Dwarskijker over 'Kan u de vraag nog eens herhalen?' en 'De uitverkorenen': Een fremdkörper in de bilnaad

'Kan u de vraag nog eens herhalen?' verwijst ironisch naar spelprogramma's uit de vorige eeuw, waarvan het decor nooit naliet het braakcentrum te prikkelen.


Kan u de vraag nog eens herhalen?

VTM – 11 mei – 483.800 kijkers

De vraag ‘Kan u de vraag nog eens herhalen?’ impliceert dat iemand die vraag al minstens één keer heeft herhaald en wijst mogelijk op hardhorigheid en/of een zekere traagheid van begrip bij de persoon die deze vraag stelt. Laten dat toevallig twee ongemakken zijn die een quizkandidaat beter bespaard kunnen blijven, maar gelukkig zijn quizzen en spelprogramma’s evenzeer van verliezers als van winnaars gediend. Het verzoek ‘Kan u de vraag nog eens herhalen?’ lijkt me nog het meest een uit het dagelijkse leven in Vlaanderen gegrepen versmelting van ‘Kan u de vraag nog eens stellen?’ en ‘Kan u de vraag herhalen?’. Ach, wat dondert het in een tijdsgewricht waarin Donald Trump, Erdogan, Poetin en Kim Jong-un hoge heren zijn? Een tv-programma is meestal meer dan alleen maar zijn titel, wat ook voor ‘Kan u de vraag nog eens herhalen?’ opgaat.

Mensen die domweg van alles onthouden, herinneren zich vast nog dat Gunter Lamoot anno 2009 en 2010 in ‘Man bijt hond’ het quizje ‘De vraag van vandaag’ heeft gepresenteerd. Daarin recycleerde hij vragen uit lang vervlogen quiz- en spelprogramma’s en zulk hergebruik is nu de ruggengraat van ‘Kan u de vraag nog eens herhalen?’. Voor het heuglijke ‘Superstaar’ maakte hij vernuftige montages waar ik me met overgave om bescheurde: Will Tura die lipsynchroon en zich van geen kwaad bewust ‘O La La La’ van T.C. Matic aanhief terwijl hij, of hij dat nu wilde of niet, mechanisch bewoog op het hoekige ritme waartoe Lamoot hem had veroordeeld. Zo had de Keizer van het Vlaamse Lied zichzelf nog niet bekeken, durf ik te wedden. Gunter Lamoot hergebruikte in ‘Superstaar’ ook publieksshots uit lang vervlogen programma’s: mensen die zich, paars aangelopen, met puilende ogen en machteloos naar adem happend, een ingewikkelde breuk lachten toen de moppentrommel van ‘HT&D’ live over hen werd uitgestort. De VTM was in haar hoogdagen ongetwijfeld ook gul met consumptiebonnen. Door middel van verneukeratieve montage, een kleine herschikking van de eertijdse werkelijkheid, ging Gunter Lamoot ook persoonlijke gesprekken met hen aan, voorbij tijd en ruimte. In ‘Kan u de vraag nog eens herhalen?’ past Lamoot, dit keer ter vermaak van een ruimer publiek, de procedés van ‘Superstaar’ opnieuw met brille toe. We zagen schlagerzanger Frans Bauer naadloos opgaan in ‘De dag dat het zonlicht niet meer scheen’ van Arbeid Adelt!

Het studiopubliek van weleer, maar dan ingelast in het heden, heeft Gunter Lamoot dit keer ontleend aan ‘De juiste prijs’: een hogelijk opgewonden menigte die door elkaar heen schreeuwt en daar ook nog eens als bezeten bij gesticuleert. In Lamoots kijk op de werkelijkheid, en in die komische spanning tussen toen en nu, reageerden ze op de vraag: ‘Wat wil u drinken?’ En later op de mededeling: ‘De bar was gesloten.’ Ik zal daar als liefhebber van professionele scherts altijd wel om moeten lachen, en wie daar niet om moet lachen, ga ik zorgvuldig uit de weg, al was het maar om geen tijd te verliezen in de herfst – of zou het al winter zijn? – van mijn leven.

Gunter Lamoot zit aan een desk waarop een ingelijste foto van Jan Theys staat, een meertalig uit z’n nek kletsende tv-presentator die tussen 1990 en 1992, verstevigd met veel haarlak, ‘De juiste prijs’ heeft gepresenteerd: ‘een monument’, hoor je te zeggen in de televisiewereld. Waar ik uit hoofde van mijn vak uiteraard buiten sta. Het hele ‘Kan u de vraag nog eens herhalen?’ verwijst ironisch naar spelprogramma’s uit de vorige eeuw, waarvan het kleurenpalet van het decor nooit naliet het braakcentrum te prikkelen. Het decor van ‘Kan u…’ heeft, met dat rode pluchetapijt, de twijfelachtige charme van een casino langs een N-weg, waar aangeschoten en op drift geraakte handelsreizigers weleens hun kans wagen als de commercie luw is.

Guga Baúl, een veelstemmige man, is de eigenlijke presentator van dit spelprogramma. Hij is zichzelf, voor zover je dat kúnt zijn als je de artiestennaam Guga Baúl torst. Zo nu en dan vergleed hij in het sonore stemgeluid van spreekstalmeester Pierre van Ostade, die gisse bejaarden zich horen te herinneren van ‘De Berend Boudewijn kwis’, waar hij galmend op de galmende vraag ‘En wat hebben ze gewonnen, Pierre?’ antwoordde. Ik weet niet zo goed of ik me dat wel wíl herinneren: hoewel ik vatbaar voor nostalgie ben, is er toch ontzettend veel waar ik volstrekt geen heimwee naar heb. Guga Baúl leek me inzake stemimitaties minder trefzeker dan ik van hem verwacht: Urbanus kon raker en Jan Theys ook.

‘Kan u de vraag nog eens herhalen?’ baadt tegelijk in een nostalgisch en een parodistisch sfeertje, maar al bij al is het een regulier spelprogramma, waarin drie ex-presentatoren van zulke programma’s – dit keer An Lemmens, Marcel Vanthilt en Luc Appermont – elk een duo vormden met drie mensen zoals u, u en u, die ergens woonachtig waren en een mooie prijs wilden winnen op de televisie. Luc Appermont, die volgens kwaadsprekers liefdesbetrekkingen met Bart Kaëll heeft aangeknoopt, raakte geïnspireerd door het universele sleutelbegrip ‘fluit’. Daar komt dan het soort dubbelzinnigheden van beschonken ooms op familiefeesten van, die op hun beurt stof voor satire en parodie zijn. Over het geheel genomen sla ik quizzen en spelletjes makkelijk over, maar ik zal altijd wel benieuwd zijn naar de tussenkomsten en uitgekiende sabotagedaden van Gunter Lamoot in een spelprogramma. Voor het overige is het ambt van streelmeisje in dit programma eindelijk weer in ere hersteld.

'Even zag ik het kijkcijfersucces 'Sorry voor alles' doorheen 'De uitverkorenen' schemeren, waardoor de vraag 'Krijgen we dát weer?' me naar de lippen welde'


De uitverkorenen

VTM – 10 mei – 519.248 kijkers

‘Uitverkorenen’ is een theologische term, die op profeten als Abraham, Noach, Mozes, Jezus en Mohammed slaat, de gunstelingen van God. Er is er zelfs eentje familie van Hem. Drie keer raden. Maar serieus nu: zal ooit blijken dat ook Rik Torfs in dat rijtje past? Laat ik in godsnaam niet afdwalen in religie en het bijbehorende gespeculeer, want de mens, die van oudsher een wolf is voor zijn medemens, wordt luidens de dagelijkse nieuwsstroom niet bepaald beter van die georganiseerde hang naar het hogere. Laat ik liever zo aards en sterfelijk mogelijk ter zake komen: ‘De uitverkorenen’ is de gezwollen titel van een tv-programma waarin de vaardige straatgoochelaar Nicholas, die met vrucht psychologie heeft gestudeerd en zich zoals de meeste psychologen geregeld met een skateboard verplaatst, koortsachtig op zoek gaat naar een nieuwe bedding voor zijn illusionisme. Hij introduceerde om te beginnen een handeling die hij bij gebrek aan Nederlands put-pocketing noemde, waaruit onvermijdelijk het onfraaie werkwoord put-pocketten zal voortkomen. Het betekende in dit geval: vingervlug en ongemerkt een uitnodiging in de broek- of jaszak of anders gewoon in de bilnaad van een potentiële uitverkorene stoppen. Die passant was eerst een zogenaamd willekeurige voorbijganger, tot hij ineens een fremdkörper in zijn bilnaad voelde. De zogenaamde uitverkorenen werden in die uitnodiging beleefd verzocht zich aan de universiteit van Leuven psychologisch in kaart te laten brengen, waar ze vreemd genoeg geen enkel bezwaar tegen maakten. Als ze vatbaar bleken voor het hoogtechnologische illusionisme van Nicholas, kwamen ze te weten dat hun mogelijk wondere gebeurtenissen te wachten stonden. Even zag ik het kijkcijfersucces ‘Sorry voor alles’ doorheen dit programma schemeren, waardoor de vraag ‘Krijgen we dát weer?’ me naar de lippen welde.

Nicholas, die gedurig op straat lijkt te lopen, sprak zoals gewoonlijk met een egale, zachte, misschien zelfs enigszins bezwerende stem, wat hem voor gevoelige kijkers, zijn uitverkoren werkmateriaal, vast mysterieus maakt. Hij deed alsof hij een spannende achtervolging van een uitverkorene inzette, terwijl er volgens mijn waarneming niets spannends aan was. De uitverkorene liep bij een vriendin aan, en intussen haakte Nicholas door middel van illusionisme diens fiets onlosmakelijk in een andere fiets vast: frame in frame. De uitverkorene zou uiteraard ‘Hoe is dit mogelijk?’ uitroepen, wat nog altijd beter is dan dat vreselijke ‘Oh my Gawd!’ dat je allerwegen en bij voortduring hoort: het klinkt zoals bedorven adem riekt. Het bijwoord van plaats ‘allerwegen’ hoor je dan naar mijn smaak weer niet vaak genoeg, en zo is er altijd wel iets, en steeds meer, om over te zeuren.

Nicholas komt zijn uitverkorenen ook onder ogen, zonder dat zij dat beseffen, want hij draagt een realistisch masker van latex dat eruitziet als de compositiefoto van de gemiddelde lustmoordenaar. Aan het eind van dit programma pelt hij dat masker af en zijn uitverkorenen zijn altijd minder verbaasd dan je zou denken. Gemaskerd betrad hij een schoenenzaak, waar één van zijn uitverkorenen een studentenbaantje had, en daar wrikte hij, vooraleer hij zich uit de voeten maakte, zachtjes een sneaker voor de helft door een glazen tafelblad. Onnodig te zeggen dat er aan die aanfluiting van de natuurwetten een geduchte voorbereiding was voorafgegaan. In het voorbijgaan vernamen we dat Nicholas met toestemming van de uitbaters zes maanden eerder camera’s in die schoenenwinkel had laten ophangen. Hoe je in the eye of the beholder een voorwerp smeuïg door een glasplaat duwt, of door het zijraam van een auto, vind je op het internet. Er komt heel wat bij kijken: om te beginnen een gat in het glas, bedrieglijke camerastandpunten, en vooral een verreikend samenwerkingsverband van vaklui dat de kijkers een rad voor de ogen draait – een geoliede machinerie die in dit soort programma’s uiteraard met man en macht buiten beeld wordt gehouden, maar in ‘De uitverkorenen’ vóél je ze wel. Het geval wil dat ik graag op een kinderlijke manier verbluft ben, en secondelang in wonderen kan geloven: ik hoef dus niet per se te weten hoe Nicholas het allemaal klaarspeelt, maar voor zijn getruukte universum is ‘De uitverkorenen’ een vergezocht en weinig geloofwaardig vehikel.

Rudy Vandendaele

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234