'Een binnenkomende mail op je smartphone activeert je stressresponsmechanisme' Humo's stresstest: online & depressief

Hoe handig sociale media ook kunnen zijn, toch maken ze ook veel slachtoffers. Toeristische hotspots kunnen niet meer bezocht worden zonder te moeten uitwijken voor selfiesticks. Maar ook wie niet zo extreem ver gaat om een duizelingwekkend aantal likes te scoren, kan zich door sociale media eenzaam, depressief of gestrest voelen. Dislike.

'Totale onthouding is niet meer denkbaar'


Lees ook: Dossier Stress

Even terugspoelen naar oktober 2015: toen kon u, in het kader van Humo’s Stressdossier, op de onvolprezen Humo-site deelnemen aan onze Stresstest om te achterhalen hoe het gesteld is met uw werk-privébalans en uw stressniveau. De test werd ontwikkeld in samenwerking met ISW Eupora, een spin-off van de KU Leuven, voortgesproten uit het Instituut voor Stress en Werk. ISW Eupora heeft op basis van 22.908 ingevulde Stresstests specifiek onderzocht of ons psychosociale welzijn beïnvloed wordt door ons mediagebruik, en – (tromgeroffel) – die resultaten zijn nu bekend!



Sofie Taeymans (ISW Eupora) «Mensen die voor grote stressklachten in behandeling zijn, vertellen vaak dat ze zich overspoeld voelen door allerhande media: hun mailbox stroomt vol, en ze voelen zich verplicht om continu van alles op de hoogte te blijven, en te allen tijde bereikbaar en beschikbaar te zijn – ook tijdens het weekend. Dat was vroeger wel anders: werk was werk, en thuis was thuis. Door de komst van het internet is dat onderscheid vervaagd, waardoor mensen zich minder kunnen ontspannen op het einde van een werkdag. Je wordt bijvoorbeeld afgeleid door het geluid van een binnenkomende mail op je smartphone, en dat activeert je stressresponsmechanisme. Dat het misschien helemaal geen relevante mail is, doet er niet toe: het kán een relevante mail zijn, en dus treden de stresshormonen in actie: ‘Er is iets binnengekomen, nu wordt er een reactie van jou verwacht.’»



HUMO Dus: hoe meer mails, hoe meer stress?



»We wilden nader onderzoeken of het overmatige gebruik van internet en sociale media bijdraagt tot stressklachten, of net voor ontspanning zorgt. Iedereen die de Stresstest heeft ingevuld, deed dat op vrijwillige basis. De deelnemers waren dus vanzelf al geïnteresseerd in het onderwerp: we zagen dan ook dat alle deelnemers wat meer stress vertoonden dan gemiddeld. Om een representatief beeld te krijgen, hebben we rekening gehouden met het ietwat afwijkende sociodemografische profiel van de Humo-lezer. Onder de deelnemers waren er weinig 55-plussers – wellicht omdat de test online stond – en ouders met inwonende kinderen, en de Humo-lezer is hoger opgeleid dan de gemiddelde Vlaming: dat hebben we rechtgetrokken.

»Wij gaan ervan uit dat zowel biologische, psycholo-gische als sociale factoren een rol spelen bij stress. Als je je lichamelijk niet in orde voelt, zul je ook mentaal slechter functioneren. Daarom drukken wij mensen altijd op het hart om voldoende te slapen en te bewegen. Welnu: het is bewezen dat de aanmaak van melatonine met 22 procent daalt zodra je twee uur achter een beeldscherm doorbrengt, wat voor slaapproblemen kan zorgen. En het zogeheten ‘blauwe licht’ dat een beeldscherm uitstraalt, werkt ook niet slaapinducerend. Het is dus af te raden om in bed op je smartphone nog even Facebook te checken: je kunt beter een halfuur voor je gaat slapen alle beeldschermen bannen. Hetzelfde met bingewatching: dat gaat ten koste van beweging, en bewegen is heel belangrijk voor je psychisch welzijn – een wandeling doet bijvoorbeeld al heel veel. Eens een offday in de sofa voor tv doorbrengen, kan deugd doen, maar wie dat systematisch blijft doen, zal zich na verloop van tijd leger en leger voelen. En dat werkt stress in de hand – zeker als je daarbovenop ook nog eens een zittend beroep hebt.

»De psychologische component slaat op je individuele copingstrategie – hoe je zelf met stress omgaat – en het sociale aspect behelst de interactie met je omgeving: heb je voldoende buffers – een sterk sociaal netwerk, fijne collega’s, interessante hobby’s – om de stress die je privésituatie, je werk en de maatschappij veroorzaken, het hoofd te bieden?»

'Vooral studenten, werkzoekenden en mensen die in nachtploegen werken lopen het risico scherm- verslaafd te worden'

HUMO Van sociale media wordt gezegd dat ze mensen asocialer maken. Dus dat sociale netwerk schiet er allicht steeds vaker bij in?

Taeymans «Dat hangt af van het type mediagebruiker. Aan de hand van statements hebben we vijf profielen kunnen onderscheiden. De ontspannen gebruikers – goed voor 26 procent van de bevraagden – ervaren het minste stress: hiertoe behoren gepensioneerden of mensen met uitvoerende jobs, die niet online moeten gaan voor hun werk. Als zij online actief zijn, is het dus veelal voor hun eigen plezier.

»Scoren ook relatief laag op stress: degenen die offline gaan als het kan (23 procent). Dat zijn vooral hoogopgeleiden tussen 35 en 55 – managers en bedrijfsleiders en dergelijke – die wel veel verantwoordelijkheden hebben, maar ook een beroep kunnen doen op een uitstekend sociaal netwerk en weten dat het nodig is om te unwinden: als zij willen ontspannen, lezen ze een boek of doen ze iets cultureels. Zelfstandigen en mensen met vrije beroepen – ongeacht hun leeftijd of opleidingsniveau – hebben meer sociale contacten in het dagelijkse leven, zijn voor hun werk minder online en zijn ook minder gestrest: zij leven in real life (21 procent) en hebben de beste werk-privébalans.

»9 procent van de Stresstest-deelnemers gaf aan hooked te zijn: zij spenderen rond de negen uur per dag online, en zijn dus echt beeldschermverslaafd. Het zijn overwegend studenten, werkzoekenden en mensen die in nachtploegen werken: zij doden online de tijd. Ze brengen meer dan anderen hun dag zittend door, tellen niet toevallig de meeste bingewatchers en hebben meer last van eenzaamheid en relationele problemen dan de andere groepen. En wie niet lekker in z’n vel zit en veel tijd op sociale media spendeert, zal zich uiteindelijk nóg slechter voelen, omdat het lijkt alsof het leven van de anderen veel spannender is. Ze hebben dan ook relatief hoge stressklachten.

»Maar het meeste stress wordt ervaren door de groep die aangeeft altijd connected te zijn (22 procent). Daartoe behoren vooral jonge, actieve professionals tussen 25 en 35 die vaak online zijn voor het werk en zich ook verplicht voelen om continu te reageren op mails, berichten en statusupdates – ze denken dat anderen het hun kwalijk zullen nemen als ze dat niet doen. Hun (sociale)mediagebruik is echt dwangmatig: ze lijden aan FOMO (fear of missing out – de angst iets te missen als je niet online bent, red.) en nomofobie (afgeleid van het Engelse nomophobia ofte no-mobile-phone-phobia: ze raken in paniek wanneer ze hun smartphone niet bij de hand hebben, red.). Bij sommigen gaat dat zelfs zover dat ze ontwenningsverschijnselen vertonen.»

HUMO Dan lijden ze wellicht ook aan phantom vibration syndrome: je smartphone voelen trillen in je broekzak, terwijl dat totaal het geval niet is?

Taeymans (lacht) «Dat moet ik onthouden voor een volgende keer. Meer dan 70 procent van de mensen met een hooked-profiel geeft in elk geval aan hun updates te checken zodra ze kunnen, en iets meer dan 20 procent van die groep geeft toe dat ze soms meer bezig zijn met het delen van leuke foto’s en info, dan gewoon te genieten van wat ze meemaken. De kwaliteit van hun ervaringen begint dus ondergeschikt te worden aan de manier waarop ze er op sociale media mee omgaan. Net zoals de kwaliteit van hun sociale contacten: ze praten meer online met hun vrienden, dan offline samen iets fijns te doen.

»Nu, ze voelen zich daar ook niet goed bij. Mindfulness kan hier een oplossing zijn: het helpt je om weer dingen te erváren en in het moment zelf te leven.»

HUMO Uit onderzoek van het Amerikaanse CommonSense Media blijkt dat 36 procent van de jongeren terug wil naar het pre-Facebooktijdperk. Waarom deleten ze hun account dan niet gewoon?

Taeymans «Ze zijn opgegroeid in het digitale tijdperk, en de groepsdruk speelt ook een rol: als iedereen uit je onmiddel-lijke omgeving constant online zit, doe je vanzelf mee. Wie zichzelf bij wijze van experiment eens op een digitaal dieet zet, merkt dat sommigen geen inspanning doen om je mee te vragen naar een evenement waarvoor ze iedereen via Facebook uitnodigden. Dat iemand jou daar speciaal voor moet bellen, is blijkbaar een drempel geworden. Terwijl: als ik vroeger naar festivals ging, sprak ik met vrienden af aan een bepaalde boom. En wij vonden mekaar ook (lacht). Of je ging aan iemands deur bellen, en zag wel of die thuis was of niet.

»Nu, ik vrees dat ik ondertussen ook in de meest gestreste categorie zit: voor ik naar het werk vertrek, check ik of er al mails zijn binnengekomen, om er dan onderweg in de auto over na te denken.»

HUMO Welke tips hebt u voor de gestresseerde mediagebruiker?

Taeymans «Totale onthouding is niet meer denkbaar, maar je kunt jezelf wel verplichten slechts een aantal keer per dag je smartphone te checken, of je smartphone een paar uur per dag op vliegtuigmodus te zetten – dan worden de draadloze functies uitgeschakeld – en wat anders te gaan doen. Dat geldt vooral voor het halfuurtje vóór het slapengaan. Maak een wandeling, of ga met mensen praten in plaats van met hen te chatten. Parkeer je smartphone ergens, in plaats van hem continu bij te houden. Snoer Twitter de mond, en geniet nog even van wat muziek. Uit zelfzorg.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234