null Beeld

Dwarskijker over 'Made in Europe': Een hapsnap opiniërende flaneur

Er moet een overkoepelende God bestaan, of is het meer een kwestie van feng shui?

undefined

null Beeld

'Ik ben een geweldige klootzak, maar ik meen het goed'


Made in Europe

Canvas – 5 maart – 85.186 kijkers

Ik heb nagenoeg alles van hem gelezen. Op de flap van zijn korte roman ‘Het leven gezien van beneden’ las ik nog niet zo lang geleden: ‘Dimitri Verhulst (1971) behoort inmiddels tot de grote Europese schrijvers.’ Ik bespeurde geen ironie. Nu Dimitri Verhulst volgens die flaptekst, die hij uiteraard zelf bij zijn volle verstand heeft geschreven, tot de grote Europese schrijvers behoort, is hij in zijn vrije tijd vast ook de aangewezen presentator van het cultuurprogramma ‘Made in Europe’. Deze serie is een onderhoudend bijverschijnsel van het boek ‘Made in Europe’, dat dan weer een aanbevelenswaardig cultureel vademecum van de hand van de betreurde Pieter Steinz (1963–2016) is. Every home should have one.

In dit programma, waarvoor hij licht van tred Europa doorkruist, voelt Dimitri Verhulst zich zo te zien volkomen op zijn gemak: de rol van hapsnap opiniërende en tegen belangwekkende mensen aanlopende flaneur is hem wel toevertrouwd, en het schijnt me toe dat hij het boze oog van de camera moeiteloos aankan.

‘Europa worstelt met een identiteitscrisis,’ houdt hij ons aan het begin van ‘Made in Europe’ voor, waarna hij ons op het hart drukt dat het de Europese cultuur is die ons, Europeanen, bindt, en niet ‘het Europa van bankiers en bureaucraten’. Dat neem ik voetstoots van hem aan, want zolang mijn naasten en ik te eten, te drinken en een dak boven ons hoofd hebben, is de Europese cultuur mijn lust en mijn leven. Sommige bindteksten van Dimitri Verhulst ronken een beetje: de klinkklank van alliteraties, binnen- en eindrijmen maken van oudsher effect, en er zit ook een declamatorisch galmpje op, zodat ook de eenvoudige landlieden onder ons – soms ben ik één van hen – meteen zullen denken: ‘Mijn kop eraf als dat geen poëzie is.’ Waarna ze een uitgekauwde tabaks-pruim net naast de kwispedoor mikken. Oók Europees cultuurpatrimonium.

Elke aflevering draait losjes om een thema en verloopt als het ongebaande denkproces van een geïnspireerd warhoofd: associatief en van de hak op de tak, wat mij, nu ik oud genoeg ben om allerlei tv-programma’s snel voor bekeken te houden, goed uitkomt: never a dull moment. ‘Made in Europe’ is een potpourri van popcultuur en hoge cultuur waarin zich mensen en dingen aandienen die ik tot dusver nagenoeg zonder uitzondering interessant vind, en zelfs inspirerend.

‘Made in Europe’ is gracieus geregisseerd door Erik Lieshout en dus ook aangenaam voor het oog – er zitten vaak prachtig uitgelichte en daardoor welhaast, in klassieke zin, schilderkunstige scènes in: ik denk aan het Deense park waarin een hoogblonde vrouw het sprookje ‘Het lelijke eendje’ van de tragische homoseksueel Hans Christian Andersen voorlas aan twee voorbeeldige kindertjes, die er hun smartphone en/of hun tablet even bij leken te vergeten. En ik denk ook aan het op zonnige zomerdagen oogstrelende Rodnell in Sussex, de landstreek waar Virginia Woolf zich met dodelijke afloop te water liet in de Ouse. In die aflevering, die over ‘vrije vrouwen’ ging – naar mijn smaak de beste tot nog toe –, had ik het genoegen kennis te maken met de stokoude Cecil Woolf, een neef van Virginia. Zijn niet minder bejaarde echtgenote voerde meestentijds het woord: volgens haar had mevrouw Woolf maar één keertje het liefdesbed met Vita Sackville-West gedeeld, wat naar haar oordeel te weinig was om als exemplarische pot bekend te staan. In het voorbijgaan zei Cecil tijdens een hompelige wandeling akelig laconiek dat zijn beide ouders zelfmoord hadden gepleegd: zijn moeder had zich aan een hondenriem verhangen, en zijn vader had door middel van te veel pillen en whisky het hoogstwaarschijnlijke niets over zich afgesmeekt.

undefined

null Beeld

undefined

'Er moet een overkoepelende God bestaan, of is het meer een kwestie van feng shui?'

Zelfmoord was ook een gegeven in het leven van de innig koele Zweedse actrice Sofia Helin, die Saga Norén speelde in de tv-serie ‘The Bridge’, een politieserie die mooi is van somberheid. Haar familie, die in het noorden van Zweden woont, waar de poolnacht nog eindelozer lijkt dan hij al is, had vaak te maken gekregen met depressie en zelfdoding. Haar personage Saga Norén, een niet mis te verstane autiste, zou naar wat Dimitri Verhulst had horen waaien een rolmodel voor de eigentijdse Europese vrouwen zijn, maar Sofia Helin zei gortdroog dat haar personage in geen enkel opzicht een voorbeeld was: ‘Voor mij is ze allerminst een sterke en vrijgevochten vrouw, maar een zielig en kwetsbaar mens.’ Wist Sofia Helin dat ze met één van de grote Europese schrijvers van gedachten aan het wisselen was? En wist ze dat die schrijver ook nog eens een volle neef van de vasthoudende en nooit uit de plooi rakende omroepjournalist Bart Verhulst is? Indien wel, zou ze vast niet anders hebben gepiept.

Ergens in Zweden, in een idyllisch landschap aan de oever van een meer, ging Dimitri Verhulst, die veel armslag krijgt in dit programma, onverwachts tot een belijdenis over. Nadat hij voor dit programma de hele tijd over vrouwen en hun lot had nagedacht aan de hand van ‘Een poppenhuis’ van Henrik Ibsen, herinnerde hij zich publiekelijk een liefdesgeschiedenis die hij enkele jaren geleden in Zweden had uitgeziekt: ‘Te veel kut in mijn kop en te weinig verstand in mijn lul,’ klonk het anatomisch. ‘Ik ben een geweldige klootzak, maar ik meen het goed,’ voegde hij daar voor de duidelijkheid nog aan toe. En ook: ‘’t Is altijd voor eeuwig en een week later is het weer met iemand anders voor eeuwig.’

Het was mij voorts een genoegen om in ‘Made in Europe’ drie ballonvarende afstammelingen van Markies de Sade te zien, een drietal op het eerste gezicht goeiige en welopgevoede adellijke broers van middelbare leeftijd die ook nog eens verwant waren aan Montgolfier, de uitvinder van de montgolfière. Ze gaven Dimitri Verhulst een brief van de markies in zijn nadagen te lezen, waarin die zijn echtgenote smeekte om weer te harent te mogen wonen. Die schriftelijke bede deed Dimitri Verhulst besluiten dat de markies, spijts zijn eindeloos perverse verbeeldingskracht, je reinste poedel was, ook wel omdat hij zijn vrouw in die brief met ‘U’ en met ‘Madame’ aansprak. Hij zei dat niet tegen de drie broers De Sade, en er was verder niemand in zijn buurt die hem met kennis van zaken kon tegenspreken.

In Moskou, in de aflevering over religie, zag hij bijzonder weinig in het zwarte vierkant van Malevitsj, waarin God zich schuil zou houden. Om te beginnen was het volgens zijn waarneming noch vierkant noch zwart. Hij dacht nog even hardop door op abstractie en zei dat figuratieve schilders het in deze tijd vast veel moeilijker hadden dan abstracte, wat mij een boude bewering leek die prompt de vraag ‘Is dat waar?’ opriep.

In diezelfde aflevering liep hij bij Jeannette Bougrab aan, de weduwe van Charb, de hoofdredacteur van Charlie Hebdo, die op 7 januari 2015 samen met het gros van zijn redactie door twee religieus getinte jongeren werd vermoord. In hun ijver vermoordden ze die dag ook nog een geloofsbroeder, de politieagent Ahmed Merabet. Dat onvergeeflijke bloedbad had volgens echte kenners, die mijn argwaan verdienen, niets maar dan ook niets met godsdienst te maken. Jeannette Bougrab bleek met haar dochtertje in Helsinki te wonen, waar ze cultureel adviseur is bij het Institut Français. Ze verzamelde religieuze objecten uit diverse godsdiensten, die in haar interieur niet vloekten met elkaar: er moet een overkoepelende God bestaan, of is het meer een kwestie van feng shui?

Het gesprek met Jeannette Bougrab werd versneden met fragmenten uit ‘The Life of Brian’ van Monty Python. De weduwe van Charb wist wel zeker dat zo’n film nu niet meer gedraaid zou kunnen worden. Ik ook wel. In 1979, het jaar waarin ‘Life of Brian’ uitkwam, was Europa vrijer dan nu en ik was volop jong. Dat stemt mij droef te moede, maar het belet me niet om onderhand blij te zijn met het culturele variété van ‘Made in Europe’. Ik hoop van harte het type Europeaan te zijn dat graag naar dit soort programma’s kijkt en de dag vreest dat ze om commerciële redenen niet meer zullen worden gemaakt. Overmorgen misschien al.

Rudy Vandendaele

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234