Dwarskijker over 'Thomas speelt het hard': 'Succes op de rand van de catastrofe'

Een eigentijds tv-programma over klassieke muziek, gepresenteerd door – ik noem maar iemand – Thomas Vanderveken: het lijkt me ineens een haalbaar idee

'Een eigentijds tv-programma over klassieke muziek, gepresenteerd door – ik noem maar iemand – Thomas Vanderveken: het lijkt me ineens een haalbaar idee'


Thomas speelt het hard

Canvas – 13 december – 251.275 kijkers

In de uitverkochte concertzaal van de Bijloke in Gent niet ten onder gaan aan het pianoconcert van Edvard Grieg: daar draaide ‘Thomas speelt het hard’ om. Hoewel ik de vraag ‘Haalt-ie het of haalt-ie het niet?’ liever aan het ruime publiek overlaat, zadelde de apotheose van dit programma mij met een mengeling van plaatsvervangende plankenkoorts en faalangst op waar ik vreemd genoeg veel plezier aan heb beleefd. Ondoorgrondelijk en duister zijn de wegen van het menselijke brein. Ik spreek zoals gewoonlijk geheel namens míjn brein.

Kort voor zijn zelfgekozen dag des oordeels zou aanbreken, vertrouwde Thomas Vanderveken aan zijn videodagboek toe dat hij behalve zenuwachtig ook ronduit bang was, ‘bang dat alles fout zal lopen wat er maar fout kan lopen,’ geheel volgens de wet van Murphy. Ten einde raad, maar met een glimlach, ging hij op de valreep advies inwinnen bij de niet geringe Vladimir Ashkenazy. Die ried hem aan zich af te vragen waaróm Grieg die of die passage had gecomponeerd, en wat er mogelijk de diepere betekenis van was. Ik weet niet of Thomas op dat moment nog van zulk graafwerk gediend was, maar in ieder geval was Ashkenazy hem graag van dienst. Dat gold overigens ook voor alle andere grote pianisten die in dit programma levend werden opgevoerd: Boris Giltburg, Lars Vogt, Leif Ove Andsnes, Khatia Buniatishvili, Lang Lang, Liebrecht Vanbeckevoort en Eliane Rodrigues. Die hoogst bekwame en met de piano getrouwde musici leken me allemaal graag over hun vak en hun kunst te spreken, en ook nog in mensentaal, zodat ik een eigentijds televisieprogramma over de levende klassieke muziek, gepresenteerd door – ik noem maar iemand – Thomas Vanderveken, ineens een haalbaar idee begon te vinden. Bart Stouten mag er voor mijn part ook iets mee te maken hebben.

Ik denk dat Thomas Vanderveken, die in vrijwel elke aflevering van deze serie vond dat hij als pianist tekortschoot, pas enige hoop zag gloren nadat hij voor het eerst met Brussels Philharmonic had gerepeteerd, onder leiding van de uitstekende Britse dirigent Michael Seal. Die man vond ik al op het eerste gezicht een geschikte peer: het soort dirigent dat z’n baton al eens in een pub laat slingeren, stel ik me voor. Een Lebemann heet zo iemand in het Duits, maar mocht hij een geheelonthouder met diepchristelijke beginselen zijn, dan nog zou ik hem op het eerste gezicht sympathiek vinden.

Te elfder ure ging Thomas nog enkele netelige passages uit het pianoconcert van Grieg doornemen met Jan Michiels, die veertien jaar geleden zijn pianoleraar en dus vertrouwenspersoon aan het conservatorium van Brussel was. Die citeerde voor de gelegenheid troostende woorden van dirigent Nikolaus Harnoncourt: ‘De grootste successen ontstaan op de rand van de catastrofe.’ Lachen kost niks. Jan Michiels gaf te kennen dat hij een hekel had aan muziek als olympische discipline, als virtuoze sportbeoefening, waartoe internationale concoursen hun deelnemersveld pressen. Dat leek me een geknipt gespreksonderwerp voor dat nieuwe klassiekemuziekprogramma dat op Canvas niet zou misstaan.

Ik denk dat ik me kan voorstellen hoe onwerkelijk, of anders al te werkelijk, de dag van het concert voor Thomas Vanderveken moet hebben aangevoeld. Kort voor hij op moest, kwamen zijn vrienden Liebrecht Vanbeckevoort en Jef Neve nog even langs in de kleedkamer. Ze vonden dat hij vooral moest genieten en dat hij moest denken dat zijn concert een feest was, en altijd moest blijven glimlachen, wat er ook gebeurde. Hij leek zich gelukkig net iets meer bij dat soort wenken te kunnen voorstellen dan ik, als ik me in zijn situatie verplaatste. We zagen hoe hij nog een banaan ophapte en vervolgens wegzonk in concentratie, of anders in een soort wanhoop die een buitenstaander voor concentratie kan houden. Intussen was Brussels Philharmonic al de instrumenten aan het stemmen: wellicht een onheilspellend geluid kort voor je het podium moet betreden.

Terwijl Thomas Vanderveken zowel Grieg als zijn angst meester bleef, en veel mooier speelde dan hij dacht, kregen wij tussendoor beelden te zien van zijn briljante coach Eliane Rodrigues, die óók een ster was in dit programma. Op de eerste rij ging ze, voorbij tijd en ruimte, helemaal in de muziek op: voor sommige mensen is muziek behalve een gave ook een geaardheid. Deze zin klinkt alsof ik hem uit een lezing voor een culturele vereniging ten plattelande heb gelicht, maar zo ben ik niet.

Toen het pianoconcert van Grieg bijna was volbracht, maakte Thomas een konijnensprongetje dat hem bij het publiek op de eerste rij deed belanden: daar omhelsde hij zijn verloofde, hun beider Otto, en Eliane Rodrigues. Waarna hij zich, teneinde de slotakkoorden aan te slaan, weer naar de concertvleugel repte. Was dat sprongetje een plotselinge ingeving of was het vooraf met de regisseur afgesproken? Was het een blijk van rock-’n-roll? Toen de slotklanken nog niet uitgezinderd waren, moest Thomas al het hoofd bieden aan een staande ovatie. Later, op de nazit, nadat hij de staande ovatie al had gerelativeerd, waren gemengde gevoelens zijn deel: het was een onvergetelijke avond geweest, hij was opgelucht dat hij overeind was gebleven, maar dat nam niet weg dat de fouten die hij had gespeeld hem nog het helderst voor de geest stonden. ‘En nu Rach 3,’ zei hij ironisch: zo heet onder ingewijden het derde pianoconcert van Sergej Rachmaninov – pianisten die er liever niet aan beginnen, noemen het onspeelbaar.

In het slotbeeld zagen we Thomas, van de rug af gezien, in z’n eentje de Bijloke verlaten: een man die onder een gedachtewolk de winternacht inliep en de naweeën van deze diepgaande ervaring al kon voelen. Als hij tegen het pianoconcert van Grieg opgewassen was, wat zou hij dan nog meer aandurven? Is er nu een oude ambitie gewekt? Zou hij nu anders naar zijn presentatiewerk op de televisie kijken? Een epiloog moet eenieder maar zelf bedenken.

Er gaat geen kunst boven de muziek.

Rudy Vandendaele

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234