30 jaar geleden overledenroald dahl

Een man met twee gezichten: 30 jaar geleden overleed Roald Dahl

Dertig jaar geleden overleed Roald Dahl. ’s Mans fantasievolle, grappige en bijwijlen lugubere kinderboeken – denk: 'Sjakie en de chocoladefabriek', 'De GVR' en 'Matilda' – betoverden een hele generatie jonge lezers. Wij stelden ons de vraag: wie was die boomlange woordkunstenaar, en wat betekende hij voor zijn lezers?

Dahls imago van brave, barmhartige huisvader – gewoonlijk gebaseerd op de vrolijkheid die zijn verhalen op het eerste gezicht uitstralen – is echter behoorlijk ongegrond. De vaak lugubere tot zelfs sadistische ondertoon in zijn verhalen wijst al op zijn duistere kant: de kinderetende reuzen in 'de GVR', de kwaadaardige volwassenen in 'Matilda', de afschuwelijke thuissituatie van Sjakie en de wansmakelijke gewoontes van de volwassen personages zijn niet bepaald dingen die kinderen gelukkig stemmen. Ook in zijn andere werken ziet u al snel het typische Dahl-thema van het eenzame kind dat overgeleverd is aan wrede volwassenen. Gelukkig kennen zijn verhalen meestal toch een goede afloop en komen de personages met een groot hart immer goed terecht. Realistisch? Neuh. Leuk leesvoer? Absoluut.

'Dat is wat Roald Dahl ons liet ontdekken: er bestaat een wereld binnenin onszelf, en in die wereld is alles best oké'

Een verklaring voor die sinistere elementen is niet ver te zoeken. Roald Dahls leven bestond immers uit een aaneenschakeling van catastrofes, nu en dan op smaak gebracht met een overdosis pech, en een onverklaarbare bloedband met het Ongeluk, hoofdletter O. Toen hij drie was, verloor hij zijn zus en later ook zijn vader. Daarna werd hij naar een kostschool gestuurd, waar hij regelmatig onzacht in contact kwam met de vuisten van zijn schoolgenoten en de stokken van zijn leraren. Dat zou in zijn latere schoolcarrière niet veranderen. In WO II was hij tevens gevechtspiloot, geen doodgewone bezigheid voor een auteur van kinderverhalen. Na de oorlog trouwde hij en kreeg hij vier kinderen, waarvan eentje, Olivia, stierf toen ze zeven was. Dat gaf Dahls geloof in God finaal het nekschot. Later zou hij scheiden, hertrouwen en tussendoor beticht worden van antisemitisme.

Dahls duistere kant is dus bezwaarlijk een verrassing. We horen u reeds afvragen: is het dan niet ironisch dat zo’n getroubleerde man – die volgens de geruchten bovendien hoogst onaangenaam in de omgang was – zoveel kinderen gelukkig maakte? Welnee, want net door zijn ongelukkige jeugd wist hij hoe kwaadaardig dat jong grut kon zijn. Roald heeft een ongeëvenaard rijke en vrolijke fantasiewereld opgebouwd waarin kinderen zichzelf konden verliezen, waarin ze wél konden rebelleren en wél hun leven in eigen handen hadden, waarin zachtaardigheid triomfeerde en het kwade steeds bestraft werd – een wereld die hij vermoedelijk zelf had willen hebben wanneer hij weer maar eens in elkaar geslagen werd op school of zich verloren voelde zonder vader, wanneer hij vliegtuigen uit de lucht knalde of machteloos moest aanzien hoe zijn zevenjarig dochtertje stierf. Dan had ook hij, die voor het ongeluk geboren Roald, kunnen vluchten in die oneindige wereld van verbeelding.

De emoties die Dahl aan kinderen overbrengt en de verhalen die hij vertelt, zijn dus de emoties en verhalen die hij zelf had willen beleven. Dat heeft hij uiteindelijk nooit gedaan, maar hij heeft ervoor gezorgd dat wij dat wél kunnen doen. Zodat wij niet hetzelfde hoefden mee te maken, zodat wij als kind wél een uitweg hadden. Dat is wat Roald Dahl ons liet ontdekken: er bestaat een wereld binnenin onszelf, en in die wereld is alles best oké.

Intussen is de man van zoveel troostende woorden al dertig jaar dood.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234