Een mens van goede wil: Barbara Raes helpt mensen bij het verwerken van een verlies

Barbara Raes is gastcurator van het Oostendse zomerfestival Theater Aan Zee (TAZ). Ze is ook bezieler van Beyond the Spoken, waarmee ze rituelen uitwerkt die mensen helpen om verlies te verwerken. Niet het grote verlies zoals de dood, maar verdriet over een gewezen liefde, een operatie of een afscheid. ‘Het gebeurt maar zelden dat mensen écht bewust bij je zijn op een moeilijk moment.’

'Er is meer dan ooit nood aan rituelen om onze angst te bezweren'

Barbara Raes «Ik was artistiek leider van een groot kunstencentrum, tot ik in 2014 een burn-out kreeg. Ik besloot om niet meer terug te keren en een opleiding te volgen over iets waar ik helemaal niets van kende. Ik wou mijn leven omvormen zodat het opnieuw samenviel met wie ik echt ben. Ik was altijd al geïnteresseerd in rouw en afscheid nemen. Ik had geen fascinatie voor de dood, maar interesse in hoe je mensen kan helpen die ermee geconfronteerd worden. Het ene moment leef je met je man of vrouw, het volgende moment is hij of zij weg. Hoe verwerk je dat? Ik dacht als kind: ‘Later ga ik daar iets mee doen.’ Middenin mijn burn-out besefte ik: later is nu. Ik schreef me in voor een cursus in de uitvaartbegeleidingsschool Green Fuse in het Britse stadje Totnes.»

HUMO U wou begrafenisondernemer worden?

Raes «Nee, ik wist aanvankelijk niet goed wat ik met die opleiding wou aanvangen. Dat besef kwam pas tijdens het examen, toen ik een afscheidsritueel moest maken waarbij iemand postuum trouwt met zijn overleden partner. Toen wist ik: ik ga rituelen maken voor die momenten in het leven waar eigenlijk niets voor bestaat. Rituelen voor ‘niet-erkend’ verlies. Niet voor het grote verlies zoals de dood, maar wel voor een verloren liefde, een operatie of een burn-out. Onze samenleving verandert volop, met nieuwe gezinssamenstellingen, relaties en familieverbanden. Steeds meer mensen stellen vast dat ze geen rituelen hebben om veranderingen of overgangen te vieren, of om diepgang te geven. Iedereen moet tegenwoordig zelf maar uitzoeken hoe hij of zij met verlies omgaat. Ik wou daar een antwoord op bieden, dus richtte ik mijn werkplaats Beyond the Spoken op, waar ik samen met kunstenaars rituelen maak.

»De eerste die bij me aanklopte, was een vrouw die een dubbele borstamputatie moest ondergaan. Daar word je in het ziekenhuis praktisch en medisch goed op voorbereid, maar emotioneel blijf je in de kou staan. Terwijl zo’n operatie ook psychisch heel ingrijpend is.»

HUMO Het ritueel dat u uitdacht, hielp die vrouw om haar verdriet te verwerken?

Raes «Ja. De dag voor haar borstoperatie hielden we samen met haar een ritueel, waar ook acht vriendinnen bij waren. Een kunstenares had een op haar lijf geschreven miss-lint ontworpen. Later zag ik dat het lint bij haar thuis aan de muur hing. De operatie duurde veertien uur en aan veertien mensen uit haar omgeving vroeg ik om op een welbepaald uur tijdens de ingreep in gedachten bij haar te zijn. Ze mailden haar allemaal een foto van wat ze in hun uur gedaan hadden. Toen ze weer thuis was en haar e-mail checkte, kreeg ze veertien foto’s van vrienden die tijdens haar operatie in gedachten bij haar waren. Dat lijkt futiel, maar het gebeurt maar zelden dat mensen écht bewust bij je zijn op een moeilijk moment. We zeggen wel: ‘Ik zal aan je denken.’ Maar ons leven is zo druk dat we dat gewoon vergeten.»

HUMO Wat gebeurt er wanneer iemand naar u komt voor een ritueel?

Raes «In een eerste diepgaand gesprek probeer ik te achterhalen waar iemand écht afscheid van wil nemen. Op onze tweede ontmoeting brengen mensen dingen mee die symbool staan voor dat afscheid. Die objecten worden onderdeel van het ritueel. We spreken af wie erbij mag zijn. Sommigen schrikken dan: ‘Het is toch míjn ritueel?’ Maar een ritueel wordt pas echt zinvol als de mensen om je heen je steunen.»

HUMO Vult u met uw rituelen het gat dat ontstaan is door de ontkerkelijking?

Raes «We hebben kerkelijke rituelen uit ons leven verbannen. We vonden ze niet langer authentiek genoeg of afgestemd op elk individu. Voor grote feesten hebben we nog alternatieven, maar op crisismomenten voelen we de leegte. Vandaag is de wereld een opeenstapeling van crisissen, zowel ecologisch, politiek als economisch. Nooit eerder hadden we zoveel nood aan rituelen om onze angst te helpen bezweren.»


www.beyondthespoken.eu

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234