Het eerste openbare hennepveld in Nederland bevindt zich in Helmond. Het gewas zal worden gebruikt voor industriële doeleinden en is niet geschikt voor consumptie.  Beeld Hollandse Hoogte, Rob Engelaar
Het eerste openbare hennepveld in Nederland bevindt zich in Helmond. Het gewas zal worden gebruikt voor industriële doeleinden en is niet geschikt voor consumptie.Beeld Hollandse Hoogte, Rob Engelaar

coronacrisisduurzaamheid en ecologie

Duurzamer uit de coronacrisis komen? Er zijn kansen genoeg

Kan de economie duurzamer uit de coronacrisis komen? Een stortvloed aan projecten laat zien dat er kansen zijn. Maar verval niet in wensdenken, stelt een hoogleraar. ‘De crisis maakt verregaande verandering voorstelbaarder.’

Denk nou niet dat een crisis de ideale aanleiding is om alles helemaal anders te doen, om nu dan die volledig duurzame economie te realiseren waar al voorzichtige stapjes naar gezet werden. ‘Nu zeggen: we moeten allemaal duurzaam, is naïef. Gezien andere historische crises en grote veranderingen weten we: menselijk gedrag is hardnekkig en de gevestigde belangen zijn sterk.’

Derk Loorbach weet als hoogleraar sociaal-economische transities en directeur van instituut Drift aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam dat grote maatschappelijke verschuivingen niet zo simpel te duiden zijn. ‘Eerst kijk je: wat gebeurt er nu. Even terugschakelen. Niet meteen vervallen in wensdenken of activisme.’

Dat neemt niet weg dat er direct grote belangstelling was voor de online gesprekken ‘Nederland na corona’ die Loorbach en collega’s vrij snel na de uitbraak organiseerden. Op 20 maart was de eerste, een soort serieuze vrijdagmiddagborrel waar wetenschappers, ambtenaren, ondernemers, studenten en burgers elkaar via het scherm ontmoetten.

De transitie naar een klimaatbestendige samenleving versnellen

LOORBACH «We merken dat veel mensen met heel veel vragen zitten over hoe het nu verder gaat met duurzaamheid en transities. Er is de hoop dat we de transitie naar een klimaatbestendige samenleving kunnen versnellen. De crisis nu geeft de kans er nog serieuzer over na te denken. Want ondanks dat we het al twintig jaar hebben over een duurzamere economie, was het toch blijkbaar voor heel veel mensen nog onvoorstelbaar dat de wereld er echt heel anders uit zou kunnen zien. We hebben wel doelen, voor de circulaire economie, de klimaatdoelen van Parijs, maar zonder radicale veranderingen in de energievoorziening en het materiaalgebruik zijn die doelen onhaalbaar. De praktische aanpak vanuit overheid of markt was: verbetering van het bestaande. Maar daarmee ga je het nooit redden. De crisis heeft het voorstelbaarder gemaakt dat verregaande verandering mogelijk is.»

Het doel van de gesprekken is onder meer oplossingen te verkennen en mensen aan elkaar te koppelen die elkaar anders niet zouden treffen.

LOORBACH «Stel, een buurt komt tot de conclusie dat die met 20 procent van het huidige autobezit toekan, wil een coöperatie oprichten en daar een systeem voor opzetten, en de gemeente wil helpen. Zo’n plan stuit op allerlei hindernissen: het past niet in de regels voor aanbesteding, een coöperatie is geen onderneming, gemeenten kunnen vaak niet snel budget vrijmaken, terwijl er wel goedwillende ambtenaren zitten. Er zijn heel veel van zulke plannen en ideeën, veel ligt al klaar, maar die komen onvoldoende van de grond.»

Nu is het moment om minder volgens de bestaande patronen te denken, vindt Loorbach, op kleine én grote schaal.

LOORBACH «Een transitie is een optelsom van duizenden besluiten op allerlei niveaus. Er worden nu keuzes gemaakt die invloed hebben op de toekomst. Er staan bijvoorbeeld miljarden aan publiek geld klaar om in de economie te pompen. Als de overheid die gelden investeert in een fossiele of lineaire sector waarvan je al weet dat die niet op dezelfde manier kan voortbestaan, dan is dat weggegooid geld. Kijk naar de lange termijn, zoals in de luchtvaart. Je kunt nu allerlei duurzaamheidseisen voor de korte termijn stellen aan de KLM, maar die is er meer mee geholpen als er een strategie wordt bedacht voor een duurzaam businessmodel waarmee ze op de lange termijn kunnen overleven.»

Loorbach is niet bang dat Nederland na corona juist wil terugvallen op het oude, het bekende. ‘Zo zwart-wit werkt het niet. Er verandert voortdurend van alles. Niets is voor eeuwig.’

Aan het werk in het Helmondse hennepveld. Beeld Hollandse Hoogte, Rob Engelaar
Aan het werk in het Helmondse hennepveld.Beeld Hollandse Hoogte, Rob Engelaar

Kraak de crisis met veggie snackbar en circulair textiel

‘Kraak de crisis’ ontstond aan de keukentafel, vertelt Roos Janssen, en groeide met twee mede-initiatiefnemers al snel uit tot een groot project.

ROOS JANSSEN «We waren verbaasd hoe Nederland in zo korte tijd zoveel socialer en duurzamer kon worden. We houden rekening met elkaar, we zorgen goed voor elkaar en zien dat we minder CO2 uitstoten. Tegelijk zien we dat freelancers zonder werk komen te zitten, dat de werkloosheid oploopt en de economie inzakt en dat klimaatplannen worden uitgesteld. Kunnen we mensen niet juist nu inzetten om een andere weg te kiezen?»

Janssen is sociaal ondernemer en werkt onder meer bij Climate Cleanup. Dat is een verzameling ondernemers die natuurlijke methoden zoeken om CO2 vast te leggen, bijvoorbeeld door voedselbossen te planten of zeewier te kweken bij windmolens op zee. ‘Kraak de crisis’ verzamelde in korte tijd honderden beginnende bedrijfjes en projecten die willen werken aan een meer sociale en duurzame samenleving.

ROOS JANSSEN «Hun ideeën moeten verder ontwikkeld zijn dan wat je op een luie zondag bedenkt, maar nog geen vergevorderd bedrijf vormen. Het gaat om heel jonge start-ups die een zetje goed kunnen gebruiken.»

Kraak de crisis vond consultantsfirma PWC en de adviseurs van Frisse Blikken bereid om in coaching te voorzien, onderzoeksinstituut TNO, de topsector Energie (een consortium van bedrijven en onderzoeksinstituten) en de provincie Gelderland steunen het project financieel.

Janssen akkerde met haar team alle bijna driehonderd ideeën door. Van initiatieven voor meer eetbaar groen in de stad, afvalvrije luiers, een mechanisme om tegelijk energie uit zon en wind te halen en circulair textiel in Twente, tot een veggie snackbar, regionale voedselsystemen en onderwijs op de boerderij. Ook technische oplossingen zoals logistieke systemen om het verkeer in de stad te beheersen en dataplatforms om gegevens te delen zitten ertussen. Janssen maakte een shortlist van vijftig kansrijke ideeën. Elf daarvan streden afgelopen vrijdag om een geldprijs.

De winnaar van de eerste prijs van 25.000 euro is Holland Houtland (zie hieronder). De tweede prijs van 10.000 euro gaat naar The Bin, dat bedrijven aan elkaar wil koppelen om meer afval als grondstof te kunnen gebruiken. De derde trofee, 5000 euro, is voor Een bodem vol leven, dat met lokale compostproductie regeneratieve landbouw wil stimuleren.

Janssen en anderen tilden het project in zo’n anderhalve maand tijd van de grond.

ROOS JANSSEN «Het is ongelooflijk wat een crisis kan los­maken, we kijken daar met verwondering naar. We willen hier duurzame en socialer uit komen.»

(Trouw)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234