Joan Didion in her New York apartment.Beeld Star Tribune via Getty Images

boek★★★★★

‘Een intelligente literaire snit’

Joan Didion:  

‘De verhalen die we onszelf vertellen’ ★★★★★
‘Het jaar van magisch denken’  ★★★★½

Joan Didion is 85, maar hipper dan toast met avocado. Het literaire stijlicoon stond in 2015 nog met één van haar kenmerkende grote zonnebrillen op te poseren voor het Franse luxemerk Céline, en toen haar neef Griffin Dunne in datzelfde jaar via crowdfunding geld zocht om de aan haar gewijde Netflixdocumentaire 'The Center Will Not Hold' te maken, haalde hij bijna een drievoud van het vooropgestelde bedrag op. 

Dat de schrijfster het nog steeds goed doet in Instagramtijden, heeft wellicht iets te maken met de nog steeds circulerende reeks foto's uit 1968 waarop ze rokend tegen haar eigen Corvette Stingray leunt. Dat uitgeverij De Arbeiderspers haar bekroonde memoires 'Het jaar van magisch denken' (2005) opnieuw uitbrengt, en tegelijkertijd Joost de Vries een bundel liet samenstellen met een selectie essays die inmiddels even iconisch zijn als de portretreeks met de oer-Amerikaanse sportwagen, komt dan weer omdat Didion schrijft zoals ze zich laat fotograferen: met heel veel stijl.

'Ik vertel hier alleen maar hoe het was,' schrijft de essayiste met een vleugje valse bescheidenheid in 'De kater van de sixties' (1970), waarin ze genadeloos afrekent met de protestcultuur die het decennium tekende. Het journalistieke werk van Joan Didion wordt vaak getypeerd met woorden als franjeloos en onopgesmukt, maar die termen roepen een sfeer van droge zakelijkheid op die niets te maken heeft met de persoonlijke, verhalende en uiterst vitale pen van een vrouw die erin slaagde om in 1968 door te breken met een essaybundel, 'Slouching Towards Bethlehem', die sindsdien nooit meer uit druk is geweest. Toegegeven, ze is geen auteur van vergezochte metaforen of barok taalgebruik, maar of ze het nu over de hippies in het San Francisco van de late jaren 60 of over de verkiezingscampagnes van Bill Clinton heeft, haar non-fictie neigt altijd meer naar sprankelend proza dan naar pure journalistiek. Om haar stijl, in navolging van de schrijfster, eens in kledingstukken uit te drukken: de reportages zijn geen opzichtige glitterjurken, maar little black dresses. Haar stukken moeten het hebben van een schijnbaar achteloze elegantie, een intelligente literaire snit en, zoals De Vries in zijn inleiding terecht aanstipt, net genoeg persoonlijk mysterie om intrigerend te blijven.

Joan DidionBeeld Arbeiderspers

Joan Didion gebruikt haar openhartigheid als een masker. Zelfs in 'Het jaar van magisch denken', waarin ze na de dood van haar echtgenoot, de schrijver Gregory Dunne, onderzoekt wat verlies en rouw precies betekenen, blijft het enigma Didion overeind. Hoewel je op pagina 7 al te weten komt dat ze wel de achtergelaten spuiten en ecg-elektroden van de ambulanciers heeft opgeruimd, maar dat ze het bloed op de woonkamervloer niet aankon, heb je op het einde van het uiterst persoonlijke verhaal toch het gevoel dat je meer te weten bent gekomen over het universele gevoel rouw dan over het bewogen jaar 2004 in het leven van de schrijfster. Al sinds Montaigne bestaat de kunst van de essayistiek erin om anekdotes via literaire omwegen tot diepere inzichten te kneden, en Joan Didion beheerst die kunst als geen ander. Even vaak draait ze de formule gewoon om. Dat je bijvoorbeeld de doden moet loslaten om zelf verder te kunnen leven, is een platitude geworden die elke Hollywoodscenarist (wat Didion naast journaliste, essayiste en romancière overigens ook was) weleens gebruikt, maar ze blaast de banaal geworden opmerking nieuw leven in met een even onrechtstreekse als precieze formulering: 'Laat ze maar de foto op tafel worden. Laat ze maar de naam op de rekening van het spaarfonds worden.'

Tussen 'Het jaar van magisch denken' en de vroegste essays uit 'De verhalen die we onszelf vertellen' zit ongeveer veertig jaar, maar wie ze vandaag door elkaar leest, herkent er meteen dezelfde auteur in. Het didioneske zit onder andere in de hypnotiserende cadans van haar zinnen, in de vlot tussen direct en omcirkelend schakelende benadering van de onderwerpen en in de naar sarcasme neigende humor, die je telkens weer doet beseffen hoe weinig andere schrijvers de kunst van het bijtende spotten echt in de vingers hebben. Joan Didions teksten zijn uitdagend in de beste betekenis van het woord en wie oprecht iets wil leren over de wereld waarin we leven, komt onvermijdelijk bij haar terecht.

Joan DidionBeeld HarperCollins
Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234