Dwarskijker over 'Het gezin' en 'Pano: het verdriet van Aalst''Een keten van kleine en grote ongemakken'

Dik aangezet met muziek die zowel de spanning als de bloeddruk verhoogt, sfeerschepping voor thrillers, kregen we beelden van de onheilsplek te zien


Het gezin

Eén – 6 december – 618.665 kijkers

Als ik naar ‘Het gezin’ kijk, een programmaserie waarin huisgeesten alziende camera’s zijn en omgekeerd, wil ik snel uit dit programma weg en toch ook weer niet: er gaat voorwaar een tegenstrijdige aantrekkingskracht uit van andermans leven van alledag dat kijkers mogelijk van hun eigen sleur en sores afleidt. Voor de rest is het nogal wiedes dat ‘Het gezin’ platweg ons aller voyeurisme aanspreekt, en een beroep doet op de diepmenselijke nieuwsgierigheid waar een roddeltante haar reputatie aan te danken heeft. Niettemin lijkt het dagelijkse leven in ‘Het gezin’ in het oog van die tientallen vernuftig met elkaar samenspannende camera’s ineens interessanter dan het doorgaans is.

Het leven zoals het zich in dit programma voordoet, is meestal een keten van kleine en grote ongemakken met adempauzes tussendoor. Ik probeer doorgaans vrolijk te zijn, soms met hulpmiddelen, maar aan het eeuwige geploeter van de mensen, waar ‘Het gezin’ op scherpstelt, houd ik toch een zekere treurnis over, want het is al bij al ook míjn geploeter. Voorts komen andermans muren nogal snel op me af in deze serie. Door toedoen van vruchtbaarheidsbehandelingen mochten Sanne en Tom zich op den duur in een onvoorziene tweeling verheugen, meteen een dubbele bijdrage aan een mensdom waarvan je geen dankbaarheid moet verwachten voor bijdrages. Dit stel kreeg van meet af aan af te rekenen met de keerzijde van hun langverbeide oudervreugde: hormonaal noodweer deed Sanne keer op keer in snikken uitbarsten, niet zelden met het dwingende, door de natuur ingegeven gesnerp van één van die wurmpjes op de achtergrond. De andere wurm zoog intussen doodgemoedereerd voort. Bovendien kreeg Sanne borstvliesontsteking, waardoor ze het telkens weer uitkermde van de pijn als ze de borst gaf. Afgepeigerd en vaal baadde ze haar borsten zo nu en dan in een medicinaal teiltje dat in de woonkamer op tafel stond. ‘Je moet oppassen dat ze niet depressief wordt,’ zei Sannes moeder tegen haar schoonzoon, de vader van twee in één keer. ‘Dat gebeurt niet,’ luidde het stellige antwoord. Leer mij een optimist kennen. Telkens als Sanne zich twijfelend aan het moederschap en volkomen uitgezongen over dat teiltje boog, wilde ik dat dit veeleer troosteloze beeld omsloeg in een musicalscène waarin iedereen het, in fonkelende kostuums gestoken, op een zinstrelend zingen en dansen zou zetten in een onwerelds mooi decor. Hoewel ik graag lakschoenen draag, ben ik geen onvoorwaardelijke liefhebber van musicals, maar ‘Het gezin’ haalt in ieder geval mijn behoefte aan glamour en vluchtmogelijkheden naar voren. De moeder van Sanne zei wat ze moest zeggen: ‘Stop met die borstvoeding.’ Tegen het eind van deze aflevering leek Sanne, die uiteindelijk voor de goede raad van haar moeder was bezweken, een weinig bij te trekken.

In het West-Vlaamse Vladslo, een plek waar je geboren kunt worden, gaven Aileen en Joren ons ondertussen te denken over traditie in Vlaanderen. Zelf brak dit jonge, samenwonende stel zich vermoedelijk allerminst het hoofd over traditie, zeker niet nu het op trouwen stond met alles erop en eraan. Bijvoorbeeld: met een zogeheten carbidschieting aan de vooravond van de ondertrouw, waarbij buren, vrienden en sympathisanten carbid tot ontploffing brachten, aangemoedigd door enkele kratten pils en iemand, niet eens een vage bekende, die op een veilige afstand toekeek. Ik geloof niet dat Aileen en Joren weten dat onze voorouders naar Oudgermaans gebruik met hels lawaai boze geesten meenden te verjagen. Traditie is in dit geval: doen wat men je heeft voorgedaan, terwijl de waarom-vraag traditiegetrouw niet in je opkomt. Het eeuwige wijsje is een droevig lied.

Joren zou zijn in een witte wolk gehulde bruid ook naar het altaar leiden: hij maakte zich vrolijk over de dialoog met de celebrant die hij thuis moest inoefenen, maar goed, Aileen vond zo’n kerkelijk huwelijk – ik citeer – ‘skooine’, wat in Vladslo, hoe het ook mag klinken, ‘mooi’ betekent. De aanstaande bruid zou, hoewel ze al geruime tijd samenwoonde met Joren, de laatste nacht voor haar huwelijk bij haar moeder en stiefvader thuis doorbrengen, omdat de traditie dat wilde. Vraag Aileen niet waarom en mij ook niet. De traditie schreef vast geen ingewikkelde openingsdans voor, maar het aanstaande echtpaar oefende al wekenlang een omstandige choreografie in die de bruiloftgasten met verstomming moest slaan, nadat ze nog net, als uit één mond, ‘skooine’ hadden kunnen uitbrengen. Het schemerde en we zagen hoe Joren, terwijl zijn toekomstige gade haar laatste prenuptiale uren bij haar ouders sleet, in zijn achtertuintje gauw nog even de dansbewegingen voor morgen repeteerde. Dat geschiedde zonder muziek. De solodans van Joren voerde me naar het spanningsveld tussen een proestbui en ontroering, een vermoedelijk typisch Vlaamse stek, waar ik – godbewaarme - misschien wel thuishoor.


Pano: Het verdriet van Aalst

Eén – 6 december – 345.266 kijkers

In Moskou werd Kasparov wereldkampioen schaken en Karpov niet. Diezelfde dag liepen ’s avonds de buren bij ons aan, die net als wij een jong stel met twee kleine kinderen waren. De raid in Aalst zou een gespreksonderwerp zijn waar we almaar op terugkwamen, om de eenvoudige reden dat er op de avond van de feiten niets anders tegen opwoog. Voorlopig zouden we toch maar uit de supermarkt wegblijven en boodschappen doen in buurtwinkels, waar de kruidenier routineus ‘Ze zullen niet groeien’ zegt als je kleingeld laat vallen. We hieven het glas op spoedige arrestaties en namen ons voor niet vaker te klappertanden dan nodig, al hing er toen onmiskenbaar een grauwsluier van angst over het land. Soms was het alsof je eind 1985 je leven niet meer zeker was in België, alsof de staat niet meer voor de veiligheid van zijn burgers kon instaan en zich zelfs tégen hen leek te keren. Het begrip failed state was te onzent nog lang niet gangbaar in die dagen. En los van dat alles draaide ik ‘Meat is Murder’ van The Smiths grijs. Er werd nog grijsgedraaid toen.

Thans, 32 jaar later, is M., mijn voormalige buurvrouw, al heengegaan. Die alleraardigste vrouw, die me nog geregeld te binnen schiet, stierf in haar slaap: een eigengereid bloedklontertje volstond. Zij was allang van mijn voormalige buurman gescheiden. Kortom: het leven spoedde zich voort, en 32 jaar na de raid in Aalst weten we nog steeds wraakroepend weinig over de ware toedracht van het doodseskader dat de Bende van Nijvel werd genoemd. Nu ja, laatst ontstond er een zekere euforie toen een gewezen rijkswachter van de brigade Diane, die naar verluidt ook na het carnaval een alcoholhoudende carnavalsvierder was, op zijn sterfbed aan zijn broer opbiechtte dat hij in de fleur van zijn leven de zogeheten ‘Reus van de Bende van Nijvel’ was. De advocaat van die broer voorspelde laatst, met tv-camera’s erbij, dat hij geliquideerd zou worden: ‘Als ik overlijd, zal het geen ongeval of zelfmoord zijn.’ En Jef Vermassen, de gebefte sprookjesverteller, zei op de radio dat hij overstelpt wordt met e-mails en post van mensen die meer over de Bende beweren te weten dan me 32 jaar na de feiten aannemelijk lijkt.

In afwachting van een verbijsterende serie arrestaties in het hoogste echelon van de politiek en de rijkswacht, liefst nog voor Kerstmis en vóór Regina Louf een comeback kan maken, herinnerde ‘Pano’ ons aan de slachtoffers en overlevenden van de moordpartij in Aalst. Dik aangezet met muziek die zowel de spanning als de bloeddruk verhoogt, sfeerschepping voor thrillers, kregen we beelden van de onheilsplek te zien: het omineuze parkeerterrein, volle winkelwagentjes in paniek achtergelaten, een inderhaast met een deken bedekt slachtoffer in kil natriumlicht. We zagen ook weidse luchtopnames van het avondlijke wegennet in en rond Aalst, de uitstekend uitgelichte ontsnappingsroute van de Bende. En de commentaarstem deed erg enthousiast over een nietszeggend voorproefje van de film ‘Niet schieten’ van Stijn Coninx, dat in deze aflevering van ‘Pano’ exclusief vertoond mocht worden. Ik hoed me voor ‘exclusief’.

De eerstaanwezende getuige was, zoals vaker, de overlevende David Van de Steen, wiens schokkende herinneringen aan het keerpunt in zijn kinderjaren ik onderhand wel ken – hij heeft ze al vaak uitgedragen. Die doemdag in november verloor hij zijn ouders en zijn zus op de parkeerplaats van de Delhaize. Het trauma dat hij eraan overhield, gaf hem zijn roeping in: de waarheid achterhalen, wat weleens een levenswerk zou kunnen zijn. Nadat hij gezien had hoe zijn naasten vermoord werden op het parkeerterrein van Delhaize, holde hij die noodlottige dag wanhopig het warenhuis in, waar hem samen met Jo, een schoolgenoot die hij er in de vlucht tegen het lijf liep, geweerschoten à bout portant te wachten stonden, die hij ternauwernood heeft overleefd. Jo liep wonderwel minder lichamelijke schade op. David Van de Steen vroeg zich hardop iets merkwaardigs af in deze reportage: ‘Mikte de schutter doelbewust op mij of op ons allebei?’ Zijn lotgenoot Jo wist dat hij in zijn Aalsterse stamkroeg weleens de veronderstelde Reus, Christiaan Bonkoffsky, pilsjes had zien hijsen, een herinnering die hem nu van streek bracht.

Enkele getuigen wilden nog steeds niet open en bloot in beeld komen: ‘Ik ben bang dat die gasten mij zullen herkennen.’ Ingrid had haar twee zoontjes op de dag des onheils aan haar zus toevertrouwd, die uiteraard nietsvermoedend met die jongens ging winkelen bij Delhaize. De zus kwam om en de kinderen van Ingrid overleefden de gruwel, maar volgens hun moeder werden ze nadien heel slecht en vooral níét opgevangen. Een psychiater zei dat ze na de moordpartij als de gesmeerde bliksem naar hun moeder gebracht hadden moeten worden, hun hechtingspersoon bij uitstek, maar in het tumult en de ontreddering kwam niemand op dat idee. Aan slachtofferhulp deden de politie en warenhuisketen Delhaize niet in die tijd. Slachtoffers moesten flink zijn en vooral het onderzoek niet bemoeilijken of een merknaam schade berokkenen. Twee caissières van Delhaize, zussen die de raid mits enig aandringen nog kunnen navertellen, hadden onderling nog nooit over hun beider doorwaakte nachtmerrie gepraat, zo te horen om elkaars gevoelens te ontzien. Er waren ook ooggetuigen die soms dachten dat het allemaal níét was gebeurd, maar die genadige ingreep van hun hersenen boende hun trauma niet weg. Ik vroeg me af of die mensen nu beduidend minder getraumatiseerd of over het algemeen gelukkiger zouden zijn, mochten ze indertijd wél behoorlijke slachtofferhulp hebben gekregen. Hoe praat je het beeld weg van je voor je kinderogen doodgeschoten naasten? Of het beeld van een rijzige vent die, met de krulpruik van Zwarte Piet op, een geweer met afgezaagde loop op je richt. Heeft Zwarte Piet daarna voorgoed voor je afgedaan? Behoort dat uit je leven gegrepen schrikbeeld niet voor altijd tot het vaste repertoire van je nare dromen? Heb je nog andere dromen dan nare? Is een droom waarin je moeder, koelbloedig vermoord door de Bende van Nijvel, roept dat het tijd is om naar binnen te komen, ook naar?

Deze reportage aangaande een onuitwisbare Belgische schandvlek was vooral een herinnering aan blijvende schade. Ze had, om dienstiger te zijn dan nu, veel eerder gemaakt moeten worden.

Rudy Vandendaele

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234