null Beeld ANP
Beeld ANP

Vaccinatie

Een dag rillen in bed of enkel een stijve arm? Het mysterie van de tweede prik

De een ondervindt geen neveneffecten van z'n coronaprik, de ander ervaart alle fases van de griep op 24 uur tijd. Hoe kan dat? Werkt het vaccin eigenlijk wel als je helemaal nergens last van hebt? En klopt het dat de tweede prik voor meer bijwerkingen zorgt? De vragen en antwoorden over bijwerkingen op een rij.

1. Waarom krijgen sommige mensen wel last van bijwerkingen en andere niet?
De één ligt na z'n coronavaccinatie een dag rillend, zwetend en beroerd in bed, de ander voelt hoogstens wat spierpijn in de bovenarm. Hoe komt dat? Het niet zo bevredigende antwoord: omdat ieder mens verschillend is, en elk immuunsysteem anders.

Symptomen als koorts, hoofdpijn en vermoeidheid zijn het gevolg van het immuunsysteem dat aan het werk wordt gezet. Binnen een paar uur na de vaccinatie detecteert je aangeboren afweersysteem dat er een indringer je lijf is binnengedrongen, verklaart moleculair viroloog Marjolein Kikkert (Leiden University Medical Center). «Daardoor maak je het stofje interferon aan, dat gaat rondzwemmen in je lichaam en andere verdedigingsprocessen in werking zet. Daar kun je rillerig of akelig van worden.»

Koorts is een logische reactie van het lichaam op een indringer, legt Kikkert uit. «Virussen kunnen slecht tegen een verhoogde temperatuur. Daar komt bij dat het lichaam, en je immuunsysteem, bij een verhoogde temperatuur harder werken.»

De bijwerkingen hebben nóg een functie: ze zorgen ervoor dat je je rustig houdt. «Als je je slecht voelt, ga je op de bank liggen. Je lijf, dat op dat moment heel hard aan het werk is, hoeft dan geen energie te verspillen om jou te laten rondrennen. Dat is dus in feite heel gunstig voor je lichaam», zegt Kikkert.

Maar waarom de één veel meer voelt van de processen die in je lichaam aan de gang zijn dan de ander, is niet bekend. «Dat valt niet te voorspellen», beaamt immunoloog Marjolein van Egmond (Amsterdam University Medical Center). «Het is bijvoorbeeld niet zo dat gezonde, fitte mensen minder bijwerkingen ervaren. Vergelijk het met verschillende gezinsleden die hetzelfde verkoudheidsvirus oplopen. De één krijgt een druipneus, de ander ligt drie dagen plat.»

2. En als je helemaal geen last hebt van bijwerkingen? Kan dat een teken zijn dat het vaccin geen afweerreactie oproept?
Nee, zegt Van Egmond. «Mensen met een gezond immuunsysteem hoeven zich daar geen zorgen over te maken. Het vaccin werkt dan gewoon door. Je hebt alleen geluk als je niks voelt. En voel je wel wat, dan weet je in elk geval zeker dat je afweersysteem werkt.»

Het aangeboren afweersysteem zet na enkele dagen ook de tweede verdedigingslinie in werking: het aangeleerde afweersysteem. Dat zorgt er niet alleen voor dat je lichaam antistoffen aanmaakt en T-cellen in het bloed activeert die het virus opruimen, maar ook dat je lichaam onthoudt hoe de indringers zijn verslagen. Zo weet je immuunsysteem wat het te doen staat als je met het echte coronavirus wordt besmet. Het duurt minimaal twee weken na vaccinatie voordat het aangeleerde afweersysteem begint te werken. Maar daar merk je allemaal niets van, zegt directeur Agnes Kant van Bijwerkingencentrum Lareb. «De bekende, veelvoorkomende bijwerkingen zoals pijn en je niet goed voelen verdwijnen binnen enkele dagen.»

3. Krijgen vrouwen en jongeren vaker bijwerkingen?
Ja. Vrouwen rapporten meer bijwerkingen dan mannen, voor alle vaccins: Pfizer, Moderna, AstraZeneca en Janssen. Ook ziet Bijwerkingencentrum Lareb een duidelijk patroon qua leeftijd: jongeren ervaren de bekende bijwerkingen vaker dan ouderen.

Jongeren hebben een sterker afweersysteem, verklaart immunoloog Van Egmond. «Daardoor reageert het wat sterker op een vaccin. Als je ouder wordt, wordt alles minder: je krijgt rimpels in je huid, de kracht in je spieren neemt af. Dat geldt ook voor het afweersysteem. Je ziet ook dat het vaccin bij ouderen wat minder goed beschermt.»

Voor vrouwen geldt min of meer hetzelfde: zij hebben doorgaans een sterker afweersysteem dan mannen, zegt Van Egmond. «Je ziet ook dat vrouwen beter in staat zijn om te gaan met een covid-infectie, zij komen minder vaak in het ziekenhuis terecht. Net als jongeren.»

4. Klopt het dat de tweede prik voor meer bijwerkingen zorgt?
Ja, in elk geval bij de vaccins van Pfizer en Moderna. Bij AstraZeneca is het juist andersom: daar valt de tweede prik vaker mee. Dat zou te maken kunnen hebben met de manier waarop de verschillende vaccins werken. De vaccins van Pfizer en Moderna zijn gebaseerd op mRNA-technologie: ze brengen hele kleine vetbolletjes in ons lichaam, met een stukje genetische code (mRNA) van het coronavirus. Dat geeft onze cellen opdracht om een eiwit te produceren dat ook aanwezig is in het coronavirus, de spikeproteïnen. Als reactie op dat eiwit maakt het lichaam antistoffen en T-cellen aan.

De vaccins van AstraZeneca en Janssen (waarvan maar één dosis nodig is) maken gebruiken van een onschuldig verkoudheidsvirus (adenovirus) waaraan een klein stukje genetische code van het coronavirus is toegevoegd. Maar hoe het precies komt dat deze techniek na één dosis de meeste bijwerkingen veroorzaakt en de mRNA-techniek juist na een tweede prik? Dat is nog een mysterie. «Ze triggeren net wat andere processen», zegt moleculair viroloog Kikkert. «Het immuunsysteem is één van de meest ingewikkelde systemen in de mens, eigenlijk weten we nog verbazingwekkend weinig over hoe het precies werkt.»

(AD)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234