Dwarskijker over 'De leugendetector' en 'Weduwen na de val': Wij, het altijd weer iets te ruime publiek

Om tegenwicht te bieden aan de kwaliteit van 'Topdokters', of om er boete voor te doen, bracht VIER 'De leugendetector' ter wereld


De leugendetector

VIER – 17 april – 227.992 kijkers

Om tegenwicht te bieden aan de kwaliteit van ‘Topdokters’, of om er boete voor te doen, bracht VIER ‘De leugendetector’ ter wereld. Gerard van den Berg, een Nederlander die er deskundig bij zit, heeft ter vermaak van het kijkerspubliek enkele welgekozen stellen van velerlei slag aan een leugendetector onderworpen. Waarna die partners, wier relatie op z’n minst te wensen overlaat, voor het kunstoog van de camera een confrontatie aangaan met elkaars onverbloemde, door de leugendetector gecontroleerde gedachten. Ze moeten elkaar daartoe ook lastige, naar mijn smaak zodanig intieme vragen stellen dat ze er publiekelijk, op het exhibitionistische af, alle intimiteit mee tenietdoen. Privacy is stilaan een luxe, vrees ik, of een illusie voor enkele fijne luiden. Gerard van den Berg geeft hardop aan als een proefpersoon liegt, dan wel de waarheid spreekt. Hij heeft in dit programma de schijn van een relatieconsulent, zonder dat hij daarbij rekenschap van één of andere bevoegdheid moet afleggen. Net echt, dus. ‘De leugendetector wordt gebruikt door de politie,’ sprak hij op ernstige toon, wat kennelijk de betrouwbaarheid van dat twijfelachtige huishoudtoestel, dat in dit programma buiten beeld blijft, moest onderstrepen. Hier en daar vielen vast monden van kijkers open, als ze al niet van nature openhingen.

Er trad in dit programma een ontbonden homohuwelijk aan het licht, waarvan de ene ex-echtgenoot, een zijdezacht type, de andere nog niet te boven was gekomen, ook al jokte hij van wel volgens de leugendetector van Gerard van den Berg. De andere, die voortvarender was, genoot alweer van nieuwe horizonten in de herenliefde. Wij, het altijd weer iets te ruime publiek, zagen iemand liefdesverdriet verkroppen, een aloud hartzeer van de orde van hevige tandpijn: sta me toe dat ik ervan gruw.

Ik huiverde ook van een stel dat in volvet West-Vlaams z’n knipperlichtrelatie kwam toelichten: voor mijn part hoeft Bevergem zich niet als een olievlek uit te breiden. God verhoede! Deze West-Vlamingen volhardden zelfs in hun kleiige tongval als ze het woord tot de Nederlander Gerard van den Berg richtten. Nu, aan zíjn uitspraak van het Nederlands zou ik overigens ook geen voorbeeld nemen. Van de weeromstuit dacht ik dat die doorgeschoten West-Vlamingen evengoed op de apenrots van ‘Temptation Island’ hadden kunnen rondscharrelen. De vrouw zei dat de man het ooit had uitgemaakt omdat ze een witte broek droeg waar haar slipje doorheen schemerde. In de loop van hun knipperlichtrelatie bleek de vrouw vaker te zijn vreemdgegaan dan de man, wat hem, kennelijk een winnaarstype, bepaald zuur deed kijken. Maar die vent had het dan weer in het geniep aangelegd met een vriendin van zijn vriendin, en toen was zij, wier slipje eens doorheen haar witte broek schemerde, aan de beurt om een gekrenkt en wrokkig gezicht op te zetten. That’s entertainment! We vernamen dat dit paartje intussen toebereidselen voor een huwelijk aan het treffen was. In mijn gedachten klonk er spontaan een kakofonische versie van ‘Daar komt de bruid’ op, die gelukkig het West-Vlaamse feestgedruis overstemde, dat óók opklonk.

Aangezien ik de film ‘Woodstock’ van Michael Wadleigh heb gezien toen hij pas in de bioscoop was, verbaast het me niet dat ik een zekere sympathie opvatte voor Dré en Cynthia, een rijper paar dat al 37 jaar lang in de echt was verbonden. ‘We zijn vergeten uit elkaar te gaan,’ grapte Dré, en daar moest Cynthia oprecht om lachen. Volgens Cynthia leefden zij en Dré ‘naast elkaar’. Dré noemde Cynthia een dramaqueen. Ze was, voor zover ik haar kon peilen, een kittige vrouw van het type dat hoog opklimt in het amateurtoneel. Het zou me ook niet verbazen dat ze, op zoek naar zichzelf, ooit nog uitbundig aan Afrikaanse dans had gedaan. Ze nam het Dré kwalijk dat hij nooit merkte dat ze naar de kapper was geweest, en hij zou over het algemeen ook te weinig naar haar luisteren als ze zei dat ze naar de kapper was geweest. Dré, mogelijk een verstilde figuur die niet te koop loopt met de verdrietigheden die eigen zijn aan mannen van zijn leeftijd, vond dan weer dat zijn vrouw vaak ongelijk had in de discussies die ze op hoge toon aanzwengelde, wat Cynthia, die erg aanwezig was in haar oranje jurk, hevig tegensprak. De omgang van de echtelieden was evenwel verre van bits; het kon niet anders of ze waren verknocht aan elkaar, zodat het me snel duidelijk werd dat ze al die jaren vooral geboft hadden met hun huwelijk. Ik maak me sterk dat Cynthia graag eens op de televisie kwam, en dat ze Dré zo gek heeft gekregen dat hij schouderophalend meedeed aan ‘De leugendetector’, voor de lieve vrede. Of om van het gezeur af te zijn.

Maar wat ik eigenlijk wilde zeggen: weg met door de gedachtepolitie goedgekeurde leugendetectoren! Barricadeer tijdig de deur van uw bovenkamer. Liefst met een buffetpiano.

'De sjah en zijn gemalin konden ongelofelijk goed in weelde baden – dat moeten al die grazers hen nageven'


Weduwen na de val

Canvas – 18 april – 291.421 kijkers

Farah Diba: in mijn kindertijd sierde haar schoonheid heel vaak de cover van geïllustreerde weekbladen. Huisvrouwen in mijn naaste omgeving droomden met krullers in hun haren een eind weg bij kleurenfoto’s van het onwerkelijke leven van Farah Diba en haar gemaal Mohammad Reza Pahlavi, de sjah van Iran. Onderhand bracht ik in samenwerking met een speelmakker iets interessants tot ontploffing in de moestuin. Geen geur ging boven de opwindende kruitdamp van voetzoekers, in die dagen. De voormalige keizerin van Iran is intussen 78, en al 37 jaar weduwe. Zij was als eerste aan de beurt in ‘Weduwen na de val’, een drieluik waarin omroepjournalist Peter Verlinden vrouwen ontmoet die in de beste jaren van hun leven met een autocraat waren gehuwd en dat helemaal niet erg vonden, hoe luid het volk ook morde. Dat soort weduwen zijn in ieder geval een boeiend onderwerp.

In haar ballingsoord Parijs – aardige stad, maar geen Teheran – ontving ze Peter Verlinden in haar riante appartement. Daar sprong meteen een foto van het exemplarische Belgische vorstenpaar Boudewijn en Fabiola in het oog, die Farah Diba mogelijk goed zichtbaar had uitgestald om het Belgische bezoek gunstig te stemmen. Maar ze verzekerde Peter Verlinden meteen dat wijlen de sjah en zij oprecht hecht waren met le roi triste en zijn navenante gade, er kwam naar verluidt wederzijds respect aan te pas en zo.

Farah Diba had haar prachtige oogopslag nog: oriëntaalse, nachtzwarte ogen met flonkerglans, die ook prominent waren in het portret dat Andy Warhol van haar maakte. Zij bleek een intelligente vrouw die, noblesse oblige, geen onvertogen woord over de sjah liet vallen en elke gelegenheid te baat nam om zijn rol in de geschiedenis van zijn land op kalme en aristocratische toon te rechtvaardigen. Ik vermoed dat alle markante weduwen in deze programmaserie postuum voor de public relations van hun man zullen instaan, misschien wel uit liefde. Of anders uit wraak. Die twee hartstochten zijn verwant. Farah Diba zei overigens iets merkwaardigs over haar liefde voor de sjah toen ze pas met hem was getrouwd: ‘Eerst was het nog liefde voor de koning, en later werd het liefde van een vrouw voor haar man.’

Peter Verlinden was wel vereerd dat zij hem te harent ontving, maar hij bleef niet in dat gevoel steken, noch in het vanzelfsprekende ontzag voor een twintigste-eeuws icoon, een levend historisch personage. Het duurde niet lang of hij rakelde beleefd alle heikele kwesties op waardoor de sjah hoe langer hoe meer in een kwade geur kwam te staan. We kregen ter verluchting de bijbehorende archiefbeelden te zien. De sjah had zijn land wel uit de barre feodaliteit gehaald, maar veel wijst erop dat hij vaak blind bleef voor de mensonterende armoede die vooral op het platteland heerste: ‘De kinderen hadden zo’n honger dat ze begonnen te grazen,’ klonk het in dit programma. De sjah, de koning der koningen, en zijn gemalin konden ongelofelijk goed in weelde baden – dat moeten al die grazers hen nageven. Wat de feestelijkheden van de sjah betreft kan ik u de documentaire ‘The Greatest Party on Earth’ aanbevelen, die nog niet zo lang geleden op de onmisbare zender Canvas te zien was. Die keer dat hij zichzelf en zijn gemalin kroonde, was ook buitenproportioneel voyant. Jammer dat hij het niet uitgierde toen hij die bovenmaatse kroon opzette, en met die slappe lach alle genodigden aanstak. Dat voorval had zijn geschiedenis ongetwijfeld een andere wending gegeven. Nu ja, van iemand die ervan overtuigd is dat hij in het licht van de eeuwigheid niet moet onderdoen voor Perzische vorsten als Cyrus de Grote en Darius III, verwacht ik geen noemenswaardig gevoel voor humor. Volgens Farah Diba liep hij niet de hele tijd met die kroon rond – ‘Ze verdween in een kluis’ – wat ik, achteraf bekeken, dan weer flauw van hem vind.

In 1979 had het Iraanse volk schoon genoeg van de sjah; de Iraanse revolutie barstte uit, waarna de Koning der Koningen en zijn naaste geliefden ijlings in ballingschap gingen. Eén jaar later bleek hij niet autocratisch genoeg om de overdreven democratische kanker klein te krijgen. Ayatollah Khomeini had intussen zijn intrede gedaan in de islamitische staat Iran: altijd heerlijk om nog eens van die te gekke geestelijke te gruwen. Ik herinner me dat hij teksten blafte als: ‘Er zijn geen grappen in de islam. Er is geen humor in de islam. Er is geen pret in de islam.’ En dat vond hij godbetert een geweldig pluspunt van dat ware geloof. Ayatollah Khomeini: zo maken ze ze nog steeds. Nadat Peter Verlinden naar haar verhouding tot de islam had gepeild, sprak Farah Diba: ‘Als ze me vragen of ik praktiseer, antwoord ik: ik praktiseer de mensenrechten.’ Houden zo, hoogheid, al zullen sommige Iraniërs, als ze nog in leven zijn, vast vinden dat het te laat is voor mensenrechten.

Op het kerkhof van Passy bezocht Farah Diba het graf van haar dochter Leila die, net als haar zoon Ali Reza, zelfmoord had gepleegd. De helft van haar kinderen is dus eigenhandig overleden, wat een tragedie is waarbij woorden tekortschieten en dan ook vergeefs naar een verklaring haken. Tot slot droomde ze nog even over het graf: ‘Ooit zal men mij naar Iran terugbrengen.’

Mijn moeder, die nu al veertien jaar dood is, had bij het zien van ‘Weduwen na de val’ veel medelijden met Farah Diba gehad. Rudy Vandendaele

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234