lei en krijgt bij een nieuwe overtreding weer ‘gewoon’ een boete. Volgens critici maakt de wet ‘een gratis pak slaag per jaar’ mogelijk. Volgens hen zorgt de wet voor straffeloosheid en durven vrouwen niet meer naar de politie te stappen.

Traditionele waarden

De cijfers onderschrijven de onderrapportage van huiselijk geweld. Sinds de wet van kracht is, is het aantal meldingen dramatisch gedaald. Alleen al in 2017 zakte het aantal meldingen naar een kleine 37.000, tegen ruim 65.000 in het jaar daarvoor. En van de 2.500 vrouwen die tussen 2016 en 2018 werden veroordeeld voor doodslag of moord op een gezinslid, ging het in bijna 2000 van die gevallen over een huishouden waarin sprake was van geweld, blijkt uit onderzoek van het Russische medium MediaZona.

Toch worden hervormingen van het justitiële systeem tegengewerkt. Met name vanuit de Russisch-orthodoxe kerk klinkt er weerstand. De Russische geestelijkheid houdt zich al jaren bezig met een campagne ter promotie van ‘traditionele waarden’. De kerk meent dat het traditionele gezin onder druk staat en dat bemoeienis met de interne aangelegenheden van huishoudens leidt tot de ontmanteling van het Russische gezinsleven en Rusland als geheel. Geestelijken vrezen de westerse progressiviteit en halen uit naar de globalisering die de Russische maatschappij met verkeerde denkbeelden zou besmetten.

Pogingen tot hervorming van het juridische systeem falen daarom jammerlijk. Doordat kerk en staat in Rusland steeds verder met elkaar verweven raken, lopen activisten tegen een blinde muur op.

Beter af in de cel

Tot december vorig jaar. Als onderzoekers in de Chatsjatoerjan-zaak aankondigen dat ze de definitieve versie van de aanklacht naar het Openbaar Ministerie sturen, reageren de aanklagers met een verrassend antwoord. Volgens het OM moeten de onderzoekers de zaak herzien en overwegen de acties van de zusters als zelfverdediging te beschouwen. Moord uit zelfverdediging is volgens de Russische wet niet strafbaar, waardoor de zussen direct op vrije voeten zouden komen.

Daarmee lijkt de kous af en lonkt er vrijheid voor de zusjes, die tot dan toe onder een regime van ‘speciale restricties’ met een avondklok en zonder toegang tot elkaar, tot internet, de media, getuigen of een mobiele telefoon bij familie verblijven.

Maar die hoop verdampt enkele maanden later. Op 13 mei dit jaar laten de onderzoekers weten dat een aanvullende analyse ‘niets verandert aan de conclusies’ van het onderzoekscomité. De aanklacht van moord met voorbedachten rade blijft overeind.

Hoe de zaak nu verder gaat, is onduidelijk. De rechtszaak kan pas plaatsvinden als het onderzoekscomité en de aanklagers het eens worden. Van zo’n patstelling is ook sprake in het publieke debat. Zolang kerk en staat één blok blijven vormen, hebben activisten weinig kans. Daarom blijven de Chatsjatoerjan-zussen voorlopig in onzekerheid.

Desalniettemin zijn de meisjes volgens één van hun advocaten goed af omdat ‘hier ten minste niemand ze in elkaar slaat,’ aldus de strafpleiter tegenover persbureau AP. Of zoals de inmiddels 21-jarige Krestina tijdens haar voorarrest aan diezelfde advocaat verklaarde: hier in de cel ben ik beter af dan thuis.

(Trouw)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234